تفسیر اکونومیست از تفاهم تاریخی لوزان
ساعت 24-نشریه معتبر اکونومیست که دیدگاه لیبرالهای غربی را بازتاب می دهد و تفسیر و تحلیل های آن از نظر ناظران بین المللی اعتبار قابل اعتنایی داردیکی دیگر از نشریه های جهان غرب است که سرمقاله خود را به موضوع تفاهم تاریخی ایران و گروه کشورهای ۵+ اختصاص داده است. این نشریه بین المللی معتقد است که توافق به دست آمده در سوییس بهتر از چیزی است که تصور می شد. به نوشته سرمقاله نویس اکونومیست" توافق هستهای میان ایران و ۱+۵ پس از یک ماراتن نفسگیر و طولانی به دست آمد. این توافق در اصل یک توافق جهت همکاری ایران و قدرت های جهان در زمینه فعالیت های هسته ای و تحریم های بین المللی است اما در کنار آن امتیاز های زیادی گنجانده شده که می تواند عامل دلگرمی و دلواپسی افراد زیادی در منطقه باشد. از دیدگاه «اکونومیست» دیپلماسی واقعی در دنیای حقیقی آن چیزی است که میان دشمنان شکل می گیرد و از خطرات احتمالی جلوگیری می کند. از این رو این توافق بهتر از آن چیزی است که انتظار می رفت "
laquo;اكونوميست» در گزارش خود به مناسبت توافق شكل گرفته نوشت كه جزئيات اين سند به باراك اوباما، رئيس جمهور آمريكا، اين امكان را مي دهد تا بتواند بوسیله آن نمایندگان بدبین کنگره را براي توقف تحريم ايران متقاعد كند. بنابراین جاي تعجب ندارد اگر اوباما از این توافقنامه با عنوان یک توافق «تاریخی» یاد کند. با اینحال همچنان مراحل سختی وجود دارد . اصلیترین جزییات توافق میان ایران و ۱+۵ اين است که غرب مطمئن شد ایران در برنامه هستهای خود هیچگونه تخطی نخواهد داشت و سوخت هستهای برای تولید بمب هستهای تولید نخواهد کرد. ايران در مقابل مي تواند از موقعيت حذف تدريجي تحريم ها استفاده كند. درنهایت ایران تعداد سانتریفیوژهای خود را از ۱۹ هزار به ۶۰۰۰ کاهش میدهد که تنها ۵۰۰۰ دستگاه آن در چرخه خواهند بود؛ ضمن اینکه تمامی آنها نسل اول سانتریفیوژها خواهند بود. هیچیک از سانتریفیوژهای پیشرفته ایران دست کم برای مدت ۱۰ سال قابل استفاده نخواهند بود و تحقیق و توسعه روی طراحیهای پر بازدهتر باید مبتنی بر طرح ارائه شده به آژانس بینالمللی انرژی (IAEA) که حکم دیدهبان آژانس بینالمللی انرژی اتمی سازمان ملل را دارد، باشد.
همچنین، سایت «فردو» که پس از نیروگاه نطنز، دومین تجهیزات غنیسازی ایران محسوب میشود، کلیه فعالیتهای غنیسازی خود را متوقف کرده و درعوض این سایت به مرکز تحقیقات فیزیک تبدیل خواهد شد. ایران همچنین پذیرفته که ذخیره اورانیوم با درصد غنی سازی پایین خود (LEU) را تا ۱۵ سال آینده، از ۱۰ هزار کیلوگرم به ۳۰۰ کیلوگرم کاهش خواهد داد که احتمالا ذخایر جدید خود را برای بازفرآوری به روسیه خواهد فرستاد. رآکتور آب سنگین اراک نیز بازطراحی خواهد شد و هسته اصلی آن که قادر به تولید حجم قابل توجهی پلوتونیوم قابل استفاده در بمب هستهای بود، جمعآوری خواهد شد. ضمنا تا ۱۵ سال آینده هیچ رآکتور آب سنگین دیگری توسط ایران ساخته نخواهد شد.
مهمتر از همه این موارد، حصول اطمینان از تعهد ایران به توافقنامه جامع خواهد بود. علاوهبر این هیچگونه شواهدی مبنی بر اینکه ایران در دو سایت فردو و نطنز برنامهای برای ساخت سلاح هستهای داشته، بدست نیامدهاست. طبق مفاد این توافق، بازرسان آژانس IAEA، اجازه بازرسی از تمام تجهیزات هستهای ایران را خواهند داشت که این قدرت IAEA برای مدت نامعلومی پابرجا خواهد ماند. این درحالی است که ایران پیش از این و در جهت شفافیت و اعتماد سازی به صورت داوطلبانه پروتکل الحاقی را به صورت موقت اجرا نموده و در ادامه فرآیند تصویب این پروتکل طبق یک جدول زمانی در چارچوب اختیارات رییس جمهور و مجلس شورای اسلامی ایران به تصویب خواهد رسید.
درنهایت، رسیدن به یک توافق جامع، نیازمند تغییر بزرگي در رفتارهای طرفین است. ایران همچنان بر صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهای خود تاکید دارد و تصریح میکند که تاکنون هیچ برنامهای برای ساخت سلاح هستهای نداشتهاست.
ايران درصورتی که به تعهدات خود عمل کند، تمامی تحریمهای آمریکا و اتحادیه اروپا برعلیه ایران برچیده خواهد شد. گرچه اوباما حتی اگر هم بخواهد نمیتواند بهراحتی تحریمهایی را که ازسوی کنگره بر ضد ایران اعمال شده، به طور دائمی لغو کند، اما تحریمهای اعمال شده ازسوی شورای امنیت سازمان ملل و سایر تحریمهایی که علیه حمل و نقل و تبادل فنآوریهای حساس میان ایران و سایر کشورها اعمال شده بود، لغو خواهد شد که این مساله مهمترین هدف ایران در طول مذاکرات هستهای بود.
حال سوال اینجاست که آیا توافقنامه اصلی که تا تاریخ سیام ژوئن به امضاء خواهد رسید توافقنامه خوبی است یا خیر؟ پاسخ واضح این است که از چشم برخیها این توافق خوب نخواهد بود. نه تنها بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی، بلکه رقبای اوباما که امنیت جهانی کار را برایشان سخت میکند، با این توافق مخالف هستند. همچنین از دید گزینههای جایگزین یعنی بمباران تسهیلات هستهای ایران گزینه بسیار بدتری خواهد بود چراکه این کار تنها میتواند برنامه هستهای ایران را برای مدت تنها چندسال به تعویق بیاندازد ضمن اینکه منجر خواهد شد که ایران فعالیتهای هستهای خود را مخفیانه دنبال کند. درنتیجه، دور شدن از یک توافق تنها خطر بی اثر شدن تحریمهای بینالمللی علیه ایران و توسعه برنامههای هستهای ایران را به دنبال خواهد داشت.
موج دلواپسي در منطقه
بحث سختي كه خيلي قابل پيش بيني نيست اين است كه آيا اين توافق به ثبات منطقه اي كمك خواهد كرد يا نه. رژيم صهيونيستي و متحدان عرب اوباما در منطقه معتقدند كه اوباما در قبال ايران سياست هايش سخت گيرانه نيست و به راحتي از كنار برخي از مسائل مي گذرد. برخي ديگر فكر مي كنند كه ديپلماسي هسته اي ايران زمينه اي است براي آنكه ايران را در آينده به متحد قوي امريكا در منطقه براي مديريت خاورميانه تبديل كند. در اين ميان، هرج و مرج همكاري هاي هسته اي مي تواند مقدمه اي براي ايران و آمريكا باشد تا از طريق آن همكاري ها عملگرايانه را افزايش دهند. نظارت بر توافق آسان نخواهد بود و اختلافات قديمي به قوت خويش باقي مي ماند. اين در حالي است كه ديپلماسي هسته اي مي تواند زمينه را براي همكاري ايران و آمريكا پس از ۳۵ سال فراهم كند. در بدترين حالت رابطه ايران و آمريكا به موقعيت قبلي خود باز مي گردد اما در بهترين حالت اوضاع براي متحدان سني اوباما در منطقه تغيير فاحشي خواهد كرد. با اين حال گرم شدن روابط ميان ايران و آمريكا تضمين شده نيست. در حال حاضر تنها امتياز اين توافق كه بسيار برجسته است بازگشت اعتماد ميان دو طرف و دور شدن توليد بمب هسته اي است. هر امكان ديگري در اين رابطه تنها يك امتياز ويژه به حساب خواهد آمد. برخلاف برخي از افراد فكر مي كنند هر معامله اي با ايران يك اشتباه است چرا كه اين توافق ايران را از يك مهره منفور در جهان به يك شريك تبديل مي كند. در جواب اين افراد بايد گفت كه اين ديدگاه به طور اجتناب ناپذيري به سمت جنگ و ساخت سلاح هسته اي توسط ايران منجر مي شد. در حاليكه در دنياي واقعي ديپلماسي اصلي هماني است كه ميان دشمنان شكل مي گيرد. مذاكره كنندگان خسته در لوزان قدم بزرگي برداشتند با اين حال نياز دارند كه همچنان راه رفته خود را كامل كنند.
همچنین، سایت «فردو» که پس از نیروگاه نطنز، دومین تجهیزات غنیسازی ایران محسوب میشود، کلیه فعالیتهای غنیسازی خود را متوقف کرده و درعوض این سایت به مرکز تحقیقات فیزیک تبدیل خواهد شد. ایران همچنین پذیرفته که ذخیره اورانیوم با درصد غنی سازی پایین خود (LEU) را تا ۱۵ سال آینده، از ۱۰ هزار کیلوگرم به ۳۰۰ کیلوگرم کاهش خواهد داد که احتمالا ذخایر جدید خود را برای بازفرآوری به روسیه خواهد فرستاد. رآکتور آب سنگین اراک نیز بازطراحی خواهد شد و هسته اصلی آن که قادر به تولید حجم قابل توجهی پلوتونیوم قابل استفاده در بمب هستهای بود، جمعآوری خواهد شد. ضمنا تا ۱۵ سال آینده هیچ رآکتور آب سنگین دیگری توسط ایران ساخته نخواهد شد.
مهمتر از همه این موارد، حصول اطمینان از تعهد ایران به توافقنامه جامع خواهد بود. علاوهبر این هیچگونه شواهدی مبنی بر اینکه ایران در دو سایت فردو و نطنز برنامهای برای ساخت سلاح هستهای داشته، بدست نیامدهاست. طبق مفاد این توافق، بازرسان آژانس IAEA، اجازه بازرسی از تمام تجهیزات هستهای ایران را خواهند داشت که این قدرت IAEA برای مدت نامعلومی پابرجا خواهد ماند. این درحالی است که ایران پیش از این و در جهت شفافیت و اعتماد سازی به صورت داوطلبانه پروتکل الحاقی را به صورت موقت اجرا نموده و در ادامه فرآیند تصویب این پروتکل طبق یک جدول زمانی در چارچوب اختیارات رییس جمهور و مجلس شورای اسلامی ایران به تصویب خواهد رسید.
درنهایت، رسیدن به یک توافق جامع، نیازمند تغییر بزرگي در رفتارهای طرفین است. ایران همچنان بر صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهای خود تاکید دارد و تصریح میکند که تاکنون هیچ برنامهای برای ساخت سلاح هستهای نداشتهاست.
