اقتصاد ایران به سوی فاجعه یا در مسیر معجزه
مسعود نيلي در اين سالها نيز با پژوهش مستمر بر روي چند طرح بزرگ تحقيقاتي كار مطالعات بر روي اقتصاد ايران را ادامه داد. در اين پژوهش بزرگ كه شمار قابل توجهي از كارشناسان اين طرح همان طور كه مسعود نيلي در مقدمهاش مينويسد: «جامعترين تحقيق انجام شده در سطح كلان است».
در اين پژوهش بزرگ كه شمار قابل توجهي از كارشناسان اقتصادي در آن سهيم بودند آيندهنگري اقتصاد ايران در دستور كار پژوهش قرار گرفت. مسعود نيلي از همان سالهاي اجراي اين طرح تحقيقاتي به موضوع اثرگذار تحولات خارجي بر اقتصاد ايران توجه داشت و البته به دليل شرايط سياست داخلي درباره اثرات توافق سياسيون ايران بر رفتار متغيرهاي اقتصادي كمتر نوشت.
مسعود نيلي در همه سالهاي دوري از كار در نهادهاي اقتصادي كه حدود ۸ سال ادامه داشت از نزديك با گروهي از سياسيون ايراني به ويژه اسحاق جهانگيري معاون اول رييس جمهور حسن روحاني به دليل حضورش در شوراي سياستگذاري مجله صنعت و توسعه در ارتباط بود. نيلي در جريان مبازرات انتخاباتي دورههاي نهم و دهم نيز حاضر بود و به ويژه در انتخابات سال ۱۳۸۴ در گروه اقتصادي طرفداران هاشمي رفسنجاني فعاليت ميكرد. در انتخابات ۸۸ نيز كارهاي نيلي از سوي كانديداها استفاده ميشد.
مسعود نيلي به دليل دوستي ديرين با معاون اول رييسجمهوري و آشنايي با سياستمدار مهمي مثل محمدعلي نجفي بدون اينكه مقام اجرايي داشته باشد مشاور ارشد اقتصادي رييسجمهور شده است. وي كه به لحاظ تجربه و دانش اقتصاد بدون ترديد از محمدباقر نوبخت رييس سازمان مديريت و برنامهريزي و بر ولي الله سيف رييس كل بانك مركزي و حتي بر علي طيبنيا برتري دارد نفر اول تيم اقتصادي دولت يازدهم به حساب ميآيد.
تجربه ۳۰ ماه سپري شده كاركرد دولت فعلي در حوزه اقتصاد نشان ميدهد كه نظرات نيلي كه بر پايه كاهش عرضه پول در اقتصاد با خواست و اراده دولت به منظور مهار تورم است دستور كار بوده است و در همين مسير است كه نرخ تورم از شتاب سالهاي اول دهه ۱۳۹۰ دور شده است.
مسعود نيلي اكنون ۳۰ ماه است كه بنا بر اخبار منتشر شده در هفته دو بار با رييسجمهور و اعضاي سياسي و اقتصادي كابينه نشست و برخاست دارد و با ريزهكاري و جزييان عمل سياسي درون دولت آشنا شده است. از سوي ديگر حضور وي در دولت حتي به عنوان مشاور رييسجمهور كه شايد كار سياسي و اجرايي نيست اما او را با جزييات نبرد سياسي در دروه سرزمين آگاه كرده است. علاوه بر اين نيلي اكنون با رمز و راز سياست خارجي به عنوان متغير بسيار اثرگذار در معادلات اقتصاد كلان اطلاعات كافي به دست آورده است.
همه آنچه درباره نيلي نگاشته شد نشان ميدهد كه وي بدون ترديد ميتواند درباره آينده اقتصاد ايران داوري دقيقتري نسبت به هر اقتصاددان ديگر و حتي هر سياستمداري داشته باشد. مشاور ارشد رييسجمهور در اقتصاد در زمستان ۱۳۹۴ در دو ميزگرد برگزار شده اقتصادي حاضر شد و همچنين در گفتوگويي با سالنامه روزنامه ايران نكات مهمي را بيان كرده است كه در برداشتي آزاد و البته مستند به گفتههاي وي چند نكته مهم را يادآور ميشويم.
