پزشک‌محوری نظام درمان در ایران

ساعت 24-طرح تحول سلامت منتقدان بسیاری دارد ولی به باور بسیاری زمینه‌ساز بهبود سطح سلامت جامعه شده است تا جایی که حتی بعضی از آن با عنوان انقلابی در نظام سلامت یاد می‌کنند. با این حال همه دیدگاه‌ها موافق طرح تحول و موفقیتش نیست.

كم نيستند افراد و انجمن‌ها و اتحاديه‌ها و تشكل‌هايي كه به انحاي مختلف از اين طرح ابراز نارضايتي كرده‌اند و بهانه‌ها براي اعتراض نيز مختلف است، از تضعيف وضعيت معيشت پزشكان گرفته تا سخت‌تر شدن فرآيند درمان و درنتيجه كاهش سطح رفاه بيماران. با اين حال آخرين بررسي موسسه ملي تحقيقات سلامت نشان مي‌دهد نقش پزشكان در رضايت بيمار از خدمات‌درماني بسيار كليدي است ولي همين قشر كه محور نظام درماني ايران را تشكيل مي‌دهند، با اجراي اين طرح بيشترين نارضايتي را از تعطيلي مطب‌هايشان و همين‌طور افزايش تعداد بيماران دارند.

اما واقعيت پشت پرده اين طرح چيست؟ آيا تاكنون موفقيت‌آميز بوده است؟ چگونه مي‌توان ميزان و نوع تاثير طرح تحول را بر نظام سلامت ارزيابي كرد؟ براساس گزارش سوم ديدباني طرح تحول سلامت كه وضعيت رضايت پزشكان و پرستاران و بيماران را در زمستان سال۹۳ ارزيابي كرده است، ميزان رضايت بيماران بستري، نظرسنجي از شاغلان بيمارستان‌هاي دولتي و خصوصي، رضايت پزشكان از خدمت در مناطق محروم و عرضه دارو و تجهيزات پزشكي خارج از چرخه تامين بيمارستان را در برمي‌گيرد. پيمايش‌هايي كه در سه بازه تابستان، پاييز و زمستان سال۱۳۹۳ انجام شده است مي‌تواند گزارشي از نتيجه طرح تحول در يك روند زماني را به دست دهد.

‌رضايت ۸۹ درصدي بيماران از خدمات بستري

يكي از اهداف اصلي طرح تحول بهبود وضعيت بستري بيماران در بيمارستان‌هاي دولتي است. اما آيا اين هدف به تحقق نزديك شده است؟ طبق گزارش منتشرشده، ميزان رضايت بيماران از خدمات بستري در زمستان ۹۳، ۸۹درصد بوده است و نسبت به تابستان همان سال ۱۶درصد افزايش نشان مي‌دهد. اين اعداد از موفقيت طرح تحول در تحقق نسبي اهداف خود حكايت دارد. كاهش سهم بيماران از هزينه‌هاي درمان، يكي ديگر از هدف‌هاي طرح تحول است كه با حاشيه‌هاي زيادي همراه شده است. كمبود منابع بيمه‌يي و اعتراض پزشكان به تعرفه‌هاي اعلام شده از مهم‌ترين چالش‌هايي است كه طرح تحول با آن روبه‌روست و اين مساله، امكان رسيدن به اين هدف را زير سوال مي‌برد. اما نظر مردم در اين‌باره چيست؟ نارضايتي از فرانشيز پرداختي در تابستان ۹۳، ۲۸درصد است، اما اين عدد در زمستان به ۷درصد مي‌رسد كه حاكي از افزايش رضايت بيماران از هزينه‌هاي درمان است. واقعيتي كه مي‌تواند از بهبود خدمات درمان يا كاهش هزينه‌هاي آن حاصل شده باشد.

پزشكان رضايت‌آفرين

شايد جالب‌ترين نكته گزارش منتشرشده، سهم پزشكان درجلب رضايت بيماران از نظام سلامت باشد. ۸۶درصد از جامعه آماري مورد مطالعه از رفتار پزشكان رضايت كامل داشته‌اند و اين بالاترين ميزان رضايت كامل ثبت شده در اين گزارش است. ۱۱درصد بيماران نيز اعلام رضايت نسبي از پزشكان كرده‌اند. جمع اين اعداد، رضايت ۹۷درصدي بيماران از رفتار پزشكان را نشان مي‌دهد. البته پزشكان تنها كارمنداني نيستند كه رفتارشان راضي‌كننده است؛ ۹۲درصد بيماران رفتار پرستاران و ۹۹درصد آنها از ساير كاركنان بيمارستان را مطلوب دانسته‌اند. اين آمار در نگاه اول خوشحال‌كننده است و كاركرد مطلوب نظام سلامت را مي‌رساند، اما در ديد عميق‌تر، از سهم بزرگ كارمندان و به خصوص پزشكان در نظام سلامت پرده برمي‌دارد. چرخ سلامت به جاي آنكه نظام محور باشد، حول محور پزشك مي‌چرخد و اين مساله مي‌تواند در بلندمدت به ضرر نظام سلامت كشور تمام شود.

ارجاع به بيرون كم شده، اما هنوز هست

يكي ديگر از اهدافي كه صورت محوري براي طرح تحول سلامت آورده شده، كاهش ارجاع به بيرون از بيمارستان براي تهيه دارو و انجام خدمات پاراكلينيك است. در واقع هدف اين است كه تمام خدمات بستري در داخل بيمارستان فراهم شود و بيمار ملزم به تهيه هيچ‌چيز خارج از فضاي بيمارستاني نشود. ميزان ارجاع به بيرون از بيمارستان براي تهيه دارو در تابستان ۹۳، ۹.۸درصد بوده كه در زمستان به ۵درصد رسيده است. همچنين ارجاع آزمايش از ۶.۱ درصد به ۳.۵ درصد و خدمات تشخيصي و تصويربرداري از ۷.۸ درصد به ۲درصد رسيده است. هرچند ارجاع به بيرون از بيمارستان كمتر شده، اما هنوز صفر نشده است و اين يعني هنوز راه زيادي تا تحقق اين هدف طرح تحول مانده است.

پزشكان چه مي‌گويند؟

پزشكان و پرستاران از بازوهاي اصلي نظام سلامت هستند و تامين رضايت آنها اهميت كليدي دارد. طرح تحول سلامت تاكنون چه ميزان در اين مساله موفق بوده است؟ گزارش موسسه ملي تحقيقات سلامت حاكي از آن است در زمستان سال۹۳ تنها ۲۵درصد پزشكان وزارت بهداشت از درآمد خود رضايت داشته‌اند و اين ميزان نسبت به پاييز، ۲۸درصد كاهش داشته است. با اين‌حال ۸۱درصد آنها موافق ادامه اجراي طرح تحول بوده‌اند. پزشكان شاغل در بيمارستان‌هاي غيرتابع اما در پاييز از درآمد خود راضي بوده‌اند و ميزان نارضايتي آنها ۱۴درصد كاهش داشته است. اين پزشكان همچنين رضايت ۸۳درصدي از ارزش‌گذاري نسبي خدمات نشان داده‌اند. با اين‌حال رضايت آنها از اجراي طرح تحول كاهش داشته و از ۸۲درصد در پاييز، به ۷۴درصد در زمستان رسيده است. بيشترين شكايت پزشكان نيز مربوط به عدم رسيدگي به درخواست‌ها (۶۳درصد) و تعداد مراجعان (۵۷درصد) است.

پرستاران اما نظرات كاملا متفاوتي دارند، ۸۳درصد آنها از ميزان درآمدشان شكايت دارند و ۵۸درصد نيز معتقدند رسيدگي به درخواست‌هايشان مطلوب نيست. اين درحالي است كه ۷۲درصد آنها فعاليت خودشان را مطلوب ارزيابي مي‌كنند.

ضعف‌هاي پژوهش

ذكر اين نكته ضروري است كه درنظر «تعادل»، اين پژوهش با ضعف علمي و ابزاري انجام شده است. جمعيت آماري اين طرح در زمستان سال۹۳ در مقايسه با فصل‌هاي گذشته بسيار كمتر بوده كه اتقان اين پژوهش را سست مي‌كند. از طرفي اشكالات و تضادهايي هم بين آمار توصيفي وجود داشت كه نشان از ضعف دقت اين طرح علمي دارد؛ طرحي كه به واسطه موسسه مجري‌اش در مظان اتهام جانبداري هست بايد اعتبار علمي بيشتري را براي قابل قبول كردن آراي خود فراهم كند.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: