سال ۹۶ درآمد ایرانی‌ها به اندازه سال ۹۰ خواهد بود

مجيد عينيان

محيد عينيان از پژوهشگران پژوهشكده پولي و بانكي در پژوهش كوتاهي به اين نتيجه رسيده است كه در سال ۱۳۹۶ مردم احساس خواهند كرد سطح درآمدشان به اندازه سال ۱۳۹۰ است به اين شرط كه رشد اقتصادي ايران تا سال ۱۳۹۷ به طور ميانگين ۴ درصد باشد. نوشته وي را مي‌خوانيد:
اقتصاد ايران سال‌هاي پر چالشي را گذرانده است. عميق‌ترين ركود اقتصادي پس از دوران جنگ در سال‌هاي گذشته ثبت شده و رشد اقتصادي به مدتي طولاني منفي بوده است. اين بدين معني است كه مجموعه كل توليدات اقتصاد ايران كاهش يافته كه از ديدي ديگر به معني كاهش درآمد كل كشور است. از تابستان سال ۱۳۹۲ و در پي نمايانگر شدن نشانه‌هايي از تغيير در رويكردهاي اقتصادي دولت، علائمي از خروج از ركود، ابتدا در بازارهاي مالي و سپس در آمارهاي بخش حقيقي اقتصاد مشاهده شد. رشد اقتصادي فصلي كه بر اساس مقايسه توليد ناخالص داخلي هر فصل يا فصل مشابه سال گذشته آن به دست مي‌آيد، از بهار ۱۳۹۳ پس از مدت‌ها مثبت شده و اين موضوع در ادامه و در آمارهاي تابستان نيز مشاهده مي‌شود. تمامي اين شواهد نشانگر خروج اقتصاد كشور از ركود اقتصادي و ورود به دوره رونق است. با اين حال يكي از سوالات مطرح در جامعه اين است كه اگر اقتصاد ركود اقتصادي تمام شده و وارد دوره رونق شده‌ايم، چرا اين موضوع در زندگي اقتصادي آحاد مردم روشن نيست؟ چرا تك‌تك ما احساس نمي‌كنيم وضع اقتصادي‌مان بهتر شده است؟
واقعيت اين است كه اگرچه اقتصادانان (و آمارهاي بانك مركزي) براي بررسي رشد اقتصادي، توليدات كشور را در يك بازه زماني خاص با توليدات در بازه زماني مشابه سال قبل مقايسه مي‌كنند، ولي درك آحاد اقتصادي از وضعيت اقتصاد محدود به اين چارچوب نيست. ما اكثرا وضعيت اقتصادي حال خود را با گذشته به معني عام مقايسه مي‌كنيم. در اين راستا اگر آمارهاي اقتصادي نشانگر اين باشند كه با وجود شد اقتصادي مثبت توان اقتصادي كشور هنوز به گذشته خود نرسيده است، شهود آحاد اقتصادي از وضعيت اقتصاد را تاييد مي‌كند.
براي بررسي اين موضوع و براي آنكه مقايسه دقيق‌تر باشد، از معيار توليد ناخالص داخلي سرانه (به قيمت ثابت) استفاده مي‌كنيم. با تمام انتقاداتي كه به اين متغير وارد است، همچنان مهم‌ترين متغير نشان‌دهنده سطح رفاه اقتصادي يك كشور توليد ناخالص داخلي سرانه به قيمت ثابت است. با اينكه تعاريف ديگري نيز مي‌تواند براي توليد سرانه استفاده شد، در اين مقاله منظور از توليد سرانه همان توليد ناخالص سرانه به قيمت ثابت ۱۳۸۳ است. بالاترين ميزان توليد سرانه بعد از انقلاب اسلامي، مربوط به سال ۱۳۹۰ است كه تقريبا برابر با ۷/۲۸ ميليون ريال بوده است. توليد سرانه سال ۹۲ تقريبا برابر ۶/۲۵ ميليون ريال بوده است كه نسبت به سال ۹۰، تقريبا ۱۱ درصد كمتر است. اگر بر اساس آمارهاي شش ماهه نخست سال جاري، رشد اقتصادي سال ۹۳ را برابر چهار درصد فرض كنيم، توليد سرانه امسال همچنان بيش از هشت درصد كمتر از توليد سرانه سال ۹۰ است. در