فاجعه يا معجزه
مسعود نيلي در سال ۱۳۹۳ و همچنين پارسال بر يك مساله پايفشاري ميكند و آن «تغيير بنيادين شرايط اقتصاد ايران در ۱۰ سال گذشته و ۱۰ سال آينده» است. اين مشاور ارشد رييسجمهور ايران معتقد است سرنوشت ايران اكنون در گروي رويكرد حاكميت به اقتصاد قرار گرفته است و اين يك بزنگاه تاريخي است.
نيلي به روزنامه ايران توضيح ميدهد: «بايد تاكيد كنم اكنون در جايگاهي قرار گرفتهايم كه بسته به تصميمهاي اتخاذ شده يا در موقعيت بسيار بهتري از حال حاضر خواهيم بود يا در موقعيت بسيار بدتر از حال حاضر. يعني اين تفاوت بسيار زياد است. استدلالهاي زيادي وجود دارد كه در ادامه مسير گذشته حركت نخواهيم كرد و قطعا در يكي از اين دو مسير گام خواهيم گذاشت. ايران يا جزو فجايع رشد خواهد شد يا معجزات رشد. اگر جزو معجزههاي رشد باشيم كشوري خواهيم بود كه در محيطي ناامن و پرآشوب اقتصاد پويايي دارد و يك اقتصاد نوظهور خواهد بود.»
اين اقتصاددان كه حالا در ۶۰ سالگي عمر خود توجه بيشتري به اثرات سياست بر اقتصاد دارد راهحل معجزه شدن را اما «وفاق» ميداند و معتقد است در حال حاضر «در يك فضاي مونولوگ» هستيم و «ديالوگ نداريم» و «از نبود گفتوگو رنج ميبريم». اين اقتصاددان كوچ كرده به زمين سياست اما ميگويد: «در فضاي تخريبي رشد اقتصادي درونزا به دست نميآيد.»
به گزارش ساعت ۲۴، مسعود نيلي اكنون از مقام يك اقتصاددان خارج شده و نگاهش به سياست خارجي و اثر آن بر اقتصاد ايران دوخته شده است. او به ايران ميگويد: «بايد براي ۶۰۰ هزار نفر شغل درست كنيم. براي ايجاد ۶۰۰ هزار شغل بايد رشد ۶ درصدي داشته باشيم. براي اين ميزان رشد بايد ۷۰۰ هزار ميليارد تومان سرمايهگذاري شود. ايران و هيچ كشوري نميتواند اين مبلغ سرمايه را از داخل تامين كند. پس بايد با دنيا تعامل كنيم. آيا تعامل با دنيا معنايش از دست دادن استقلال است و آيا «بايد استقلال را فدا كنيم» و ادامه ميدهد: «آيا براي تامين سرمايه بايد از آرمانها چشمپوشي كنيم». نيلي معتقد است: «بايد متوجه شويم دنياي امروز دنياي بسيار متنوعتري نسبت به ۱۰ سال پيش است ول ازم نيست حتما به سراغ چند كشور خاص برويم.» او هشدرا ميدهد كه «عدم وفاق آسيب و فاجعه ميآفريند.»
مسعود نيلي اما درباره آينده اقتصاد ايران در دو سال سپري شده انگشت روي يك موضوع گذاشته است و ميگويد كه اگر دولت روحاني شكست بخورد، اين شكست تنها به اسم دولت ثبت نميشود و از همه ميخواهد «مسوولانه» حرف بزنند.
وي در ميزگرد برگزار شده تجارت فردا با صراحت ميگويد: «ناموفق شدن اين دولت هزينههاي سنگيني در پي خواهد داشت و بايد با تحليل درست از اين مرحله سخت عبور كنيم.»
او باز هم به حرف خودش برميگردد و ميگويد: «اقتصاد ايران در ۱۰ سال اينده يا خيلي بهتر از اقتصاد امروز است يا بسيار بدتر. ايران يك پيوستگي ميان شرايط موجود و آينده خواهد داشت.» او راهحل را همچنان «وفاق» و «تعامل با دنيا» ميداند و ميگويد: «براي دگرگوني در پارادايم و نيز ايفاي نقشهاي نوين در اقتصاد لازم است اجماعي همهجانبه يا نوعي برجام داخلي حاصل شود تا از طريق آن چارچوب اثربخشي از تعامل با جامعه بينالملل احصا شود.»
