گرد مولر، افسانه‌ای که دیگر نیست

ساعت 24-سال‌های زیادی است خاطرات و حافظه ورزشی نسل من تحت‌تاثیر اهمیت و تراکم وقایع و خاطرات سیاسی و سینمایی گم و گور است.

html>

این خاطرات البته اغلب با شوک مرگ یا اتفاقاتی مشابه به سیاق ذهن سیال تداعی می‌شوند. درگذشت گرد مولر بازیکن به واقع افسانه‌ای آلمان از آن نوع اتفاقات است که بخشی از آن خاطرات را تداعی کرد. گرد مولر با سفر تیم بایرن‌مونیخ در سال 1351 به ایران و دو بازی مقابل تیم منتخب تهران و پاس در حافظه فوتبالی نسل من زنده می‌شود.
در آن سال بایرن بعد از قهرمانی در آلمان با ستاره‌هایی چون سپ مایر و بکن باوئر و مولر و تنی دیگر از ترکیب اصلی و به دعوت تیم پاس به تهران آمدند. آن دو مسابقه در امجدیه برگزار شد. در بازی اول که ساعاتی پس از ورود به تهران در مقابل منتخب تهران برگزار شد بایرن با نتیجه دور از انتظار 6 بر سه شکست خورد. در بازی دوم مقابل پاس که آن زمان یکی از چهار قطب فوتبال ایران بود به تساوی یک- یک رسیدند. گل تساوی بایرن در آن بازی توسط مولر به ثمر رسید. این خاطره به بازی‌های جام جهانی 1974 پیوند خورد. در آن سال آلمان قهرمان شد و به این ترتیب مولر همچون منچستریونایتد آن دوران و در کنار ستاره‌هایی چون جورج بست و گوردن بکس و بعدها گوردن هیل و ... به بخشی از تعلقات و خاطرات فوتبالی ما تبدیل شد.
آن سال‌ها نوجوانی چهارده ساله بودم. در خانواده‌ای مذهبی با پدر بزرگ اهل جماعت و مسجد و روضه و حدیث که حتی بودن رادیو در خانه را حرام می‌دانست. و البته پدری که اهل سینما و موسیقی و ... بود. همه دلخوشی من و بابا رادیو ترانزیستوری بود به اندازه قوطی‌های کبریت‌های بعد از انقلاب که از چشم پدربزرگ مخفی نگه می‌داشتیم. در کوچه‌ای که سکونت داشتیم تنها دو همسایه تلویزیون داشتند. آن سال جام جهانی در آلمان برگزار می‌شد، هر چند اختلاف ساعت چندانی با ایران نداشت. اما اغلب بازی‌ها ساعت ده و یازده شب به وقت ایران برگزار می‌شد. اغلب مسابقات را یکی در میان در خانه این دو همسایه تماشا می‌کردم. در خانه این دو همسایه حداقل یکی، دو نفر علاقه‌مند به فوتبال بود که حتی به قیمت غیبت در شیفت کاری کارخانه تماشای بازی‌ها را از دست نمی‌دادند. البته توفیق تماشای مسابقات با کلی شرمندگی و خجالت و در برخی موارد پررویی که خودش داستان جداگانه‌ای دارد، همراه بود. گرد مولر که در جام جهانی قبلی آقای گل شده بود در آن سال با لاتو مهاجم نامدار لهستانی رقابت آقای گلی داشت. از موارد قابل اشاره دیگر هم گروهی آلمان غربی و آلمان شرقی بود. یک بازی تمام‌عیار سیاسی که به پیروزی یک بر صفر شرقی‌ها منتهی شد. سال‌ها بعد در کوران جنگ سرد میان بلوک غرب و شرق و برای توجیه باخت آلمان غربی شایعه شد باخت به همسایه شمالی با حساب و کتاب بوده، به این دلیل که غربی‌ها با کامپیوتر محاسبه کرده بودند باخت در مقابل آلمان شرقی شانس‌شان را برای کسب عنوان قهرمانی بیشتر خواهد کرد. در آن سال آلمان غربی بعد از برد یک بر صفر مقابل شیلی و بعد دو بر صفر مقابل استرالیایی که ما را در پلی آف بین قاره‌ای از رسیدن به جام جهانی محروم کرده بود و شکست یک بر صفر مقابل آلمان شرقی به عنوان تیم دوم راهی مرحله بعد شدند تا در نهایت در فینال به هلندی برسند که از آن سال به بعد با رهبری رینوس میشل خود را به عنوان یکی از پدیده‌های جدید قاره سبز معرفی کرد. در آن جام به گمانم مولر تنها یک گل به ثمر رساند. اما تبدیل به مهم‌ترین گل جام جهانی 1974 شد. گل دقایق پایانی نیمه اول به هلند که آخرین گل جام جهانی 74 بود و آلمان را به قهرمان جام جهانی تبدیل کرد.
