کافه دیالوگ وحرفهای عمیق درس خوانده هاروارد
دیروز سه شنبه یکم مردادماه 1398 بازهم راهی کافه دیالوگ شدم . کمی دیررسیدم اما از همان جایی که پای صحبتهای علیرضا عبدالله زاده کارشناس و تحلیلگر اقتصاد که از دانش آموختگان دانشگاه معتبر هاروارد است نشستم چیزهای تازه ای یادگرفتم. عبدالله زاده را نخستین بار هنگامی که تازه به ایران آمده بود و من سردبیر روزنامه تعادل بودم به روزنامه دعوت کرده بودیم تا از تجربه و دانش او برای خوانندگان روزنامه بنویسیم و نوشتیم و با اقبال خوبی هم مواجه شد. حالا عبدالله زاده تجربه چند سال کار درایران را نیز دارد و به خوبی با چاله ها و چاه ها و چالش های توسعه نایافته شدن ایران آشنا شده است. او دیروز همانند چند سال پیش که درروزنامه تعادل دیده بودمش سخنان نو ، کارساز و راهگشا داشت. حرفهایش با اقبال نخبگان و روشنفکران جوان حاضر درنشست مواجه بود چون برپایه دانش ، تجربه جهانی و تجربه داخلی بود. عبدالله زاده درسخنان خود به نکات ارزنده و فوق العاده مهمی درباره اینکه چرا ایران توسعه پیدا نمی کند و مهمتر از آن به موضوع قابلیت نهاددولت برای اجرای سیاست های اقتصادی و اینکه چرا دولت ایران به مثابه یک نها و فارغ از اینکه این نهاد دراختیار کدام جریان سیاسی است اشاره کرد. اداره کارآمد نشست از سوی مرتضی کاظمی که خود از دانش آموختگان اقتصلا است نیز برغنای این نشست ها می افزاید. چند نکته را به طور خلاصه به قنل از دانش آموخته هاروارد درسیاستگذاری عمومی اشاره می کنم:
- یکم - ساختن مدرسه ، دانشگاه ، راه و جاده و فرود گاه و رشدشتابان شمار دانشجویان و اعضای هیات علمی که دراین روزها آمارهای آن را اریه می کنند درمسیر توسعه آسان ترین کارهاست و با پول نفت انجام می شود . برای اینکه سیاستگذاری عمومی کارامدی داشته باشد باید بتوانیم آموختن را به دانشجویان و دانش آموزان یاد بدهیم و اینجاست که دولت های ایران درگل فرومانده اند. یکی از دلایل این ناکار امدی این است که ما شمار کمی آدم را برای تالیف کتابهای درسی مامور کرده ایم و اینها هستند که می گویند چه چیزی باید خوانده شود.
- دوم - از همان روزهای بلافاصله پس از انقلاب و به درستی قراربراین بود و هنوز پس از 40 سال هنوز قرار براین است کهمنابع قابل اعتنایی را برای بهتر شدن وضعیت فقرا به انها اختصاص دهیم و این کاررا هم انجام داده و سالانه هزاران میلیارد تومان به یارانه های گوناگون اختصاص داده یم اما یاد نگرفته ایم که با کدام سازوکار این یارانه هار ا توزیع کنیم. من دراین چند سال این داستان را دنبال کرده و به نتایج عجیبی رسیده ام. یکی از ایننتایج که البته به دولتها و مجلس ها نیز گفته ام این است که دولت و مجلس فکر می کنند بودجه نویس کشورهستند اما درعمل بودجه را مجریان هستند که اجرا کرده و آن را از هدف اصلی دور می کنند و نکته تلخ این است که کسی هم کارراتا آخر دنبال نمی کند. اینجاست که باید پرسید فرمان اداره کشور در اختیار چه نهادهایی است و کدام نیروها اداره مملکت را دراختیار دارند. دولت ایران ماشینی است که پول به جامعه می ریزد اما دنبال نمی کند که این پولها باکدام کیفیت خرج می شوند.
سوم – ما همواره می گوییم دولت باید از همه اقشار ضعیف حمایت کند اما ایا واقعا به این فکر کرده ایم که دربارهچه حنایتی حرف می زنیم . ایا درباره کارآمدی نهادهای حمایت کننده تا کنون کار پژوهشی و کارشناسی دقیق و بدون جانبداری انجام شده است. گرفتاری اقتصاددانان و سیاستمداران ایرانی این است که می خواهند همه چیز را از پشت میز بینند و اداره کنند و این ناممکن است. من دراین سالها چند مورد از برنامه های حمایتی را تا آخر دنبال کردم و به این اکتفا نکردم که خوب برنامه ای ریخته شده است و اجرا می شود . درعمل اما به چشم دیدم که از برنامه تا اجرا فاصله بسیار زیاد است .
چهارم – اما یک خبر خوب این است که این فروماندن دولت درگل تنها منحصر به ایران نیست و شمار قابل اعتنایی اززدولتهای گوناگون درقاره های متفاوت با این درگل ماندگی مواجه هستند.شاخص قابلیت دولت چیزی است که باید روی آن گفت وگو کنیم و آنها را به روزکرده و دنبال این باشیم که آنها ارتقا دهیم. شاخص های قابلیت دولت ه ا را اکنون با روش های ساده و ازمایش های ساده اندازه گیری می کنند. به طورمثال یک نهاد بین المللی برای اندازه گیرییکی ز شاخصهای قابلیت دولتها این کارراکرد که به شماری ازکشورها نامه نوشت و از دولتهایشان خواست که اگر نامه برایشان معنا ندارد و فکر می کنند اشتباهی آمده است آن را به مان آدرس برگردانند. نتایج نشان داد که دهها دولت هرگز جوابی ندادند و نامه را عودت ندادند. درصد کمی از دولتها بودند که اقدام به پس فرستادن کردند. این را یادمان باشد که قابلیت دولت یک امر تدریجی است و به سادگی به دست نمی آید.
- پنجم - عبدالله زاده ه زاده دراین نشست به شماری از تجربه های خود دراجرای فعالیت های حمایتی درایران دراین سالها اشاره کرد و البته خواست که از تشریح آنها دررسانه ها خودداری شودکه به همین دلیل از بیان آنها خودداری می کنیم. اما اشاره کرد که متاسفانه درایران تقلید فریب کارانه درتاسیس نهادها و سازمانها داریم و شماری از این سازمانها کارهایی می کنند و حرفهایی می زنند که شهروندان را بترسانند که ما همین جاهستیم. وی با نشان دادن تصویری از دوگونه مار سمس و مار غیرسمی را نشان داد که از نظر شکل و ظاهر هیچ تفاوتی نداشتند اما یک گونه ای از آنهاسم نداشتند اما خود را به شکل مارهای سمی و موثر در آورده بودند که دیگران از آنها بترسند. او اشاره کرد ایران وزارت اقتصاد دارد و ایران بانک مرکزی دارد اما آیا این دونهاد همان کارهایی را می کنند که درکشورهای توسعه یافته انجام می دهند.
- ششم این دانش اموخته هاروارد درسیاستگذاری عمومی سپس به موضوع روزاین روزهای اقتصادایران اشاره کرد و یاداور شد که اصلاح بودجه به مثابه یک آزمایش را می توان باید به صورت دقیق دنبال کرد و دید که نتیجه چه خواهد شد.می شود حدس زد که دولتها هرگز حاضر نخواهند شد بودجه های شرکتها و سازمانهای خودر ا اصلاح کنند و این را می دانندکه این شرکتها و سازمانها ابزار قدرت دولت هستند.
