صنعت ایران نگاه نو میخواهد
پيش از اينكه نكاتي را يادآور شوم، تاكيد دارم آنچه ميگويم ديدگاه تخصصي خودم است و نبايد اين نكات را ديدگاه كميسيون صنعت اتاق تهران تلقي كرد. چيزي كه من در اين روزها ميبينم و نتايج شنيدهها و ديدههايم از حرفها و نوشتههاي صنعتگران و كارشناسان است در يك نكته خلاصه ميشود و اينكه بايد بدانيم نياز صنعت در حال حاضر چيست؟ در كميسيون صنعت ايران روي اين پرسش بسيار كار كردهايم و تلاش شده است به جايي برسيم و آن نقطه مطلوب كه ايران را به توسعه صنعتي ميرساند، پيدا كنيم. با توجه به حضور گروهي از صنعتگران ورزيده و معادن برنامهريزي وزير صنعت، معدن و تجارت در اين كميسيون به نكات جذابي نيز رسيدهايم.
معمولا گروهي از كساني كه در گذشتههاي دور و نزديك سرمايهگذاري صنعتي كردهاند در مواجهه با پرسشهاي مرتبط با مشكلات صنعت به موضوع حمايتهاي دولتي ميرسند، آيا به نظر جنابعالي مشكل صنعت حمايتهاي ناكافي دولت است؟
بايد دقت بيشتري روي بحثها كرد و انصاف داشت و به مسايل تحليلي نگاه كرد. در همه سالهاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي به ويژه در سالهاي پس از جنگ دولتهاي گوناگون تا جايي كه ميتوانستند و فكر ميكردند از صنعت و فعاليتهاي صنعتي حمايت كردهاند. در سالهايي براي تهيه زمين كارخانهها تسهيلات داده شده است؟ در مقاطعي از وام ارزانتر و ترجيحي براي كمك به صنعت استفاده شده است؟ در سالهايي ارزهاي ارزانتر از ارز بازار در اختيار صنعت قرار گرفته است، در سالهايي اجازه داده شده است ماشينآلات و تجهيزات صنعتي ارزانتر به كار برسد، حمايتهاي تعرفهاي نيز كم و بيش سالها به عنوان يك ابزار حمايتي به كمك صنعت آمده است اما اكنون كه به صنعت ايران نگاه ميكنيم، متوجه ميشويم كه گويا اين حمايتها بياثر بوده است و صنايع فعال ايران نميتوانند در بازارهاي جهاني رقابت كنند و حتي در بازار داخل نيز با مشكل فروش مواجه شدهاند. چطور است كه هنوز صنعت سيمان ميخواهد دولت كاري كند كه آنها پول برق مصرفي خود را به صورت قسطي دهند؟
در اين صورت شما معتقديد كه نبايد حمايت ميشد يا اينكه روشهاي حمايتي دولتها نادرست و ناكارامد بوده است. به نظر شما ضعف عمده صنعت و واحدهاي صنعتي در كدام نقطه است؟
من نميگويم كه دولتها نبايد از فعاليتهاي صنعتي حمايت كنند اما در روش و ماهيت حمايتها بايد بحث كرد و بايد توجه داشته باشيم كه هيچ فعاليتي نبايد تا ابد منتظر حمايتهاي دولت بماند. در كميسيون صنعت اتاق تهران به طور شفاف در اين باره بحث ميشود و من به عنوان فردي كه با صنعت ايران آشنايي خوبي دارم ميگويم بايد مديريت صنعتي ايران به طور اعم در كانون توجه قرار گيرد. مديريت صنعتي به معناي اعم مورد نظر من است و از سطح كلان شروع ميشود و تا درون بنگاههاي صنعتي را نيز شامل ميشود. به نظر ميرسد اين حمايتهاي غيركارآمد به اينجا رسيده است كه مديران بنگاهها ضعف خود را نميبينند و هر اتفاقي ميافتد نگاهشان به بيرون است. در حالي كه اكثريت سرمايهگذاران صنعتي در ايران با انگيزه ترقيخواهانه كه بايد ايران را صنعتي كرد به اين بخش وارد شدهاند اما مديريت صنعتي كلان از سوي دولتها به گونهاي شد كه به گروهي از افراد رانت رسيد و جريان سرمايهگذاري صنعتي را دگرگون كرد و دورهاي رسيد كه گروهي از افراد فقط براي استفاده از اين رانتها به بخش صنعت ايران سرازير شدند. همين گروه بودند كه مسير كار و تلاش صنعتي را به بيراهه كشاندهاند و كارخانههايي با بهرهوري اندك يادگار همين انديشه و رفتار است. الان گروهي از مديران و سهامداران و صاحبان بنگاههاي صنعتي به جاي خرسندي از اينكه تورمها لغو خواهد شد نگران حفظ بازار در شرايط پس از تحريم هستند.
آيا اين جريان منجر به شكلگيري رانت در فعاليتهاي اقتصادي فقط به بخش صنعت منحصر ميشود يا فعاليتهاي ديگر نيز در همين مسير حركت كردهاند؟
پرسش درستي است. واقعيت اين است كه درآمدهاي حاصل از صادرات نفت به ويژه در سالهاي وفور درآمد ارزي موجب شده است مديران دولتي به توزيع انواع رانت به فعاليتهاي بازرگاني، حمل و نقل، كشاورزي و خدمات اقدام كنند و راه از بيراهه بازشناخته نشده است. با توجه به همين موضوع بسيار بااهميت است كه آزادسازي اقتصاد و صنعت از قيدها و بندهاي جريان رانتسازي يك ضرورت تمام عيار است.
به نظر شما چه ميتوان كرد؟ آيا بايد دست روي دست گذاشت يا اينكه راهي براي بهبود وضعيت وجود دارد؟
براي عبور از شرايط نامساعد امروز صنعت بايد معيارهايي را پيدا كرد و تصويري از واقعيتها را ترسيم و چشمانداز را ترسيم و بر اساس چشمانداز و آن معيارها حركت كرد. به نظر كارشناسان، اقتصاددانان و فعالان صنعتي ورزيده و با تجربه، معيار حركت صنعت و باقي ماندن در بازار اين است كه صنعت ايران در مسير جهاني شدن حركت كند. يعني اينكه بازار داخلي و بازار خارجي در آيندهاي نه چندان دور يك بازار خواهند شد و سدهاي ورود و خروج كالا برداشته ميشود. بايد با معيارهاي صنعت جهان كه در آن تلاش براي كيفيت بالاتر و قيمت پايينتر حرف اول را ميزند معيار باشد. به اين ترتيب است كه نوع نگاه به فعاليتهاي صنعتي دگرگون خواهد شد. البته اين كار بسيار دشواري است و من نميدانم بايد با كدام ابزار و با كدام شرايط اين نگاه را در ميان متقاضيان صنعتي نهادينه كرد. مديران واحدهاي صنعتي يادشان باشد كه حمايتهاي دولتها مقطعي، ناكارآمد، پرنوسان و با افت و خيز همراه است و نبايد به اين حمايتها دل بست و بايد نگاه عوض شود. در اين مسير است كه آزادسازي اقتصادي به مثابه قلب حركت تازه متبلور خواهد شد.
با توجه به اينكه دولت يازدهم تشكلگرايي را حمايت ميكند و از سوي ديگر الزامهاي قانوني وجود دارد كه نقش تشكلها را در صنعت و ساير فعاليتها برجستهتر ميكند، نقش اين نهادها را در تغيير نگاه صنعتگران چگونه ارزيابي ميكنيد؟
تشكلهاي كارفرمايان در بخش صنعت ضمن اينكه در جاهايي ميتواند و بايد مشكلات مقعطي واحدهاي صنعتي را حل كند اما اين نهادهاي مدني ميتوانند معيارهاي صنعت نيرومند، و معيارهاي سرمايهگذار كامياب را تعريف و به ميان اعضا ببرند تا فرهنگ صنعتي در ايران از عادتهاي قديمي كه در هر گام نيازمند دولت بودند، دور شده و به جايي برسيم كه دولت دستش پيش صنعتگران دراز باشد.
