60 برابر شدن کسری بودجه عملیاتی در ایران

ساعت 24 - برخی ارقام و اعداد درایران معنای خود را از دست داده اند و به شکل بهت برانگیزی آنقدر بزرگ و چاق شده اند که نوعی بی حسی در ایرانیان ایجاد کرده است . آیا باور می کنید در یک دوره 24 ساله از 1374 تا 1398 کسری تراز عملیاتی بودجه درایران 60 برابر شده است. اگر چه باور آن دشوار است اما آمارهای رسمی ارایه شده از سوی سازمان برنامه وبودجه در تازه ترین گزارش این سازمان به نام " تراز مالی حسابداری تعهدی و بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد " که از سوی این سازمان منتشر شده است باور ان را آسان می کند.

dir="RTL">بودجه عملیاتی چیست

تفاوت بین درآمدها (درآمدهای مالیاتی و سایر درآمدهای غیرنفتی) و اعتبارات هزینه های(جاری) را نشان می دهد. درواقع، تراز این تراز مهمترین شاخص در نظام طبقه بندی جدید بودجه بوده که از سال 1381بر اساس استاندارد بین المللی به کار گرفته شده است. همچنین در سیاستهای کلی برنامه های پنجساله اخیر یکی از مهمترین هدفها، کاهش کسری موجود این تراز به صفر تعیین شده است که مفهوم آن، این است که اعتبارات هزینه های دولت از محل درآمدهای غیرنفتی و استقراضی دولت تأمین می شود.

از 1760 میلیارد تومان شروع شد

عملکرد این شاخص نشان می دهد به رغم تأکیدهای صورت گرفته، کسری آن که در سال 1374حدود 17600میلیارد ریال بود، به طورمتوسط در برنامه دوم به حدود 19200- میلیارد ریال،در برنامه سوم به 79900- میلیارد ریال، در برنامه چهارم به 174744- میلیارد ریال، در برنامه پنجم به 429800-میلیارد ریال و در سه سال اول برنامه ششم توسعه به 2721715- میلیارد ریال افزایش یافته است. آخرین عملکرد آن مربوط به سال 1393بوده که حدود 1040- هزار میلیارد ریال است. به عبارت دیگر، کسری مزبور طی دوره مورد بررسی نه تنهاکاهش نیافته بلکه حدود 60برابر شده است. در برنامه های چهارم تا ششم نیز که در خصوص این شاخص تأکید خاص شده،این کسری حدود 8 برابر گردیده است. کسری این تراز درواقع وابستگی اعتبارات هزینه های دولت به منابع حاصل از صادرات نفت و منابع استقراضی را نشان میدهد که باید از طریق افزایش درآمدها یا کاهش و صرفه راعتبارات هزینه ای کاهش می یافت.

کجا کم آوردیم

کسری تراز عملیاتی در وهله اول باید از محل مازاد تراز داراییهای سرمایه ای، یعنی به طورعمده منابع حاصل از صادرات نفت و میعانات گازی و باقی مانده از محل مازاد تراز دارایی های مالی؛یعنی منابع حاصل از فروش اوراق مالی اسلامی، واگذاری شرکتهای دولتی و استفاده از منابع صندوق توسعه ملی تأمین شود. تراز داراییهای مالی همان تراز مالی است این مفهوم درواقع کسری بودجه نظام سنتی بودجه ریزی است که در سالهای اخیر، روندی افزایشی به خود گرفته است.مهمترین اقدامات در راستای بهبود وضعیت موجود باید بر قطع وابستگی اعتبارات هزینه ای دولت به درآمدهای نفتی و تأمین آن از محل درآمدهای غیرنفتی (درآمدهای مالیاتی و سایر درآمدها) از یک طرف و تأکید بر اختصاص عواید نفتی به طرحهای تملک دارایی های سرمایه ای و ساماندهی وضعیت طرحهای مذکور از طرف دیگر،متمرکز شود. تأمین اعتبارات هزینه ای از محل درآمدهای غیرنفتی از ترکیب دو اقدام می تواند حاصل شود: اول کاهش یا صرفهجویی در اعتبارات هزینه ای و دوم، افزایش درآمدهای غیرنفتی؛به ویژه درآمدهای مالیاتی. برای ساماندهی وضعیت طرحهای عمرانی نیز علاوه بر تأمینِ بخشی از منابع مورد نیاز از محل منابع احتمالی از صرفه جویی وافزایش بهره وری اعتبارات هزینه ای با استقرار نظام بودجه ریزیِ مبتنی بر عملکرد در یک چارچوب میان مدتِ مخارجِ دولتی، افزایش درآمدهای غیرنفتی، واگذاری این طرحهابه بخش خصوصی و یا مشارکت بخش عمومی و خصوصی در تأمین اعتبارات مورد نیاز آنهامطرح است؛ بنابراین مجموعه اقدامات باید حول محورهای زیر متمرکز شود:- - برای برآوردهدف کاهش تراز عملیاتی، پیش بینی سازوکارهای لازم در خصوص گسترش پایه های مالیاتی، حذف معافیت ها، استقرار نظام خوداظهاری مالیاتی و سایر موارد مذکور در این بررسی فزایش نسبت مالیات بر بولید ناخالص داخلی از وضعیت فغلی به 12 در صد تا پایان برنامه هفتم.

ارتقای نسبت درآمدها به تولید ناخالص داخلی از حدود مقدار 2.5 درصد فعلی به 4 درصد تا سال 1405،باتجهیزسایرمنابع درآمدی دولت.
-افزایش درآمدهای عمومی به گونهای که ضمن تأمین اعتبارات هزینه ای،بخشی نیز برای پرداخت سود اوراق بدهی پیشبینی شده برای فروش طی سالهای آینده جهت بازپرداخت بدهیهای دولت اختصاص یابد.
-توزیع منابع ارزی حاصل از صادرات نفت به صورت زیر:
الف-برای تأمین سرمایه گذاریهای مورد نیاز بخش نفت، سهم شرکت ملی نفت ایران به تدریج از 5/104به 20درصد افزایش یابد.
ب-در نقش تثبیت کننده صندوق توسعه ملی از سهم صندوق تعیین شده در برنامه ششم توسعه به شکل زیر استفاده به عمل آمد:
-اعطای تسهیلات برای تأمین کسری باقی مانده تراز عملیاتی دولت.
-سپرده گذاری در بانکهای توسعه ای که همراه با سپرده گذاری اعتبارات طرحهای تملک دارایی های سرمایه ای انتفاعی که توجیه مالی و اقتصادی دارند صرف تأمین سرمایه گذاری در زیرساختها و تضمین خرید خدمات میشود.
-اعطای تسهیلات مستقیم به بخش خصوصی.
-در اختیار دولت قرار گرفتنحداقل 50درصد از منابع حاصل از صادرات نفت برای تأمینمصارف عمومی.
-تقسیم طرحهای تملک داراییهای سرمایهای ای به چهاردسته زیر:
الف-انتخاب طرحهایی باتوجیه مالی واقتصادی،برای واگذاری (از طریق بانک.)
ب-انتخاب طرحهایی که توجیه مالی ندارند،ولی توجیه اقتصادی دارند برای واگذاری (از طریق بانک.)
ج-ادامه طرحهایحاکمیتی،باشرایط موجودتااتمام.
د-توقف سایرطرحها.