تروییکای اروپایی به نفع برجام-علیه ترامپ
بیاعتمادی ایران به آمریکا
در واکنش به این نامه آمریکاییها، سفیر ایران نزد سازمان ملل اعلام کرد که اظهارات آمریکاییها «باورناپذیر» است. مجید تخت روانچی گفت: «متاسفانه دولت آمریکا در چند روز گذشته به یک اقدام تروریستی و زشت دست زد و سردار بزرگ جمهوری اسلامی ایران سردار قاسم سلیمانی را به شهادت رساند و فصل جدیدی را از خصومت با مردم ایران باز کرد». نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد اضافه کرد: «بنابراین وقتی اینها را در کنار هم قرار میدهیم و میشنویم که ادعای همکاری دارند و در همان جلسه هم بر تشدید تحریمها تاکید میکنند، ادعای آنها باور کردنی نیست». روانچی افزود: «دولت آمریکا اهل گفتوگو نیست و اهل خصومت با مردم ایران است و تا زمانی که به این خصومت ادامه میدهد، صحبت از همکاری، مسموع و قابل فهم نیست و مردم ایران با این صحبتها بازی نمیخورند».
مخالفت اروپاییها با درخواست ترامپ
پاسخ اروپاییها نیز به پیشنهاد رئیسجمهور و معاون رئیسجمهور چندان مثبت نبود. فرانسه میگوید به رغم درخواست دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا به برجام پایبند میماند. انیس ون درمول، سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه روز پنجشنبه گفت: «فرانسه در چارچوب توافق وین در مورد برنامه هستهای ایران، به این توافق پایبند میماند». خانم ون درمول افزود: «فرانسه در همکاری با دیگر طرفهای برجام به رعایت کامل تعهدات خود در این زمینه ادامه میدهد». ژان ایو لودریان، وزیر امور خارجه فرانسه نیز روز دوشنبه گفته بود که برجام هنوز زنده است. بریتانیا نیز درخواست دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا را مبنی بر خروج دیگر کشورهای باقیمانده در برجام رد کرده است. به نوشته ایرنا، دومینیک راب توافق هستهای میان ایران و قدرتهای جهانی را برای «امنیت مشترک و جلوگیری از اتمی شدن ایران» مهم ارزیابی کرده و گفته است که بریتانیا قصدی برای خروج از برجام ندارد. همچنین وزارت امور خارجه روسیه با صدور بیانیهای اعلام کرده است که «مسکو نه تنها موافق درخواست رئیسجمهور آمریکا نیست بلکه از کشورهای باقیمانده در برجام درخواست میکند همچنان در برجام باقی بمانند و از هر ظرفیتی برای حفظ این توافق هستهای بهره گیرند». سخنگوی وزارت خارجه آلمان نیز واکنشی مشابه دیگر کشورهای اروپایی نشان داده و گفته است که «هدف ما هنوز هم حفظ توافق هستهای است، چراکه ما بر این باوریم که ابزاری برای جلوگیری ایران از دستیابی به تسلیحات هستهای است». به رغم این اظهار نظرها، اروپاییها موضع خوبی نسبت به گام آخر کاهش تعهدات ایران ندارند. لودریان روز جمعه در این باره مدعی شد که «اگر آنها (ایران) به ضایع کردن توافق وین ادامه دهند، در یک زمان نسبتا کوتاه، بین یک و دو سال، میتوانند به یک سلاح هستهای دست پیدا کنند که یک گزینه نیست». وزرای امور خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا قرار است در یک نشست فوقالعاده درباره بحران جاری ایران گفتوگو و همفکری کنند. سه کشور اروپایی پیشتر درباره فعال شدن «مکانیسم حل اختلاف» مندرج در بند 36 برجام هشدارهایی داده بودند. به نتیجه نرسیدن مکانیسم در نهایت به فعالسازی بند 37 یا «مکانیسم ماشه» منجر میشود. بر اساس «مکانیسم ماشه» که در بند 37 برجام آمده است، در صورت اختلاف و نقض پایبندی به توافق، امضاکنندگان این توافق کمیسیون مشترک تشکیل میدهند. چنانچه در این کمیسیون اختلاف حلوفصل نشود، موضوع به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع خواهد شد. در صورتی که شورای امنیت ظرف 30 روز به تعلیق تحریمها رای ندهد، تحریمها در چارچوب قطعنامههای قبلی شورای امنیت خود به خود باز خواهند گشت.
خطر تندروی و ناآگاهی
در این شرایط که تحریم از یک سو و تنش منطقهای از سوی دیگر بر کشور سایه افکنده، بازگشت تحریمهای سازمان ملل و اجماع جهانی بر سر متوقف کردن ایران میسر نخواهد بود مگر با قطع همکاری جمهوری اسلامی با آژانس. این اقدام که به منزله تغییر «دکترین هستهای» است از لغو اجرای پروتکل الحاقی آغاز میشود و بعد با لغو توافق پادمانی و NPT ادامه مییابد؛ مسالهای که برخی تندروها در ایران خواستار آن هستند و میتواند آینده کشور را به طور جدی دچار مشکل کند. ذوالنور، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس در این باره میگوید: «ممکن است در گام بعدی کاهش تعهدات برجام نیز خروج از NPT را در دستور کار قرار دهد که کاملا با منطق هم مطابقت دارد». این اظهارنظر در حالی مطرح میشود که گام پنجم گام آخر خوانده شده و دولت اعلام کرده به همکاری با آژانس ادامه میدهد.
