زیرپوست جامعه ایران درسال 1399
در سال 1399، با احتمال زیاد، شیوع بیماری کرونا بر روی اقشار آسیبدیده جامعه همچون معتادان کارتنخواب یا کودکان کار، اعم از زبالهگرد و سایرین و حتی افرادی که در اقامتگاههای غیررسمی و حاشیهها در شرایط سخت سکونت دارند، تأثیر ملموسی خواهد داشت؛ به ویژه آنکه خانههای فرسوده در مناطق پایین شهر و حاشیهها که اغلب در قالب یک یا دو اتاق، خانوادههای پرجمعیت را در خود جای میدهند، بستر مناسبی برای شیوع این بیماری به شمار میآیند.
در سال ۱۳۹۹، مشکلات معیشتی مخصوصا اگر با افزایش قیمت مسکن و اجارهبها همراه شود، مهاجرت ساکنان پایین شهر به حاشیهها را افزایش خواهد داد. بدیهی است افراد بیشتری در شرایطی که امید به بهبود و رونق وضعیت کسب و کار وجود ندارد، برای کسب درآمد اندک و فرار از بحران معیشتی به شهرهای بزرگ به ویژه تهران مهاجرت کرده و به شغلهای کاذب روی خواهند آورد، پدیدهای که بر ابعاد حاشیهنشینی در قلب شهرهای بزرگ بیش از پیش خواهد افزود.
هر چند شناسایی سکونتگاههای بحرانی و تلاشهای فوری برای بسامان کردن و خروج آنها از مرحله بحران در دستور کار قرار گرفته، اما حل و فصل آنها به وسیله بودجههای سنواتی طی برنامههای عادی امکانناپذیر است؛ موضوعی که با توجه به مشکلات اقتصادی سال 1399، چالشهای این حوزه را پیچیدهتر خواهد کرد. این در حالی است که همسو با مسائل اقتصادی و افزایش جرائمی همچون سرقت، تنفروشی، خردهفروشی مواد مخدر و...، آسیبهای اجتماعی در حاشیه شهرها در سال 1399 افزایش خواهد داشت.
با توجه به گسترش کاربرد فضای مجازی و افزایش دسترسی به تلفن همراه و اینترنت در میان دانشآموزان مناطق مختلف، آسیبهای ناشی از سوء کاربرد اینترنت و فضای مجازی در سالهای پیش رو همچنان روند افزایشی خواهد داشت؛ به ویژه میتوان انتظار داشت الگوی پراکندگی این آسیبها که تاکنون عمدتاً در شهرهای بزرگ و مراکز شهرستانها متمرکز بوده، طی سالهای آتی به شهرهای کوچکتر و روستاها نیز گسترش یابد.
بازماندگی از تحصیل، ترک تحصیل و فرار از مدرسه مخصوصا در میان کودکان کار با توجه به مشکلات اقتصاد سال 1399، به احتمال زیاد افزایش خواهد داشت. اگر سیاستهای مؤثری برای کاهش نرخ بازماندگی از تحصیل و ترک تحصیل تدوین و به اجرا گذاشته شود، میتوان انتظار داشت با افزایش این نرخ در سالهای آتی شاهد پیامدهای شوم آن در سطح جامعه باشیم. افزایش بزهکاری اجتماعی، اعتیاد، کار غیرقانونی و غیرانسانی کودکان، تکدیگری و امثال آن از مهمترین پیامدهای افزایش نرخ بازماندگی از تحصیل و ترک تحصیل است.
در سال ۱399، در صورتی که اقداماتی همچون پاکسازی حریم مدارس به ویژه در حاشیه شهرها به صورت مدون و مستمر انجام نگیرد، گرایش به سمت موادی همچون ماریجوانا که دانش آموزان آن را مخدر نمیدانند و مصرف آن را تفننی فرض میکنند، افزایش خواهد یافت
با احتمال زیاد پیشبینی میشود در سال ۱۳۹۹، در صورت عبور از بحران کرونا، محدودیتهای مالی طرح تحول نظام سلامت تشدید شده و افراد، خدمات و اقلام دارویی بیشتری از پوششهای حمایتی آن کنار گذاشته خواهند شد. در عین حال، شرایط حساس کشور و افزایش احتمال بروز بعضی نارضایتیها در اقشار فرودست، کار را برای سیاستگذار در بازنگری انقباضی طرح دشوار خواهد کرد.
