نشانههای نابرابری در ایران
نتایج مطالعه:
١- متوسط هزینه ماهانه خانوارهای شهری در سال ۱۳۹۸ حدود چهار میلیون و ۱۴۱ هزار تومان و خانوارهای روستایی دو میلیون و ۲۵۸ هزار تومان برآورد شده است.
۲- یک خانوار دهک اولی شهری ماهانه ۹۰۲ هزار تومان و یک خانوار روستایی ۴۳۶ هزار تومان هزینه میکند. این ارقام برای خانوارهای دهک دهمی به ترتیب حدود ۱۲ میلیون ۳۰۰ هزار تومان و شش میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است. برای دهک هفتم نیز متوسط هزینه خانوارهای شهری چهار میلیون و ۱۰۰ هزار تومان و خانوارهای روستایی دو میلیون و ۸۰۰ هزار تومان است.
٣- تورم روستایی بیش از شهری و تورم خوراکی بیش از تورم غیرخوراکی بوده است. برای خانوارهای شهری تورم کل ۴/۳۷ درصد و تورم خوراکی و غیرخوراکی به ترتیب ۸/۵۳ و ۳۲ درصد بوده است. این ارقام برای خانوارهای روستایی به ترتیب ۸/۴۱، ۵۳ و ۳۱ درصد بوده است.
۴- شاخصهای رفاه اجتماعی (مصرف و توزیع آن) نشان میدهد که در سال ۱۳۹۸ بهطور کلی رفاه خانوارهای ایرانی کاهش پیدا کرده است، کاهش رفاه خانوارهای روستایی بیش از خانوارهای شهری و کاهش رفاه خانوارهای دهکهای پایین درآمدی بیش از دهکهای بالایی بوده است. در نتیجه کاهش قدرت خرید (ناشی از تورم و کاهش درآمد)، کاهش مصرف حقیقی خانوارهای روستایی ۱۱- درصد و خانوارهای شهری ۸- درصد بوده و کاهش مصرف حقیقی خانوارهای دهک اول و دهک شهری به ترتیب ۷/۱۲- و ۷/۴- درصد بوده است. دو مقدار اخیر برای خانوارهای روستایی نیز به ترتیب ۵/۱۱- و ۴/۹- درصد بوده است. این در حالی است که تورم دهکهای پایین درآمدی کمتر از تورم دهکهای بالایی بوده است.
۵- به نظر میرسد کاهش مصرف حقیقی خانوارها به طور عمده ناشی از کاهش درآمد در نتیجه افت تولید بوده است. از سوی دیگر کاهش بیشتر مصرف دهکهای پایین درآمدی نشان میدهد: اولا، دهکهای پایین درآمدی بیش از دهکهای بالایی از کاهش تولید متضرر شدهاند (احتمالا ناشی از کاهش اشتغال در بنگاههای کوچک و متوسط و نیز کاهش حقیقی هزینههای دولت که این گروه بیشتر به آن اتکا دارند)؛ ثانیا تورم اقلام ضروری خوراکی که سهم بیشتری از هزینههای دهکهای پایینی را شامل میشود بیش از تورم غیرخوراکی بوده و ثالثا در نتیجه فعالیتهای سوداگرانه در بازار داراییها و کالاهای خاص (نظیر ارز، طلا، مسکن و اوراق بهادار) دهکهای بالای درآمدی توانستهاند ثروت را به سود خود و به ضرر دهکهای پایینی بازتوزیع کنند.
۶- در زمانهای رکود، بهطور معمول انتظار میرود کاهش مصرف کمتر از کاهش تولید و کاهش مصرف گروههای فقیرتر به دلیل مصرف در سطح حداقل معاش کمتر از کاهش مصرف گروههای مرفهتر باشد. شرایط سال ۱۳۹۸ خلاف این انتظارات را نشان میدهد که میتواند نشان از وخامت اوضاع و ماهیت چندبعدی چالشها داشته باشد. وقوع همزمان کاهش تولید، بیثباتی بازارهای مالی، بازتوزیع منابع به ضرر گروههای فقیر در کنار چشمانداز مبهم خانوارها ناشی از شرایط اقتصادی، اجتماعی و محیطی میتوانند مهمترین عوامل موثر بر این شرایط باشند.
توضیح «جهان صنعت»
یک محاسبه ساده نشان میدهد بالاترین گروه درآمدی شهری با هزینهای معادل ۱۲میلیون و ۳۰۰ هزار تومان نزدیک به ۳۰ برابر فقیرترین گروه روستایی در سال ۱۳۹۸ هزینه کرده است. به عبارت دیگر این گروه درآمدی ۳۰ برابر رفاه بیشتری از هزینهکرد به دست آورده است. همچنین بالاترین گروه درآمدی ایران در سال ۱۳۹۸ نزدیک به ۱۲ برابر گروه با کمترین درآمد شهری رفاه داشته است. اعداد و ارقام به دست آمده نشان میدهد گروه درآمدی با کمترین درآمد نیز دو برابر گروه درآمدی با کمترین درآمد روستایی در سال ۱۳۹۸ هزینه کرده است. محاسبهای ساده نشان میدهد اگر گروه درآمدی هفتم شهری را طبقه متوسط رو به بالا تصور کنیم این گروه در سال ۱۳۹۸ فقط ۳۴ درصد گروه درآمدی با بالاترین هزینه را توانسته است هزینه کند.
فرضهای مطالعه:
* مجموع هزینه خانوارهای کشور بر پایه هزینه نهایی مصرف خصوصی برآورد شده است.
* مرکز آمار مقدار هزینه نهایی مصرف خصوصی را برای ۹ ماهه نخست ۱۳۹۸ منتشر کرده که نسبت به دوره مشابه سال قبل رشدی ۲۸ درصدی داشته است. فرض شده کل هزینه مصرف نهایی خصوصی در سال ۱۳۹۸ نسبت به سال ۱۳۹۷ همان رشد ۲۸ درصدی را داشته و مقدار آن برای دوره ۱۲ ماهه سال ۱۳۹۸ برآورد شده و با توجه به مقدار هزینه نهایی مصرف خصوصی در ۱۲ ماهه ۱۳۹۸، متوسط هزینه خانوارهای کشور در این سال برآورد شده است.
* نسبت هزینه در خانوارهای شهری و روستایی در سال ۱۳۹۷ برابر ۴۸/۵ بوده است. با فرض ثابت ماندن آن در سال ۱۳۹۸، متوسط هزینه به تفکیک خانوارهای شهری و روستایی برآورد شده است. لازم است توجه شود این نسبت در سه سال گذشته در بازه ۴/۵ تا ۵/۵ قرار گرفته است.
* برای محاسبه هزینه خانوار به تفکیک دهکهای هزینهای، شکاف مصرف میان دهکهای هزینهای برآورد شده است. برای محاسبه این شکاف، فرض شده است تغییر نابرابری در سال ۱۳۹۸ نسبت به سال ۱۳۹۷، برابر تغییر نابرابری در سال ۱۳۹۷ نسبت به سال ۱۳۹۶ بوده است.
* مرکز آمار ایران متوسط تورم گروههای عمده کالایی را برای مناطق شهری و روستایی در دوره ۱۲ ماهه منتهی به دیماه ۱۳۹۸ منتشر کرده است. برای محاسبه تورم به تفکیک دهکهای هزینهای، سهم هر گروه کالایی در سبد مصرفی خانوار برای ده دهک برآورد شده است (برآورد ترکیب مصرف خانوار و ضرایب اهمیت گروههای کالایی).
* برای برآورد ترکیب مصرف خانوار و ضرایب اهمیت گروههای کالایی، فرض شده که در نتیجه تغییر قیمتها، ترجیح و نوع مصرف خانوار در سال ۱۳۹۸ تغییر کرده و چگونگی تغییر مصرف خانوار در سال ۱۳۹۸ نسبت به سال ۱۳۹۷، مانند تغییر مصرف خانوار در سال ۱۳۹۷ نسبت به سال ۱۳۹۶ بوده است.
روزنامه جهان صنعت