ايران درصورتی که به تعهدات خود عمل کند، تمامی تحریمهای آمریکا و اتحادیه اروپا برعلیه ایران برچیده خواهد شد. گرچه اوباما حتی اگر هم بخواهد نمیتواند بهراحتی تحریمهایی را که ازسوی کنگره بر ضد ایران اعمال شده، به طور دائمی لغو کند، اما تحریمهای اعمال شده ازسوی شورای امنیت سازمان ملل و سایر تحریمهایی که علیه حمل و نقل و تبادل فنآوریهای حساس میان ایران و سایر کشورها اعمال شده بود، لغو خواهد شد که این مساله مهمترین هدف ایران در طول مذاکرات هستهای بود.
حال سوال اینجاست که آیا توافقنامه اصلی که تا تاریخ سیام ژوئن به امضاء خواهد رسید توافقنامه خوبی است یا خیر؟ پاسخ واضح این است که از چشم برخیها این توافق خوب نخواهد بود. نه تنها بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی، بلکه رقبای اوباما که امنیت جهانی کار را برایشان سخت میکند، با این توافق مخالف هستند. همچنین از دید گزینههای جایگزین یعنی بمباران تسهیلات هستهای ایران گزینه بسیار بدتری خواهد بود چراکه این کار تنها میتواند برنامه هستهای ایران را برای مدت تنها چندسال به تعویق بیاندازد ضمن اینکه منجر خواهد شد که ایران فعالیتهای هستهای خود را مخفیانه دنبال کند. درنتیجه، دور شدن از یک توافق تنها خطر بی اثر شدن تحریمهای بینالمللی علیه ایران و توسعه برنامههای هستهای ایران را به دنبال خواهد داشت.
موج دلواپسي در منطقه
بحث سختي كه خيلي قابل پيش بيني نيست اين است كه آيا اين توافق به ثبات منطقه اي كمك خواهد كرد يا نه. رژيم صهيونيستي و متحدان عرب اوباما در منطقه معتقدند كه اوباما در قبال ايران سياست هايش سخت گيرانه نيست و به راحتي از كنار برخي از مسائل مي گذرد. برخي ديگر فكر مي كنند كه ديپلماسي هسته اي ايران زمينه اي است براي آنكه ايران را در آينده به متحد قوي امريكا در منطقه براي مديريت خاورميانه تبديل كند. در اين ميان، هرج و مرج همكاري هاي هسته اي مي تواند مقدمه اي براي ايران و آمريكا باشد تا از طريق آن همكاري ها عملگرايانه را افزايش دهند. نظارت بر توافق آسان نخواهد بود و اختلافات قديمي به قوت خويش باقي مي ماند. اين در حالي است كه ديپلماسي هسته اي مي تواند زمينه را براي همكاري ايران و آمريكا پس از ۳۵ سال فراهم كند. در بدترين حالت رابطه ايران و آمريكا به موقعيت قبلي خود باز مي گردد اما در بهترين حالت اوضاع براي متحدان سني اوباما در منطقه تغيير فاحشي خواهد كرد. با اين حال گرم شدن روابط ميان ايران و آمريكا تضمين شده نيست. در حال حاضر تنها امتياز اين توافق كه بسيار برجسته است بازگشت اعتماد ميان دو طرف و دور شدن توليد بمب هسته اي است. هر امكان ديگري در اين رابطه تنها يك امتياز ويژه به حساب خواهد آمد. برخلاف برخي از افراد فكر مي كنند هر معامله اي با ايران يك اشتباه است چرا كه اين توافق ايران را از يك مهره منفور در جهان به يك شريك تبديل مي كند. در جواب اين افراد بايد گفت كه اين ديدگاه به طور اجتناب ناپذيري به سمت جنگ و ساخت سلاح هسته اي توسط ايران منجر مي شد. در حاليكه در دنياي واقعي ديپلماسي اصلي هماني است كه ميان دشمنان شكل مي گيرد. مذاكره كنندگان خسته در لوزان قدم بزرگي برداشتند با اين حال نياز دارند كه همچنان راه رفته خود را كامل كنند.
