آيا ايران ميتواند عضو شود؟
کنسرسیوم دانشگاهی تازهترین محصول اروپایی
ساعت ۲۴- مرزهای جغرافیایی و فیزیکی در دنیای امروز و حفظ ملت – کشور هر چه میگذرد به یک خاطره تبدیل شده و جهان یکپارچه پدیده نویی خلق خواهد کرد. تا آن روز اما اندیشهها و فرهنگها و مسایل اجتماعی همه جامعهها به هم گره خورده و شادیها و ناکامیهای بشر از یک جنس خواهد شد.
تاسيس كنسرسيوم دانشگاهي در چارچوب ديپلماسي عمومي و ديپلماسي تجارتي به مثابه ديپلماسي فرهنگي – علمي در كانون توجه قرار دارد.
دكتر عبدالله كريمزاده در نوشتهاي با عنوان «اتحاديه اروپا و بينالمللي كردن دانشگاهها» به اين مساله پرداخته است. او ضمن بيان تاريخي انديشه تاسيس دانشگاههاي يكپارچه به ويژه در مقطع دكترا كه از ۱۹۹۰ در اروپا پديدار شد مينويسد:
كشورهاي عضو اتحاديه اروپا بنا دارند تا پايان سال ۲۰۲ براي تحقق بخشيدن به روياي «اروپاي دانش» دست به يك رشته اصلاحات در برنامههاي آموزش عالي خود بزنند كه طراحي برنامههاي دكتري مشترك بين چند دانشگاه از آن جمله است. اين طرح شبكهسازي كه در قابل كنسرسيومي از چندين دانشگاه معتبر و معمولا با رتبه جهاني بالاتر صورت ميگيرد، به خصوص پس از اجلاس وزراي علوم اتحاديه اروپا در سال ۲۰۰۹ با جديت بيشتري دنبال شده است. حتي بسياري از دورههاي دكتري مشترك لزوما مدرك مشترك صادر نميكنند. برخي از اين دورهها به جاي شبكهسازي سازماني صرفا مبتني بر شبكه سازي علمي است و خود را صرفا متعهد به ارايه مطالب آموزشي مشترك ميدانند بدون آنكه مدرك مشترك صادر كنند. اين اقدام بر جذابيت آموزش عالي حوزه اروپا در سناريوي جديد جهاني شدن افزوده است و در اين راستا، آموزش و پژوهش با منطق بازارهاي رقابتي ميان موسسات و حوزههاي ژئوپولتيك جهان همسو شده است.
برنامههاي دكتري مشترك موسوم به «اراسموس موندوس» با هدف ارتقاي همكاريهاي بين دانشگاهي نه فقط با دانشگاههاي اتحاديه اروپا كه با دانشگاههاي غيراروپايي نيز شده است؛ براي مثال در برنامه دكتري مشترك «اينترزونز»، چهار دانشگاه تراز اول اروپايي با دوازده دانشگاه معتبر جهان كنسرسيوم تشكيل دادهاند كه در ميان اين دوازده دانشگاه، دانشگاه جواهر لعل نهرو هندوستان نيز به عنوان تنها دانشگاه آسيايي در اين كنسرسيوم حضور دارد و در حال حاضر هيچ دانشگاهي از آفريقا حضور ندارد. بقيه دانشگاههاي عضو اين كنسرسيوم از برزيل، امريكا، كانادا، استراليا و انگلستان هستند.
در چارچوب اين كنسرسيوم هر ساله ده دانشجوي دكتري از هر پنج قاره جهان (پنج دانشجو از قاره اروپا و پنج نفر ديگر از بقيه قارههاي جهان) براي تحصيل در مقطع دكتري با بورس كميسيون اروپا و با حمايت يونسكو پذيرش ميشوند. متقاضيان براي رقابت در اين طرح در كنار صلاحيتهاي علمي خود بايد علاوه بر تسلط بر زبانهاي انگليسي و فرانسوي با يك زبان سوم اروپايي نيز آشنا باشند. پذيرفتهشدگان اين طرح بايد دروس دوره دكتري خود را در يكي از سه دانشگاه عضو اين كنسرسيوم بگذرانند. البته ترم اول همه دانشجويان بايد در دانشگاه برگاموي ايتاليا ۲۰ واحد درس تخصصي بگذراند و سپس متناسب با موضوع رساله دكتري خود به دانشگاههاي عضو كنسرسيوم كه در يك موضوع خاص در سطح جهاني زبانزد هستند، هدايت ميشوند.