واقع همچنان توان اقتصادي كشور نسبت به گذشته خود، پايين است و اين همان چيزي است كه مردم احساس مي‌كنند. با توجه به نكته ذكر شده، اين سوال مطرح مي‌شود كه توليد سرانه كشور چه زماني به سطح سال ۱۳۹۰ خواهد رسيد. براي يافتن پاسخ اين سوال بايد فرض‌هايي در مورد رشد اقتصادي سال‌هاي آتي كشور و نيز رشد جمعيت كشور داشت. پيش‌بيني مركز آمار ايران از جمعيت كشور در سال‌هاي پيش رو حاكي از آن است كه نرخ رشد جمعيت كشور برابر با ۱.۲ خواهد بود. هر چند رشد جمعيت را مي‌توان با تقريب خوبي پيش‌بيني كرد، پيش‌بيني رشد اقتصادي چندان ساده نيست؛ چرا كه بسته به شرايط مختلف رشد اقتصادي يك كشور مي‌تواند از منفي ده‌ها درصد تا مثبت ده‌ها درصد تغيير كند. براي جبران اين كاستي، در بررسي حاضر سناريوهاي مختلف رشد اقتصادي را در نظر گرفته‌ايم. سناريوهاي مورد بررسي، بازه‌اي وسيع از پيش‌بيني‌هاي بدبينانه صندوق بين‌المللي پول تا هدف‌گذاري خوش‌بينانه هشت درصد را شامل مي‌شود.
صندوق بين‌المللي پول رشد يك درصد را تا سال ۲۰۲۰ براي كشور ايران پيش‌بيني كرده است، سناريوي بدبينانه خود را بر اساس اين پيش‌بيني قرار داده و فرض مي‌كنيم تا سال ۱۴۰۴ رشد اقتصادي كشور برابر با يك درصد باشد. با چنين فرضي، به دليل اينكه نرخ رشد اقتصادي كمتر از نرخ رشد جمعيت است، توليد سرانه كشور مسيري كاهشي خواهد پيمود و هيچ‌گاه به سطح سال ۱۳۹۰ نخواهد رسيد.
سناريوي ديگر اين است كه رشد اقتصادي در سال‌هاي پيش رو برابر با ميانگين رشد اقتصادي دهه گذشته يعني ۹/۲ درصد باشد. با در نظر گرفتن اين سناريو، توليد سرانه كشور تا سال ۱۳۹۸ قادر به جبران افت سال‌هاي گذشته نبوده و تنها از سال ۱۳۹۹ به بعد است كه توليد سرانه به مقداري بيش از توليد سرانه سال ۱۳۹۰ خواهد رسيد.
سناريوي ميانه مورد بررسي فرض برابر بودن رشد اقتصادي سال‌هاي اينده با عملكرد شش ماه نخست سال جاري است، با فرض چهار درصد رشد اقتصادي در دهه پيش رو، توليد سرانه تا سال ۱۳۹۶ كمتر از توليد سرانه سال ۱۳۹۰ بوده و پس از آن از مقدار ۲۹ ميليون ريال پيشي خواهد گرفت.
بر اساس سخنان مشاور اقتصادي رييس‌جمهور در كنفرانس اقتصاد ايران، محاسبات نشان مي‌دهد براي ايجاد اشتغال در حدي كه نرخ بيكاري افزايش نيابد، در سال‌هاي پيش رو نياز به رشد اقتصادي برابر شش است. با فرض رشد اقتصادي شش درصد يا فرض رشد اقتصادي خوش‌بينانه هشت درسدي در سال‌هاي ۱۳۹۴ به بعد، توليد سرانه در سال ۱۳۹۵ از ركود قبلي خود در سال ۱۳۹۰ خواهد گذشت.
نتايج سناريوهاي مورد بررسي در شكل نمايش داده شده و خلاصه آن در جدول آمده است. به طور خلاصه مي‌توان گفت در بهترين حالات توليد سرانه اقتصاد ايران پيش از سال ۱۳۹۵ به سطح گذشته خود بازنخواهد گشت و از سال ۱۳۹۵ يا ۱۳۹۶ است كه مردم احساس خواهند كرد سطح اقتصادي بهتري نسبت به گذشته خود دارند. در سناريوي محتمل‌تر رشد اقتصادي چهار درصدي، بازگشت به سطح توليد سال ۱۳۹۰ تا سال ۱۳۹۷ محقق نخواهد شد.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: