ایران باید 80 میلیارد دلار جذب می کرد نه 1.3 میلیارد دلار
گزارش «آنکتاد»، که هر سال در ماه ژوئن (خرداد) منتشر میشود، مهمترین بررسی سالانه دربارهٔ سرمایهگذاریهای مستقیم خارجی در جهان به شمار میرود و در محافل مالی و کارشناسی و دانشگاهی جهان از اعتباری بالا برخوردار است.در سرمایهگذاری مستقیم خارجی، برخلاف سرمایهگذاری غیرمستقیم (عمدتاً در بازار سهام یک کشور خارجی)، جابهجایی سرمایه میان کشورها برای ایجاد و یا گسترش یک بنگاه تولیدی انجام میگیرد. در اینگونه سرمایهگذاری، برخلاف آنچه در بازارهای سهام میگذرد، سرمایهگذار با هدف حضور درازمدت در کشور میزبان کنترل بنگاه تولیدی را تمام و کمال در دست دارد و یا، در کنار دیگر شرکای محلی و خارجی، بر مدیریت آن به گونهای مؤثر تاثیر میگذارد.سرمایهگذاری مستقیم خارجی، در کنار بازرگانی بینالمللی، نقش عمده در پیشبرد مرحلهٔ تازهٔ فرآیند «جهانی شدن» اقتصاد در دوران بعد از جنگ جهانی دوم داشته است.
در گزارش امسال آنکتاد دربارهٔ سرمایهگذاریهای مستقیم خارجی در جهان دو گرایش عمده دیده میشود:
یک) ارزش سرمایهگذاریهای خارجی در جهان در سال ۲۰۲۰ با ۳۵ درصد کاهش نسبت به سال قبل به ۹۹۹ میلیارد دلار رسید. بدینسان، گرایش عمدتاً رو به کاهش سرمایهگذاریهای خارجی در جهان طی چند سال گذشته همچنان ادامه یافته است. موانع پدیدآمده در فرایند جهانی شدن در این کاهش مؤثر افتاده و البته در سال ۲۰۲۰ بحران ناشی از شیوع همهگیری کرونا نیز به این کاهش دامن زده است.کشورهای پیشرفتهٔ صنعتی مهمترین قربانیان این گرایش بودند، از جمله اروپا که از لحاظ دریافت سرمایههای خارجی با کاهش ۸۰ درصدی روبهرو شد و نیز آمریکای شمالی که ورودی سرمایهاش ۴۲ درصد کمتر شد.در عوض ورود سرمایههای خارجی به آسیا در سال ۲۰۲۰ با چهار درصد افزایش نسبت به سال قبل به ۵۳۵ میلیارد دلار رسید که ۱۴۹ میلیارد دلار آن نصیب چین شد.
دو) گرایش دوم تثبیت موقعیت چین بهعنوان نخستین کشور سرمایهگذار در جهان است. برای سومین سال پیدرپی، جمهوری خلق چین با صدور ۱۳۳ میلیارد دلار سرمایهٔ مستقیم خارجی در صدر کشورهای جهان جای دارد. این رویداد نشاندهندهٔ قدرت گرفتن دائمی شرکتهای فراملیتی چینی و حضور رو به گسترش آنها در جهان است
.ایران
در سال ۲۰۲۰، ارزش سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران به یک میلیارد و ۳۴۲ میلیون دلار رسید، حال آنکه همان سال، بهروایت آنکتاد، کشور کوچک امارات نزدیک به بیست میلیارد دلار سرمایهٔ مستقیم خارجی جذب کرده است (حدود پانزده برابر ایران). و نیز در همان سال ترکیه به هفت میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار و عربستان سعودی به پنج میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار سرمایهگذاری مستقیم خارجی دست یافتند.
در اینجا یادآوری میکنیم که آمار منابع رسمی جمهوری اسلامی در مورد ورود سرمایههای خارجی به کشور با واقعیت نمیخواند، زیرا آنها معمولاً بر پروژههای مصوب تکیه میکنند نه بر سرمایهگذاریهای واقعی. در واقع کم نیستند سرمایهگذاران خارجیای که به مسئولان جمهوری اسلامی طرح ارائه میدهند و برای عملی ساختن آن مجوز سرمایهگذاری دریافت میکنند، ولی بعداً بهدلایلی از سرمایهگذاری در ایران خودداری میکنند. منابع جمهوری اسلامی در اعلام رقم سرمایهگذاریهای خارجی در ایران معمولاً ارزش طرحهای روی کاغذ را ارائه میدهند و نه ارزش طرحهایی را که به مرحلهٔ اجرایی رسیدهاند.گزارش آنکتاد میگوید که از ابتدا تا سال ۲۰۲۰ ارزش کل سرمایههای خارجی واردشده به ایران بهصورت انباشتی ۵۹ میلیارد دلار بوده است. همین شاخص در عربستان سعودی ۲۴۲ میلیارد، در ترکیه ۲۱۱ میلیارد و در امارات متحده عربی ۱۵۱ میلیارد دلار بوده است.میبینیم که ایران فرصت بسیار گرانبهایی را برای جذب سرمایهها و فناوری خارجی از دست داده است، آن هم در شرایطی که کشور بهلحاظ موقعیت جغرافیایی، منابع بسیار مهم زیرزمینی، بازار قابل توجه ملی و منطقهای، طبقهٔ متوسطِ تجددخواه و نیروی کار مستعد، سرزمینی بسیار جذاب برای سرمایهگذاران خارجی است.
