داوداغلو، سپر بلای شکست سیاست ترکیه در سوریه
اردوغان که در سال ۲۰۰۳ به قدرت رسید، به عنوان رهبر اسلامگرایی که رهبری اقتصادی در حال رشد را بر عهده گرفت و به نظر میرسید برای پیشبرد دموکراسی در ترکیه جدی است، مورد استقبال غرب قرار گرفت. به نظر میرسید وی تجسم این وعده است که اسلام و دموکراسی میتوانند همزیستی داشته باشند. در سالهای اخیر منتقدان میگویند اردوغان هیچ وقت نمیخواست رهبری آزاداندیش باشد. از وی نقش شده است که گفت دموکراسی مانند اتوبوس است. وقتی آدم به مقصد برسد، از آن پیاده میشود.
اردوغان را اغلب به خاطر سبک اقتدارگرا و تواناییاش برای پیروزی در انتخابات همراه با تضعیف کیفیت نهادهای دموکراتیک ترکیه با ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه مقایسه میکنند. داوداغلو که مدتها مطیع اردوغان بود، اغلب با دمیتری مدودف مقایسه میشد. اما مدودف بازگشت اما داوداغلو بیرون رفت. استعفای داوداغلو به دنبال یکی از بزرگترین موفقیتهای وی در مقام نخست وزیری صورت گرفت یعنی قرارداد با اتحادیه اروپا برای بند آوردن سیل مهاجران از ترکیه به این قاره. داوداغلو در این مذاکرات نقش اصلی و محوری داشت و تحلیلگران میگویند توجه بینالمللی به وی موجبات خشم اردوغان را فراهم کرد. به نوشته مطبوعات ترکیه، داوداغلو به دنبال دیدار با اوباما بود و با وجودی که این امر محقق نشد، تحلیلگران معتقدند این امر از چشم اردوغان دور نماند. بخشی از قرارداد با اتحادیه اروپا شامل سفر بدون روادید شهروندان ترکیه به بخشهایی از اروپاست که میتوانست آغازگر مجدد مذاکره آنکارا با بروکسل برای پیوست به اتحادیه اروپا باشد. با خروج داوداغلو از عرصه سیاسی، این فرایند بیش از پیش در معرض ابهام قرار میگیرد.
داوداغلو کمتر از اردوغان نسبت به نظام ریاست جمهوری اشتیاق داشت، زیرا این تغییر تهمانده اختیارات نخست وزیری را که بر اساس قانون اساسی قدرتمندترین مسند در این کشور است، میگیرد. عمر تاسپینار کارشناس ترکیه در موسسه بروکینگز معتقد است این دو نفر هیچ اختلاف عقیدتی ندارند. موضوع زورآزمایی است. اردوغان خواستار وفاداری کامل و حمایت تمام عیار از موضوع ریاست جمهوری است، اما داوداغلو اندکی مقاومت میکرد تا نقش وی در مقام نخست وزیر حفظ شود. اخیرا نشانههای از آن دیده میشد که داوداغلو میکوشد خودی نشان دهد و دست کم اندکی اقتدار اردوغان را به چالش بکشد. برخی کارشناسان میگویند مشکل اصلی این است که اردوغان میکوشد هر کس را در حزب که سودای اقتدار دارد، حذف کند.
اختلاف بین دو رهبر سیاسی ارشد ترکیه باعث آشفتگی جدید در زمانی است که این کشور با چالشهای بیشماری روبرو است، از جمله جنگ با کردها در جنوب شرق، سرریز جنگ از سوریه و رسیدن میلیونها آواره. داوداغلو معمار سیاست ترکیه در قبال سوریه تلقی میشود که عمدتا شکست خورده محسوب میشود. سالها ترکیه اجازه داد تسلیحات و جنگجویان از مرز جنوبی آن بگذرند و وارد سوریه شوند. این سیاست باعث اعتراض آمریکا و سایر کشورها شد، زیرا به شکلگیری داعش انجامید. بحران آوارگان ادامه دارد و بشار اسد رئیس جمهور سوریه با حمایت ایران و روسیه همچنان قدرت را در دست دارد. تحلیلگران میگویند به احتمال زیاد داوداغلو را اردوغان و حلقه پیرامون وی سپر بلای سیاست ترکیه در قبال سوریه خواهند کرد.
داوداغلو گفت وی پس از کنگره ویژه حزب که حدود ۲ هفته دیگر برای انتخاب رهبر جدید برگزار میشود، کناره خواهد گرفت. اردوغان که در مقام ریاست جمهوری قاعدتا باید از سیاست حزبی به دور باشد، برای انتخاب جانشین وی کمک خواهد کرد. وی کاری میکند که فردی انتخاب شود که قانون اساسی را از نو بنویسد و نظام ریاست جمهوری ایجاد کند. این امر احتمالا نیازمند برگزاری انتخابات جدید است تا حزب عدالت و توسعه کرسیهای بیشتری در مجلس به دست آورد. کسب کرسیهای بیشتر برای تصویب کردن طرح نظام ریاست جمهوری لازم است.
