اوپک؛ مخلوقی که خالقش او را کشت
و البته قدرت عربستان سعودی در زمینه تأثیرگذاری بر بازار نفت بسیار زیاد است. عربستان سعودی تولید کننده چیره بر بازارهای جهانی نفت باقی مانده است و تصمیمات سیاسی و اقتصادی این کشور اقتصاد جهانی انرژی را متأثر می سازند. هر چند بازیگران تازه این بازی هم می توانند هجمه هایی علیه این غول بازار شکل دهند، اما عربستان می تواند اوضاع را به نحوی مدیریت کند که آسیبی متوجه این کشور نشود.
انقلاب نفت شیل در ایالات متحده آمریکا، به عنوان مثال، تأثیری دراز دامن در بعد جهانی از خود به جا گذاشته است، دراز دامن تر از آنچه که تصور می شد. برای نخستین بار در نیم قرن گذشته، کشورهایی در حاشیه اقیانوس اطلس، شروع به تولید نفت کردند، نفتی بیش از آنچه مصرف می کردند. این در حالی بود که کشورهای حاشیه اقیانوس آرام، تنها جایی در زمین بودند که می توانستند دامپینگ [شکستن قیمت های] نفت انجام دهند. تولید نفت شیل در برخی کشورها موجب شد برخی اعضای اوپک مانند الجزیره، آنگولا و نیجریه سهمی اساسی از بازار نفت آمریکا را از دست بدهند.
با این همه، انقلاب نفت شیل در آمریکا، تأثیر چندانی بر عربستان سعودی، عراق و یا کویت نگذاشته است، عمدتاً به این دلیل که نفت خام تولید شده در این کشورها از کیفیت بسیار بالایی برخوردار است. الجزیره، آنگولا و نیجریه نفت خام سبک و شیرینی به آمریکا صادر می کردند که قابل مقایسه با نفت شیلی بود که در خود آمریکا تولید می شد و به همین دلیل صادرات این نوع نفت به آمریکا دیگر موضوعیت نداشت. با این همه، هنوز هم بسیاری از پالایشگاه ها در ایالات متحده آمریکا، به نفت سنگین و ترشی عادت دارند که از خاورمیانه به آمریکا صادر می شود و به همین دلیل، سهم عربستان سعودی در آمریکا تقریباً محفوظ به نظر می رسد.
این بدان معنی نیست که عربستان سعودی شکست ناپذیر است. دقیقاً بر عکس، عربستان سهم خود از بازار را در بسیاری از بزرگترین کشورهای وارد کننده نفت در آسیا از دست داده است. علت این رخداد هم این است که این کشورها شروع به خرید نفت از کشورهای غرب آفریقا کرده اند که آمریکا دیگر از آنها نفتی نمی خرد. دردناک تر از همه برای عربستان سعودی، از دست دادن سهم خود از فروش نفت در چین، به روسیه است.
به گزارش ساعت ۲۴، نفوذ نفتی روسیه در چین و گرفتن جای عربستان سعودی پس از آن رخ داد که غرب به دلیل حمله روسیه به اوکراین و ضمیمه کردن کریمه به خاک خود در سال ۲۰۱۴، مورد تحریم قرار گرفت. چین از موقعیت بد روسیه نهایت استفاده را کرد و به کرملین کمترین قیمت های ممکن برای استفاده از منابع انرژی آن را پیشنهاد کرد. حالا که درهای آسیا به روی روسیه باز شده بودند، این کشور تصمیم گرفت بازار نفت هند و اندونزی را هم از آن خود کند، دو کشوری که برای عربستان از اهمیت استراتژیک برخوردار بودند.
در طول دو سال گذشته عربستان سعودی نشان داده که به این راحتی سهم خود از بازار را به هیچ کشور دیگری نخواهد داد. عربستان کارزاری به راه انداخته تا سهم پیشین خود از بازار را نه تنها در زمینه نفت خام که در زمینه فرآورده های پتروشیمی، گاز مایع و فرآورده های نفتی دیگر، باز پس بگیرد. برای رسیدن به این مهم، سعودی ها جنگ قیمتی را به راه انداخته اند که با افزایش تولید نیز آن را تقویت می کنند و هدف از آن این است که تولید کنندگان ضعیف تر را از بازار بیرون کند.
عربستان در ابتدا نفت شیل را هدف قرار داد اما بعد همه کشورهای عضو اوپک را هم به جنگ قیمتی خودش وارد کرد. کشورها تولید خود را از مدت ها قبل افزایش داده بودند و این به معنی افت قمیت بود. با رسیدن قمیت به کمترین میزان، کشورهای عضو اوپک ناچار به رقابت مستقیم بر سر قمیت با یکدیگر شده اند.
شکاف ایجاد شده در نتیجه این جنگ قیمتی میان کشورهای عضو اوپک، خودش را بیش از هر چیز در نشست اخیر سران اوپک در ماه آوریل که در دوحه برگزار شده بود نشان داد، جایی که توافق بر سر فریز نفتی [توقف افزایش تولید] به جایی نرسید. عربستان اعلام کرد اگر ایران تولیدش را کاهش ندهد، این کشور هم کاهش تولید را در دستور کار قرار نمی دهد. اما ایران که مانند روسیه به دلیل تحریم های غربی سهم زیادی از بازار خود را از دست داده، کاهش تولید را رد کرد. کشورهایی که سهم خود از بازار آمریکا را از دست داده اند هم نمی خواهند کاهش تولید داشته باشند.
به گزارش ساعت ۲۴، حالا عربستان سعودی احساس می کند قیمت های پایین نفت نمی تواند به طور کامل، سهم این کشور از بازار نفت از دست رفته اش در اروپا و آسیا را احیا کند. عربستان سعودی اما این را هم حس می کند که تاریخ مصرف اوپک دیگر به سر آمده است، سازمانی که عربستان سعودی از زمان نخستین تحریم نفتی اعراب در سال ۱۹۷۳ آن را به جهان قالب کرده بود و از آن تاریخ تاکنون از آن به عنوان سپری برای پیشبرد سیاست های نفتی خود استفاده می کرد. با انقلاب نفت شیل در آمریکا که اوپک را به سازمانی بی فایده بدل کرد، عربستان سعودی به این نتیجه رسیده که ارزش ندارد موجودی که خود خالق آن بوده است را بیش از این زنده نگه دارد.
محمد مهدی حاتمی-ساعت۲۴
منبع: پراجکت سیندیکیت