وي توصيه ميكند با الگوبرداري از تجربه اروپا در عملياتي كردن نظريههاي «آموزش عالي حوزه اروپان و «اروپاي دانش» كه در واكنش به موج جهاني شدن صورت گرفت چند راهكار براي سياستگذاران آموزش عالي ايران پيشنهاد ميشود كه ميتواند مفيد باشد:
۱- جهتگيري تئوريك به سوي پارادايم «بومي – جهاني شدن»
۲- تلاش براي تشكيل كنسرسيوم بين دانشگاههاي ممتاز كشور و دانشگاه هاي ممتاز جهان اسلام با هدف تبادل استاد و دانشجو و تقويت هويت علمي جهان اسلام در برابر جهان غرب
۳- تلاش براي پيوستن كنسرسيومهاي دانشگاههاي اروپايي و آنگلوساكسون با هدف رقابتيتر و پوياتر كردن دانشگاههاي كشور و جذابتر ساختن آموزش عالي براي دانشجويان (با اين ترفند، فرار مغزها تبديل به گردش مغزها ميشود)
۴- تلاش براي مهيا كردن زيرساخت هاي لازم براي تشكيل كنسرسيوم از جمله تلاش براي ارايه دروس دوره دكتري به زبان انگليسي (همان طور كه اشاره شد، در دانشگاههاي اروپايي عضو كنسرسيوم دروس مربوطه هم به انگليسي و هم به زبانهاي محلي اروپا تدريس ميشود و تسلط همزمان به انگليسي و يكي از زبانهاي اروپايي شرط اصلي پذيرش استادو دانشجو در آن كنسرسيوم است. ايران نيز ميتواند در چارچوب كنسرسيومهاي تشكيل شده با اجباري كردن زبانهاي انگليسي و عربي و فارسي هم زبان فارسي را گسترش دهد و هم دانشگاههاي كشور را واجد شرايط براي پيوستن به كنسرسيوم كند.
۵- معرفي دانشگاه هاي كشور در وبسايتهاي وزارتخانههاي علوم، فرهنگ و ارشاد اسلامي و وزارت خارجه و سفارتخانه و كنسولگريهاي ايران در كشورهاي خارج و هم به زبانهاي بينالمللي و هم به زبانهاي محلي آن كشورها
۶- افزايش جذب دانشجويان خارجي (به ويژه اروپايي) با ارايه بورسهاي تحصيلي
۷- تدريس برخي دروس تخصصي كارشناسي ارشد به زبان انگليسي هم توسط استادان داخلي و هم با دعوت از استادان خارجي (اين كار را ميتوان ابتدا به صورت آزمايشي در چند دنشگاه بزرگ كشور كه مستعد هستند اجرا كرد و سپس به تدريج به ديگر دانشگاهها تعميم داد)
۸- يكسان سازي واحدهاي درسي دانشگاهها با واحدهاي ارايه شده در ديگر دانشگاههاي بينالمللي
دكتر عبدالله كريمزاده در نوشتهاي با عنوان «اتحاديه اروپا و بينالمللي كردن دانشگاهها» به اين مساله پرداخته است. او ضمن بيان تاريخي انديشه تاسيس دانشگاههاي يكپارچه به ويژه در مقطع دكترا كه از ۱۹۹۰ در اروپا پديدار شد مينويسد:
كشورهاي عضو اتحاديه اروپا بنا دارند تا پايان سال ۲۰۲ براي تحقق بخشيدن به روياي «اروپاي دانش» دست به يك رشته اصلاحات در برنامههاي آموزش عالي خود بزنند كه طراحي برنامههاي دكتري مشترك بين چند دانشگاه از آن جمله است. اين طرح شبكهسازي كه در قابل كنسرسيومي از چندين دانشگاه معتبر و معمولا با رتبه جهاني بالاتر صورت ميگيرد، به خصوص پس از اجلاس وزراي علوم اتحاديه اروپا در سال ۲۰۰۹ با جديت بيشتري دنبال شده است. حتي بسياري از دورههاي دكتري مشترك لزوما مدرك مشترك صادر نميكنند. برخي از اين دورهها به جاي شبكهسازي سازماني صرفا مبتني بر شبكه سازي علمي است و خود را صرفا متعهد به ارايه مطالب آموزشي مشترك ميدانند بدون آنكه مدرك مشترك صادر كنند. اين اقدام بر جذابيت آموزش عالي حوزه اروپا در سناريوي جديد جهاني شدن افزوده است و در اين راستا، آموزش و پژوهش با منطق بازارهاي رقابتي ميان موسسات و حوزههاي ژئوپولتيك جهان همسو شده است.
