پادشاه سعودی، عازم مسکو میشود

ساعت 24-بر دریایی از نفت، خون و حقوق پایمال‌شده شهروندی نشسته‌اند و در فقدان ایدئولوژی، تنها به فکر نجات گلیم زردوز اما تکه‌پاره خود هستند. چندان دور نیست زمانی که حاکمان شبه‌جزیره عربستان، هویت خمیری خود را مدیون جای‌گیری هوشمندانه در دوقطبی منطقه بودند و هرگونه اشاره‌ای به سیاست خارجه آنان، بلافاصله دست دوستی و حمایت ایالات‌متحده و عناد دیرینه با روسیه، ایران و اقمار آنان را تداعی می‌کرد. اما چندماهی است که ریاض مسیری متفاوت در پیش گرفته است.

div align="justify">استراتژیست‌های سعودی حتی پیش از وقوع واقعه به صرافت آن افتادند تا برای متحد ازدست‌رفته خود، جایگزینی مناسب بیابند؛ تا جایی که یک ماه پیش از دستیابی ایران به توافق هسته‌ای با گروه ١+٥، «محمد بن سلمان»، جانشین ولیعهد خاندان سعود، را برای دیدار با «ولادیمیر پوتین»، رئیس‌جمهوری روسیه، عازم مسکو کردند. اما این تازه آغاز ماجرا بود. سفر محمد بن سلمان نه‌تنها امضای قراردادهایی به ارزش ٢٣ میلیارد دلار در حوزه انرژی و صنایع هوایی را به‌همراه داشت، بلکه مقدمه‌ساز امضای توافق‌نامه‌ای اقتصادی در ماه جولای مبنی‌بر سرمایه‌گذاری ١٠ میلیارد دلاری ریاض در اقتصاد روسیه طی پنج سال آینده شد. این گسترش بی‌سابقه دامنه همکاری‌های اقتصادی و منطقه‌ای دو کشور که به‌لحاظ تاریخی همواره رنگی از بی‌اعتمادی داشته است، اگرچه در میان اخبار توافق هسته‌ای ایران نادیده انگاشته شد، اما بدون‌شک از چنان اهمیت راهبردی‌ای در منطقه برخوردار است که مقامات سعودی را یک‎‌به‌یک عازم مسکو کند. «میخائیل بوگدانف»، معاون وزیر خارجه روسیه، در حالی روز یکشنبه از سفر «عادل الجبیر»، وزیر خارجه سعودی، در اواسط ماه جاری میلادی به پایتخت روسیه خبر داد که گفته می‌شود هدف اصلی از این دیدار، آماده‌سازی مقدمات سفر ملک سلمان، پادشاه سعودي، به این کشور است. ملک سلمان که همین چندروز پیش و به‌دلیل اعتراضات عمومی ناچار شد سفر تفریحی خود به سواحل فرانسه را نیمه‌تمام بگذارد، بناست تا پیش از پایان سال‌جاری میلادی سفری به روسیه داشته باشد.
معاون وزیر خارجه روسیه با اعلام این خبر، همچنین گفت وزیر خارجه سعودی که برای اولین‌بار به روسیه سفر می‌کند، در دیدار با «سرگئی لاوروف»، همتای روس خود، پیرامون موضوعات قیدشده در برنامه کاری ازجمله مناسبات دوجانبه و مسائل بین‌المللی گفت‌وگو خواهد کرد. با تمام این اوصاف و درحالی‌که گزارش‌ها حکایت از آن دارند که دیگر مقامات سعودی نیز یک‌به‌یک بلیت سفر به مسکو را رزرو کرده‌اند، به نظر می‌رسد تعمیق روابط ریاض با مسکو به‌عنوان راهبردی نومیدانه، بیش از آنکه متضمن ایجاد ائتلافی جدید و تقویت جایگاه سعودي در معادلات منطقه‌ای باشد، مرهمی بر اقتصاد آسیب‌دیده روسیه خواهد بود.
«جیمز دورسی»، محقق ارشد مطالعات بین‌الملل در دانشگاه «نانیانگ» سنگاپور، بر این باور است که خاندان سعودی به‌خوبی می‌دانند صرف‌نظر از بی‌اعتمادی‌های نوظهور نسبت به خط‌مشی دیپلماتیک دولت اوباما، هیچ کشوری قابلیت جایگزینی ایالات‌متحده به‌عنوان متحدی راهبردی برای آنان را ندارد. این در حالی است که عربستان‌سعودی با امضای توافق‌نامه اقتصادی ١٠ میلیارد دلاری با روسیه، اکنون به‌عنوان اولین همکار اقتصادی و بزرگ‌ترین منبع جذب سرمایه‌های خارجی در سال‌های اخیر شناخته می‌شود. «کریل دیمیتریف»، دبیرکل صندوق سرمایه‌گذاری مستقیم روسیه، با اشاره به این واقعیت که تا پیش از سرمایه‌گذاری عربستان، امارات‌متحده‌عربی با تزریق هفت میلیارد دلار سرمایه به ساختار اقتصادی روسیه، بزرگ‌ترین همکار اقتصادی مسکو بود، اعلام کرده مقامات سعودی در نظر دارند تا پیش از پایان سال‌جاری میلادی در قریب به ١٧ پروژه در حوزه‌های زیرساختی، کشاورزی و خدمات درمانی سرمایه‌گذاری کنند. سرمایه‌گذاران سعودی در حالی چشم به اقتصاد شبه‌تحریم‌شده روسیه دوخته‌اند که تلاش‌های آنان برای احیای روابط سیاسی و اقتصادی با کرملین، از منظر بسیاری از کارشناسان روس نیز چندان صادقانه نمی‌نماید. جورج میرسکی، شرق‌شناس برجسته روس، یکی از این افراد است که ادعای تشکیل یک ائتلاف منطقه‌ای جدید از سوی عربستان‌سعودی را اغراق‌آمیز می‌داند.
او ضمن تأکید بر این نکته که معادلات منطقه‌ای، حتی پس از توافق هسته‌ای ایران، به‌هیچ‌عنوان تغییری نکرده است، به روابط تاریخی روسیه با کشورهای عرب اشاره داشته و معتقد است از زمان درگذشت چهره‌هایی چون جمال عبدالناصر و یاسر عرفات، هیچ‌کدام از رهبران عرب، از جمله خاندان سعودی دلیلی برای قربانی‌کردن روابط دوستانه با ایالات‌متحده به ازای روسیه نمی‌بینند. بااین‌حال، اکنون که توافق هسته‌ای، کناره‌گیری از جنگ با حوثی‌های یمن و همچنین انحصار بازار نفت از سوی ایالات‌متحده، دست‌کم در کوتاه‌مدت، دلیل خوبی برای یارگیری‌های مقطعی ریاض در پکن و مسکو فراهم آورده است، دولت روسیه مجال آن یافته است تا نه‌تنها بخشی از بار انزوای بین‌المللی خود را زمین بگذارد، بلکه گام‌به‌گام به پیوستن به ائتلاف جهانی علیه داعش نیز نزدیک‌تر شود؛ تحولی که شاید گره کور و خونین خاورمیانه را بگشاید.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: