برخورد با عاملان حمله به سفارت
تجمع نکنید
ساعات آغازین صبح یکشنبه که خبر تجمع مقابل سفارت و واردشدن به ساختمان سفید ریاض در تهران در فرمانیه، منتشر شد، وزارتخارجه ایران در پیامی، با تکرار محکومیت اعدام شیخ نمر، خواستار جلوگیری از هرگونه تجمع در مقابل اماکن دیپلماتیک عربستان در ایران شد. بعدازظهر شنبه گروهی به کنسولگری عربستان در مشهد حمله کرده بودند. سخنگوی وزارتخارجه همچنین مسئولیت پلیس دیپلماتیک را یادآور شد؛ «پلیس دیپلماتیک مسئولیت برخورد با هرگونه تعرض به اماکن دیپلماتیک متعلق به عربستانسعودی را برعهده دارد و براساس وظایف ذاتی خود برای حفظ نظم عمومی و اعاده امنیت این اماکن اقدام میکند.»
اما آتش هیجان و اعتراض به اعدام شیخ نمر در برخی جریانها آنقدر گسترده بود که باوجود اعلام استانداری مبنیبر غیرقانونیبودن تجمع مقابل سفارت عربستان، عدهای بار دیگر به این محل رفتند و علاوه بر تجمع، نام خیابان را هم تغییر دادند. اینها درحالی بود که در همان ساعات اولیه اخبار و شایعاتی مبنیبر اخراج سفیر ایران در عربستان و بازگشتن اعضای سفارت به کشور نیز در شبکههای اجتماعی منتشر میشد. اما یک مقام آگاه از دستگاه دیپلماسی این اتفاق را تکذیب کرد و خبرهایی که در فضای مجازی درباره کاهش سطح روابط دیپلماتیک ایران و عربستانسعودی منتشر شده را کذب و ساختگی خواند. در همین شرایط رئیسجمهوری نیز در پیامی که به مناسبت اعدام شیخ نمر منتشر کرد، «این اقدام غیراسلامی و غیرانسانی دولت عربستان را محکوم کرد و در راستای سیاستهای فرقهگرایانه و دامنزدن به تروریسم و افراط دانست». اما روحانی از ماجرای شب گذشته حمله برخی به محل سفارت عربستان در ایران غافل نماند.
او در پیام خود یادآوری کرد: «مردم مسلمان ایران اگرچه در کنار همه مسلمانان جهان این اقدام غیراسلامی را بهشدت محکوم میکنند اما اجازه نمیدهند که این جنایت، دستمایه افراد و گروههای خودسر در کشور برای انجام اعمال غیرقانونی و هتک حیثیت نظام مقدس جمهوری اسلامی شود. حرکتی که توسط جمعی از افراد افراطی شب گذشته در تهران و مشهد صورت گرفت و به واردآمدن خسارت به سفارت و کنسولگری کشور عربستان - که شرعا و قانونا باید در پناه جمهوری اسلامی ایران در امنیت باشد- منجر شد، بههیچعنوان قابلتوجیه نیست و قبل از هر چیزی توهین به نظام و لطمه به آبروی جمهوری اسلامی ایران تلقی میشود. همه مسئولان نظام، عزم قاطع دارند که با این خودسریها و اعمال مجرمانه برخورد جدی شود». روحانی که از ابتدای دولتش تحکیم رابطه با جهان و تقویت دیپلماسی را در دستور کار خود قرار داده، قطعا از نامناسبشدن روابط با کشورهای دیگر بهویژه همسایگان و کشور مهمی مثل عربستان استقبال نمیکند. او در پیامش بر برخورد با عاملان این حوادث تأکید کرد: «از وزیر کشور میخواهم که با همکاری قوه محترم قضائیه و وزارت محترم اطلاعات و با قاطعیت کامل، عاملان این تهاجم را شناسایی و برای اجرای عدالت به دستگاه قضائی معرفی کنند تا برای همیشه به اینگونه اعمال زشت پایان داده شود و امنیت کامل نمایندگیهای سیاسی دولتها در جمهوری اسلامی ایران تضمین شود». روحانی در حالی از پایانیافتن اینگونه اقدامات سخن گفته که سابقه نشان داده این ماجراها اینگونه ساده به پایان نمیرسند.
تعرضهای تقلیدی
تقریبا همه تجمعها و تعرضها به اماکن دیپلماتیک در ایران، تقلیدی از ماجرای تسخیر سفارت آمریکا در ایران در اوج شور انقلابی سال ٥٨ است اما عمدتا تفاوتهای ماهوی این ماجراها با هم نادیده گرفته میشود. نزدیکترین اتفاق از این دست که هنوز هم تبعات آن به پایان نرسیده، ماجرای حمله به سفارت انگلیس در تهران است. آذرماه سال ٩٠ بهدنبال تصویب دور جدیدی از تحریمها در انگلیس، گروهی به بهانه اعتراض به دستداشتن دولتهای غربی در ترور مجید شهریاری، دانشمند هستهای، مقابل سفارت انگلیس در چهارراه استانبول تهران و همزمان گروهی دیگر مقابل باغ قلهک تجمع کردند. حوالی عصر آنروز بود که مقاومت پلیس شکست و معترضان از دیوارهای سفارت بالا رفته و راهی ساختمان سفارت شدند. بیرونریختن اموال از پنجرهها، شکستن شیشهها و سرقت برخی اسناد از مهمترین اقدامات آنها بود که بعد از گذشت چهارسال مشخص نشد، آمر آنچه کسی بود. یکسال بعد حمید رسایی، نماینده عضو جبهه پایداری به «شرق» گفته بود: «قرار بود در جلو سفارت تجمعی اعتراضی داشته باشیم و اعتراض خود را نسبت به سیاستهای خصمانه استعمار پیر اعلام کنیم اما با توجه به رفتارهای ناشایست روباه پیر که مدتهاست تداوم پیدا کرده جوانان نتوانستند احساسات خود را کنترل کنند و وارد ساختمان سفارت شدند». او درباره میزان هزینههای تحمیلشده به کشور در پس این حمله، با خنده گفته بود: «من نمیتوانم این هزینه را بررسی کنم ببینم یک کیلو بود یا دو کیلو؟!»
برخی بهمثابه رسایی در حالی بهسادگی از کنار این موضوع گذشتند که مقام معظم رهبری نیز بر ناصحیح بودن این حادثه تاکید کردند. مقام معظم رهبری با تقدیر حضور تشکلهای دانشجویی در جریانهای اجتماعی گفتند: «در همین سالها مواردی وجود دارد که براساس احساسات پاک و مقدس دانشجویان، تشکلها تصمیماتی گرفته و اقداماتی انجام دادهاند که صحیح نبوده است چراکه تصمیم باید بر مطالعه موشکافانه و دقیق متکی باشد نه بر احساسات». بااینحال این ماجراها منجر به بستهشدن سفارت بهمدت حدود بیش از یک سال شد. تلاشهای دیپلماتیک دولت یازدهم موجب شد رابطه دو کشور از تعلیق خارج شود و به سطح کاردار غیرمقیم و بعد از مدتی به کاردار مقیم ارتقا پیدا کند. یک بار دیگر وقتی فیلیپ هاموند، وزیر خارجه انگلیس، برای انجام ملاقاتهای سیاسی و رسمی به تهران سفر کرده بود، با ورود به محل سفارت انگلیس، اقدام به بازگشایی آن کرد، اما گروهی بار دیگر عصر آنروز مقابل سفارت تجمع کردند.
بااینحال هنوز بحث ایران و انگلیس بر سر تسخیر سفارت لندن در تهران مفتوح است. بحثی که در ابتدا به شکل پرداخت غرامت و بعد به موضوع پرداخت خسارت تغییر شکل یافت. تعیین خسارت قرار است توسط کارشناسان حقوقی زبده دو طرف بررسی و تعیین شود که البته کاری دقیق و زمانبر است. ایران بهدلیل تعرض به مکان دیپلماتیک انگلیس در کشور ما موظف به پرداخت خسارت است؛ اتفاقی که با بهآتشکشیدن مکانی مانند سفارت عربستان در تهران نیز بدون شک تکرار میشود.
سفیری که نیامده
عربستان و ایران، سالهای سختی را پشت سر میگذارند، روزهای نارفیقی که دستکم در سال ٩٤ شکل عجیب و متفاوتی به خود گرفته است. ماجرای تعرض به دو نوجوان ایرانی در فرودگاه جده در فرودینماه منجر به توقف حج عمره شد. حادثه مهیب منا و کشتهشدن ٤٦١ ایرانی موجب دلچرکینی عمیق ایران و عربستان شد. این کشور حدود دو سال است بهطور غیررسمی رابطهاش با ایران را در سطح کاردار متوقف کرده است. اگرچه سفیر جدید عربستان برای کار در ایران انتخاب شده و مراحل اداری کار خود در تهران را هم گذرانده، اما به نظر نمیرسد بهزودی بتواند تجربه سفارت خود در تهران را آغاز کند. رابطه دو کشور فعلا حسنه نیست.
شرق