برنامههاي دكتري مشترك موسوم به «اراسموس موندوس» با هدف ارتقاي همكاريهاي بين دانشگاهي نه فقط با دانشگاههاي اتحاديه اروپا كه با دانشگاههاي غيراروپايي نيز شده است؛ براي مثال در برنامه دكتري مشترك «اينترزونز»، چهار دانشگاه تراز اول اروپايي با دوازده دانشگاه معتبر جهان كنسرسيوم تشكيل دادهاند كه در ميان اين دوازده دانشگاه، دانشگاه جواهر لعل نهرو هندوستان نيز به عنوان تنها دانشگاه آسيايي در اين كنسرسيوم حضور دارد و در حال حاضر هيچ دانشگاهي از آفريقا حضور ندارد. بقيه دانشگاههاي عضو اين كنسرسيوم از برزيل، امريكا، كانادا، استراليا و انگلستان هستند.
در چارچوب اين كنسرسيوم هر ساله ده دانشجوي دكتري از هر پنج قاره جهان (پنج دانشجو از قاره اروپا و پنج نفر ديگر از بقيه قارههاي جهان) براي تحصيل در مقطع دكتري با بورس كميسيون اروپا و با حمايت يونسكو پذيرش ميشوند. متقاضيان براي رقابت در اين طرح در كنار صلاحيتهاي علمي خود بايد علاوه بر تسلط بر زبانهاي انگليسي و فرانسوي با يك زبان سوم اروپايي نيز آشنا باشند. پذيرفتهشدگان اين طرح بايد دروس دوره دكتري خود را در يكي از سه دانشگاه عضو اين كنسرسيوم بگذرانند. البته ترم اول همه دانشجويان بايد در دانشگاه برگاموي ايتاليا ۲۰ واحد درس تخصصي بگذراند و سپس متناسب با موضوع رساله دكتري خود به دانشگاههاي عضو كنسرسيوم كه در يك موضوع خاص در سطح جهاني زبانزد هستند، هدايت ميشوند.
وي توصيه ميكند با الگوبرداري از تجربه اروپا در عملياتي كردن نظريههاي «آموزش عالي حوزه اروپان و «اروپاي دانش» كه در واكنش به موج جهاني شدن صورت گرفت چند راهكار براي سياستگذاران آموزش عالي ايران پيشنهاد ميشود كه ميتواند مفيد باشد:
۱- جهتگيري تئوريك به سوي پارادايم «بومي – جهاني شدن»
۲- تلاش براي تشكيل كنسرسيوم بين دانشگاههاي ممتاز كشور و دانشگاه هاي ممتاز جهان اسلام با هدف تبادل استاد و دانشجو و تقويت هويت علمي جهان اسلام در برابر جهان غرب
۳- تلاش براي پيوستن كنسرسيومهاي دانشگاههاي اروپايي و آنگلوساكسون با هدف رقابتيتر و پوياتر كردن دانشگاههاي كشور و جذابتر ساختن آموزش عالي براي دانشجويان (با اين ترفند، فرار مغزها تبديل به گردش مغزها ميشود)
۴- تلاش براي مهيا كردن زيرساخت هاي لازم براي تشكيل كنسرسيوم از جمله تلاش براي ارايه دروس دوره دكتري به زبان انگليسي (همان طور كه اشاره شد، در دانشگاههاي اروپايي عضو كنسرسيوم دروس مربوطه هم به انگليسي و هم به زبانهاي محلي اروپا تدريس ميشود و تسلط همزمان به انگليسي و يكي از زبانهاي اروپايي شرط اصلي پذيرش استادو دانشجو در آن كنسرسيوم است. ايران نيز ميتواند در چارچوب كنسرسيومهاي تشكيل شده با اجباري كردن زبانهاي انگليسي و عربي و فارسي هم زبان فارسي را گسترش دهد و هم دانشگاههاي كشور را واجد شرايط براي پيوستن به كنسرسيوم كند.
۵- معرفي دانشگاه هاي كشور در وبسايتهاي وزارتخانههاي علوم، فرهنگ و ارشاد اسلامي و وزارت خارجه و سفارتخانه و كنسولگريهاي ايران در كشورهاي خارج و هم به زبانهاي بينالمللي و هم به زبانهاي محلي آن كشورها
۶- افزايش جذب دانشجويان خارجي (به ويژه اروپايي) با ارايه بورسهاي تحصيلي
۷- تدريس برخي دروس تخصصي كارشناسي ارشد به زبان انگليسي هم توسط استادان داخلي و هم با دعوت از استادان خارجي (اين كار را ميتوان ابتدا به صورت آزمايشي در چند دنشگاه بزرگ كشور كه مستعد هستند اجرا كرد و سپس به تدريج به ديگر دانشگاهها تعميم داد)
۸- يكسان سازي واحدهاي درسي دانشگاهها با واحدهاي ارايه شده در ديگر دانشگاههاي بينالمللي