با توجه به استمرار رکود اقتصادی، با احتمال بسیار بالا روند تعطیلی کارگاهها و کارخانجات و بسیاری از مشاغل خدماتی نظیر رستورانها و مانند آنها در سال ۱۳۹۹ نیز ادامه یافته و سازمانهای بیمهای و صندوقهای بازنشستگی را با دشواریهای مالی بیسابقهای مواجه خواهد کرد.
با راهاندازی کارت هوشمند سلامت و استفاده از سامانههای آنلاین، با احتمال زیاد در سال ۱۳۹۹، هزینههای تدارکاتی و پرسنلی کاهش یافته و مهمتر از آن، سوءاستفاده از دفترچههای بیمه و سازوکار مناسب توزیع و مصرف دارو از کنترل بهینهتری برخوردار خواهد شد.
موج سوم شیوع کرونا در هفتههای اول و دوم فروردین 1399 شروع شده و سراسر کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد. در چارچوب برآوردهای کنونی، نظام سلامت در سال 1399 در کنار تجربه اندوزی از عظیمترین اپیدمی تاریخ معاصر، به احتمال زیاد بخش قابل توجهی از نیروی انسانی خود را از دست خواهد داد. البته، نباید فراموش کرد که جانفشانی اکثریت پزشکان و کادر درمانی، موجب افزایش سرمایه اجتماعی آنها خواهد شد.
با احتمال زیاد در سال ۱۳۹۹، نرخ ازدواج بهبود چندانی نخواهد یافت. اینکه به رغم افزایش مبلغ تسهیلات ازدواج در سال ۱۳۹۸، میزان تقاضا برای این وام رو به کاهش گذاشت، بیانگر این واقعیت است که حتی افزایش مبلغ وام نیز برای تشویق به ازدواج کارگشا نبوده و افزایش آن نیازمند حل مساله اشتغال، درآمد و مسکن جوانان است. بنابراین، تا زمانی که اقتصاد کشور در وضعیت رونق قرار نگیرد، انتظار نمیرود تبلیغات رسانهای و... بتواند تغییر چندانی در میزان ازدواج و رشد جمعیت بگذارد، هر چند که بنا به دلایلی نظیر تغییر نگرش و سبک زندگی، حتی با وجود ثبات و رونق اقتصادی نیز روندهای کاهشی ازدواج و فرزند آوری تداوم خواهد یافت. بنابراین، انتظار میرود میزان طلاق نیز کماکان به روند افزایشی خود ادامه دهد که این امر، در کنار دلایل دیگر، به معنای افزایش خانوادههای تک فرزند و نیز خانوارهای تک سرپرست و زن سرپرست خواهد بود.
در صورت عبور از بحران کرونا و با توجه به استمرار شرایط دشوار اقتصادی و وضعیت نامتعین برای آینده، انتظار میرود تمایل و اقدام به مهاجرت به خارج از سوی ایرانیان در سال 1399 تشدید شود. از طرف دیگر به دلیل سختگیریهای دولتهای دست راستی در اروپا و دولت ایالات متحده، به احتمال زیاد، کشورهای استرالیا و کانادا بیش از پیش به عنوان مقاصد مهاجرتی ایرانیان خواهند بود.
با احتمال زیاد در سال ۱۳۹۹، اپیدمی کرونا، تاثیر منفی بر نرخ رشد جمعیت خواهد گذاشت دلیل این امر به کاهش میل فرزندآوری و ترس از حضور در مراکز درمانی و بیمارستانی برای درمان نازایی بازمیگردد. همچنان که اثرات اقتصادی این اپیدمی میتواند به تشدید مهاجرت نیز منجر شود.
