ایرانیان خانواده خود را کوچک کردند
در یک گزارش مشروح از تحولات جمعیت ایران علاوه بر نکات یادشده آمده است: بر اساس تعریف مرکز آمار ایران «خانوار معمولی از چند نفر تشکیل میشود که با هم در یک اقامتگاه زندگی میکنند، با یکدیگر هم خرج هستند ومعمولاً با هم غذا میخورند. در مواردی خانوار معمولی میتواند یک نفره باشد.خانوار به عنوان کوچکترین واحد اجتماعی از انسانها تشکیل می شود، بنابراین تحت تأثیر اوضاع اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی جامعه و محیط اطراف قرار می گیرد. مطالعات نشان می دهد در فاصله سالهای 1335-95تعداد خانوارهای کشور از 3٫99میلیون به 24٫19میلیون خانوار افزایش یافته است. طی این مدت تعداد خانوارهای کل کشور حدود 6.1 شده است. این موضوع در حالی است که تعداد خانوارهای شهری بیش از 14برابر و تعداد خانوارهای روستایی بیش از 2 برابر شده است. بعد خانوار عبارت است از متوسط تعداد افراد در خانوار و از تقسیم تعداد جمعیت به تعداد کل خانوار حاصل می شود. متوسط تعداد افراد خانوار طی این مدت با نوساناتی همراه بوده است. در دهه اخیر کاهش محسوسی در بعد خانوار اعم از نقاط شهری و روستایی ملاحظه می شود.
در توجیه این موضوع شاید بتوان گفت در گذشته داشتن فرزندان زیاد برای اداره مزرعه خانوادگی، یک نعمت اقتصادی محسوب می شد و از این رو، خانواده هایی که صاحب فرزندان بیشتری (به ویژه فرزندان ذکور) بودند، از نیروی کار و قدرت بیشتری نیز برخوردار می شدند و متعاقب آن به امنیت اقتصادی و سیاسی بالاتری نیز دست می یافتند. اما امروزه با رشد شهرنشینی و انتقال از جامعه روستایی و کشاورزی به یک جامعه شهری و چهبسا صنعتی (نسبت شهرنشینی در سال 1395به 74درصد افزایش یافته است) نهتنها تأمین اقتصادی با داشتن فرزندان بیشتر و خانواده های گسترده (شامل پدربزرگ، مادربزرگ و .).. مشکل تر شده، بلکه ضریب مطلوبیت آنها نیز در تابع رفاه نان آوران خانواده (پدر و مادر) کمتر شده است، به این مفهوم که افراد، ضریب مطلوبیت بیشتری به رفاه خودشان میدهند و براین باورند با کاهش بار تکفل میتوانند به سطح رفاه بالاتری نائل آیند. امروزه عواملی چون شهرنشینی ومتعاقب آن تغییر الگوی زندگی (مثلاً تغییر الگوی مسکن از واحدهای مسکونی گسترده به آپارتمان نشینی،)رشد انگیزههای فردگرایانه، قدرت اقتصادی پایین خانواده و ریسک ناشی از بار تکفل بیشتر و،... باعث هسته ای شدن خانواده و کاهش بعد خانوار در کشور شده است
تعداد و بعد خانواردر استانها
نقاط شهری و روستایی استان سیستان و بلوچستان همچنان دارای بیشترین بعد خانوار است. در نقاط شهری 9استان، بعد خانوار بالای 3.5 است (استانهای ایلام، بوشهر، سیستان و بلوچستان، آذربایجان غربی،چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، لرستان و کهکیلویه و بویراحمد)، ولی در نقاط روستاییاستان سیستان بلوچستان با بعد خانوار 4بالاترین بعد خانوار را به خود اختصاص داده است. تعداد استانهایی که بعد خانوار روستایی در آنها بیشتر از 3.5 نفر در خانوار است، برابر 13استان (استانهای آذربایجان غربی،ایلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خوزستان، فارس، کرمانشاه، گلستان، کهکیلویه و بویراحمد لرستان وهرمزگان) است. کمترین بعد خانوارهای شهری مربوط به استانهای مازندران و گیلان هر کدام با 3نفر درخانوار است. در نقاط روستایی نیز کمترین مقدار مربوط به استانهای مرکزی، مازندران و گیلان هر کدام با 3نفر در خانوار است
