پژوهشگر باید شجاع و تحریکناپذیر باشد
محمدصادق جنانصفت
جامعه ايراني از شروع سده حاضر تا امروز توانايي ايجاد توازن قوا ميان نهادهاي مدني و نهاد دولت را پيدا نكرده است. در سده حاضر، نهاد دولت با فاصلهيي پرنشدني سهم اصلي قدرت در حوزه سياست و اقتصاد را در چنگ داشته و دارد و سهم نهادهاي مدني از قدرت بسيار ناچيز بوده است. اين عدم توازن بنيادين در تقسيم قدرت پيامدهاي گسترده، ژرف، دامنهدار و پرشمار در همه ابعاد زندگي ايران داشته و هنوز دارد. يكي از هزاران پيامد عدم توازن قدرت ميان نهادهاي مدني و نهاد دولت نيز اين است كه بخش خصوصي ايران توانايي و انگيزه كافي براي تاسيس پژوهشكده، انديشكده و كانون تفكر را نداشته و ندارد. نگاهي به پژوهشكدههاي قدرتمند و متمول فعال در ايران امروز ادعاي ياد شده را به خوبي اثبات ميكند. دولتي و حكومتي بودن پژوهشكدهها و كانونهاي انديشه در ايران كه سابقهيي طولاني دارد پيامدهاي نامساعدي بر مقوله پژوهش و تحقيق بر جاي گذاشته است. به اين معني كه پژوهشگران ايراني ناگزيرند كه دانش، تجربه، تمايل و انگيزههاي پژوهشي خود را در اختيار اين نهادهاي دولتي قرار دهند. بديهي است كه جز برخي استثناها، پژوهشگران سرانجام بايد جوري پژوهش و نتيجهگيري كنند كه سفارشدهنده دولتي را آزرده نكند. پژوهشگران ايراني كه گرفتار اين وضعيت شدهاند دو راه در پيش دارند: يك راه اين است كه شمار پژوهشهاي خود را كاهش داده و فقط روي برخي مسايل تخصصي به صورت عميق كار كنند و نتايج پژوهشهاي خود را با اتكا به اين مساله فقط براي سفارشدهنده ارايه كنند. راه ديگر كه براي پژوهشگران برگزيدهاند فعاليت پژوهشي همزمان با چند موسسه و درباره مسايل گوناگون است كه البته عمق نخواهد داشت. برخي پژوهشگران شايد به دلايل و انگيزههاي شخصي و براي عبور از گمنامي ترجيح ميدهند همزمان با كار پژوهشي، كار ژورناليستي نيز انجام داده و سطح كار خود را نازلتر كنند. ژورناليست كارش اين است كه تا جايي كه توانايي و بضاعت علمي-كارشناسي دارد نكتهيي مندرج و پنهان در پژوهشها را بيرون كشيده و در برابر ديدگان علاقهمندان قرار دهد تا منابع مالي كه از جيب مردم صرف پژوهشها ميشود هدر نرود و فايده- هزينه شود. بعضا ديده شده است كه پژوهشگران جوان وقتي با مكاشفه دقيق ژورناليستها مواجه شده و از سوي سفارشدهنده تحت فشار قرار ميگيرند خامي به خرج داده يا تحريك ميشوند كه كار ديگران را تخطئه كنند كه البته تلاش بيهودهيي است. يا بايد پژوهش كرد و شجاعانه و مردانه پاي نتايج پژوهش كه از لابهلاي هزاران كلمه بيرون كشيده ميشود ايستادگي كرد يا اينكه به سراغ كار ديگري رفت.
