تولید دانش بنیان «اشتغال آفرینی» را تهدید میکند؟
به گزارش خبرنگار ایلنا، در سالهای اخیر بحث از اقتصاد دانش بنیان بارها در فضاهای دانشگاهی و از سوی مسئولان کشور بارها مورد تاکید قرار گرفته است. الزامات گذار به جهان صنعتی و عبور از دالان جهان پساصنعتی توامان شدن بنیان صنایع و محصولات اقتصادی بشر بر پایه دانش نوین را ناگزیر ساخته است. این الزام تا بدانجا ضروری شده که امروزه از ۱۰شرکت اول ثروتمند جهان، حداقل ۹شرکت بطور مستقیم با فناوریهای دانشبنیان عجین هستند و همه آنها از همان آغاز تولد خویش با طرحهای دانش بنیان همراه بودند. در چنین شرایطی مقام معظم رهبری سال ۱۴۰۱ را سال «تولید؛ دانش بنیان و اشتغال آفرین» نامیدند. با این اوصاف، همواره در اقتصاد این مسئله مطرح بوده است که آیا با ورود علم و فناوریهای جدید و رشد جایگزینی تکنیک دانشبنیان و شیوههای پیچیدهتر بهجای نیروی کار انسانی، بازار کار و شرایط اشتغال آفرینی محدودتر نمیشود؟
علی اصغر برشان (معاون اجرایی خانه کارگر استان اصفهان) در پاسخ به این سوال به ایلنا گفت: ورود کسبوکارهای دانشبنیان و ریسک پذیر، الزامی اقتصادی است که از آن نمیتوان فرار کرد. این امر یک شمشیر دو لبه است؛ یعنی هم میتواند به کسبوکارهای خرد دیگر و بازار کار در کشورهایی مثل ایران آسیب بزند، و هم میتواند تحت شرایطی برعکس شرایط را برای بازار اشتغال و کار بهمنظور ایجاد فرصتهای جدید شغلی مساعدتر سازد. این فعال کارگری با بیان اینکه «اگر ورود به حوزه تولید دانش بنیان با یک برنامهریزی هدفمند و با نیتهای مشخص باشد، آسیبهای احتمالی ورود دانشبنیانها به اشتغال از بین میرود» افزود: مشاغل خانگی و مشاغل خرد کارگاهی حوزهای جدا از مشاغل ایجاد شده در بنگاههای دانش بنیان دارند. در این حوزه مدل توسعه دانشبنیان چین بهترین مثالی است که میتوان مطرح کرد. چین با اینکه مدرنترین تولیدات دانشبنیان را با نازلترین قیمت عرضه میکند، اما بالارفتن فناوری تولید و اتوماسیون و مکانیزه شدن کار به مشاغل خانگی و تولیدات کارگاهی و صنایع خرد چین آسیب نزده است.
برشان با تاکید بر اهمیت ضرورت توامانی اشتغال و افزایش فناوری و علم بکار رفته در تولید، گفت: در بحث ایجاد اشتغال و افزایش سطح تولیدات دانشبنیان، نباید یکی نافی دیگری باشد. امروز ناچاریم به سمت تولید دانشبنیان برویم تا بتوانیم به صادرات تولید و رقابت در عرصه جهانی فکر کنیم. در شرایطی که حتی نظام توزیع نیز اینترنتی و دیجیتالی شده، قاعدتا تولید نیز دچار انقلابات گسترده شده و باید نظام اشتغال آفرینی و اشتغالیابی نیز با این واقعیت هماهنگ شود. معاون اجرایی خانه کارگر اصفهان با اشاره به ضرورت حمایت از «مشاغل کاربر با سطح فناوری سادهتر» گفت: ما در شرق آسیا دیدیم که در کنار پیچیدهترین صنایع، حوزه فعالیت صنعتی ساده و کارگاهی نیز کاملا فعال بود. زیرا برای کارخانهها و مراکز تولیدی با سطح بالای فناوری و علم صرف نمیکند که تولیداتی ساده مثل میخ یا سنجاق سر و. . را خودشان تولید کنند یا مشاهده میکردیم که بخش بستهبندی بسیاری از شرکتهای بزرگ به همان محیطهای کار کارگاهی و کوچک و خرد سپرده میشد. وی اضافه کرد: در شرایطی که به سمت تولید غیرحضوری به مدد فناوریهای دانشبنیان میرویم، مشاغل کاربر را نیز رها نمیکنیم. مشاغل خانگی و کارگاهی تنها نمونهای از این مشاغل کاربر است. من به عینه در کشوری چون چین دیدهام که چطور بین صنایع بزرگ در حوزه بستهبندی و مرتبسازی و تولید در واحدهای کوچک روستایی تقسیم کار بهوجود آمده و دو حوزه دانشبر و کاربر میان یکدیگر تقسیم کار ایجاد کردهاند. برشان در ادامه تاکید کرد: اما اگر یکی از این دو حوزه (اشتغالزایی) و (تولید دانشبنیان) در سیاستگذاری بر دیگری ارجحیت پیدا کند، عملا یکی فدای دیگری شده و هردوی این حوزهها به هدف خود نخواهند رسید و یکی باعث تضعیف دیگری نیز خواهد شد.