در جام جهانی ۷۴ لهستان یکی از بهترین تیم‌های تاریخ خود را داشت. لاتو با هفت گل بهترین گلزن شد و لهستان بهترین خط حمله جام جهانی را به خود اختصاص داد. نکته جالب آنکه ژارماخ و لاتو روی هم دوازده گل از مجموع گل‌های لهستان را به ثمر رساندند. لهستان با این حال توفیقی جز مقام سومی با شکست برزیل در بازی رده‌بندی کسب نکرد. برزیلی که در غیبت پله کم و بیش با همان ستاره‌های سال 1970 پای به آلمان گذاشته بود.
جام جهانی ۱۹۷۴ را می‌توان نقطه پایانی بر افتخارات ملی گرد مولر به حساب آورد. تنها افتخاری که در کلکسیون افتخارات ملی و شخصی او خالی بود. نگاهی به آمار و ارقام و افتخاراتی که مولر کسب کرده، بر موفقیت‌های او در دو دهه شصت و هفتاد متمرکز است. آنچه گرد مولر را به افسانه تشبیه می‌کند، در واقعیت امر می‌تواند منصفانه‌ترین تعبیر در مورد او باشد. بازیکنی که طی دوران فوتبال خود تقریبا به همه عناوین ممکن در سطح ملی و باشگاهی و شخصی دست یافت.
افتخارات شخصی گرد مولر در مقایسه با افتخارات باشگاهی و بعد از آن در سطح ملی بسیار افزون‌تر است. این افتخارات شامل کسب عنوان آقای گلی اروپا در سال‌های 1970 و 1972 - عنوان آقای گلی جام جهانی 1970 - عنوان آقای گل جام ملت‌های اروپا در سال 1972 - عنوان مرد سال فوتبال آلمان در سال‌های 1967 و 1969 - عنوان بهترین بازیکن چهل سال اخیر بوندسلیگا طی سال‌های 1963 تا 2003 و مرد سال فوتبال اروپا 1970 و در نهایت موفق‌ترین و بهترین گلزن تاریخ جهان تا سال 2000 است. فراموش نکنیم مولر عنوان برترین گلزن بایرن را سال پیش به لوباندفسکی واگذار کرد. با این حال هنوز عنوان بهترین گلزن یک فصل بایرن را در اختیار دارد.
این افتخارات در کنار مقام‌های باشگاهی از جمله هفت دوره قهرمانی بوندسلیگا، چهار دوره قهرمانی جام حذفی آلمان، سه دوره قهرمانی لیگ باشگاه‌های اروپا، یک دوره قهرمانی جام باشگاه‌های جهان و یک دوره قهرمانی جام برندگان اروپا را شامل می‌شود. هر چند افتخارات ملی گرد مولر به دو عنوان قهرمانی ملت‌های اروپا در سال 1972 و همچنین جام جهانی 1974 محدود شود. آنچه اهمیت این افتخارات را مضاعف و او را از بسیاری ستارگان حال حاضر فوتبال جهان متمایز می‌کند، کمیت مسابقات فوتبال در سطوح مختلف جهانی، باشگاهی و ملی در دهه‌های شصت و هفتاد است. گرد مولر ملقب به بمب‌افکن آلمانی‌ها در نهایت با به ثمر رساندن ۶۵۴ گل در ۷۱۶ بازی کفش‌هایش را آویخت.
آنچه از مختصات بازی مولر در حافظه من ثبت شده دو فاکتور جاگیری او در محوطه جریمه و چارچوب‌شناسی است. آن سال‌ها در فوتبال اصطلاح ناخوشایندی در مورد برخی مهاجمین با این مختصات به عنوان «مرده‌خور» به ‌کار برده می‌شد. تعبیری اهانت‌آمیز که امروز در معنای واقعی و فنی به تیزهوشی و موقعیت‌سنجی و شم جاگیری مهاجم در منطقه جریمه تعبیر می‌شود. در واقع این دو ویژگی به مهاجم کمک می‌کرد تا توپ‌های به ظاهر مرده را به گل تبدیل کنند.
با این حال مولر در زمره معدود بازیکنانی بود که می‌توانست به یک اندازه از هر دو پای خود استفاده کند. به لطف جثه کوچکی که داشت قابلیت حمل توپ و دریبل بالایی داشت. درباره خصوصیات اخلاقی مولر آنچه با اظهارنظر نزدیک‌ترین همبازی‌ها و دوستان نزدیک او به خصوص بکن باوئر می‌توان یادآور شد فروتنی و تواضع و روابط گرم و انسانی است. مولر هر چه بود به دنیای افسانه‌های فوتبال پیوست. به جایی که نام‌ها ارزش و اعتبار خود را فراتر از عناوینی که کسب می‌کنند اغلب در پیوند با ویژگی‌های اخلاقی و انسانی جاودانه می‌کنند.