گرفتاری کشتی اقتصاد ایران در توفان سهمگین
تهدیدهای تحریمی آمریکا هنوز به مرحله اجرا نرسیده است، اما امواج روانی حاصل از آن، اقتصاد ایران را به شدت تکان داده و دچار آشفتگی کرده است. بهای دلار در بازار آزاد و غیررسمی در روزهای اخیر تا ۹ هزار تومان افزایش یافت؛ در همین حال نرخ یورو به ۱۰,۵۰۰ تومان رسید. کسبه بازار تهران روز دوشنبه ٤ تیر- ٢۵ ژوئن - در اعتراض به گرانیهای اخیر و افزایش قیمت ارز مغازههای خود را بستند و شماری از معترضان در میدان بهارستان دست به تجمع زدند. روز یکشنبه ٣ تیر دو مجتمع خرید "علاءالدین" و "چارسو" که عمدتاً به خرید و فروش موبایل و کالاهای دیجیتال اختصاص دارد، شاهد تجمعهای اعتراضی بودند و معترضان به نابسامانی در بازار ارز، در "خیابان جمهوری" دست به راهپیمایی زدند. آشفتگیهای اخیر، به بحرانهای گسترده موجود در ایران مانند بحران آب و خشکسالی، بحران بانکی و مؤسسات مالی، بحران در صندوقهای بازنشستگی، بحران در تولید، بحران کارگری، فساد مالی، گسترش فقر و بسیاری دیگر از بحرانها و معضلات افزوده شده است.تازه اول ماجراست و تحریمهای فراگیر آمریکا که قرار است در دو بخش گسترده در ۶ اوت و ۴ نوامبر آینده اجرایی شوند، تمامی بخشهای اقتصادی ایران از خودروسازی و حمل ونقل صنایع گرفته تا نفت، گاز، بیمه و امور بانکی و مالی را هدف قرار داده است. توفان هر آئینه بزرگ تر و سهمگینتر میشود.در نشستی که روز یکشنبه با حضور محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه در اتاق ایران پیرامون مشکلات اقتصادی کشور ناشی از خروج یکجانبه آمریکا و بازگشت تحریمهای فراگیر آمریکا برگزار شد، محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان و دبیرکل کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بینالمللی گفت: «آمریکاییها در حال حاضر یادگرفتهاند چگونه راههای تنفس در کشور را مسدود کنند و اگر اوضاع به همین روال پیش برود ما تا ٤ نوامبر آینده با محاصره اقتصادی مواجه خواهیم شد، تا حدّی که باید کوپنها را بار دیگر از کشوها بیرون بیاوریم».او درباره تأثیرات راهبرد دولت آمریکا در قبال ایران گفت: «فقط دو وزیر کابینه ترامپ در آمریکا تغییر کردند و بازار ارز ما در ایران متلاطم شد؛ آن هم تا حدی که رییس بانک مرکزی میگوید نمیداند در شرایط ارزی کنونی چه کار باید کند؟»او همچنین گفت که «سیاست ارزی اخیر، یک سیاست کاملاً غلط بود که ارز را به یک بازار کوچک محدود کرد و این در حالی است که بخشی از تقاضاها همچنان بیپاسخ ماندهاند». وی همچنین مطرح کرد «در شرایطی که درآمد ارزی کشور از محل فروش نفت کم شده است، آمریکا سعی دارد جلوی انتقال پول را هم بگیرد و این همان چیزی است که در پایان تحریمهای گذشته به آن پی بردند».بهکیش گفت: «رشد و توسعه در شرایط فعلی در گرو چهار محورِ "انگیزه بخش خصوصی"، "انباشت سرمایه"، "روابط بینالمللی متناسب" و "مدیریت اقتصادی" است.او توضیح داد که «اکنون تنها با مدیریت اقتصادی، اقتصاد را نمیشود سامان داد و آقایان سیف و نهاوندیان با تکیه بر سیاست اقتصادی، تا زمانی که روابط بینالملل سامان نگیرد، نمیتوانند برای اقتصاد کاری کنند.بهکیش خطاب به وزیر امور خارجه گفت: «آقای ظریف، بار بر دوش شماست، شما هستید که دنیا را میشناسید و راه مذاکره را میدانید و شما هستید که در برجام موفق بودید و اگر جسارتتان بیشتر شود و بزرگان نظام را قانع کنید، میتوانید مملکت را نجات دهید».مسعود خوانساری، رئیس اتاق بازرگانی تهران در یادداشتی نوشت: بررسی نتیجه تحولات اخیر در برجام نیازمند درک واقعبینانه از منافع سهجانبه آمریکا، اروپا و ایران است. متأسفانه میزان اثرگذاری اقتصاد آمریکا بر اقتصاد جهانی فراتر از اندازهای است که اقتصاد ایران بتواند یک تنه با آن مقابله کند.او به نقل از تحلیلگر مؤسسه "سی.اِن.اِن.مانی" در تفسیر این موقعیت، آمریکا را به «گوریلی» تشبیه کرده بود که علاوه بر کنترل منابع خودش، قصد دارد که منابع دیگران را نیز در اختیار داشته باشد.او همچنین نوشت که «نظام در این شرایط، باید با واقعبینی اقدام به پیشبینی و آیندهپژوهی سناریوهای پیش رو نماید.
همچنین شیوه برخورد با هرکدام از آنها را بررسی کند».ممکن است که این سناریوها کمی سختگیرانه باشند، ولی قطعاً باعث میشوند که اقتصاد ایران مقهور تحولات پیشِ رو نشود.سناریوی اول میتواند بر این محور استوار باشد که تحریمها تا کجا پیش میروند و چه نتایجی دارند؟سناریوی دوم باید پیشبینی کند که در صورت تحریم نفتی و ایجاد روند نفت در برابر غذا، کشور باید چه تدبیری داشته باشد؟سناریوی سوم باید بهصورت مشخص به این موضوع بپردازد که آیا امکان جدیدی برای ادامه مذاکرات و گفتوگوها وجود دارد یا نه؟همگرایی فشارهای خارجی خصوصاً فشار واشنگتن و ادامه سیاستهای ناکارآمد کلان سیاسی و اقتصادی که ایران را به لبه پرتگاه سقوط نزدیک کردهاند، پشت مردمان این سرزمین کهن را خم کرده است.