روزنامه شرق20فروردین
درهای عشرتآباد به روی مردم باز میشود
درهای عشرتآباد به روی مردم باز میشود
شورایعالی شهرسازی و معماری ایران در نخستینجلسه سال جدید دستور توقف عملیات ساختمانی در محدوده عمارت تاریخی عشرتآباد را صادر کرد. سازهای غولپیکر با ارتفاع حدودا ١٦در ٥٠متر که مجوز ندارد و هر روز بیشازپیش قد میکشد. شورایعالی همچنین مصوب کرده با پیگیری سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری و هماهنگی وزارت دفاع این عمارت برای استفاده عموم مهیا شود.
این دستور شورایعالی درحالی است که هفته پایانی سال گذشته مهدی چمران، رئیس شورایشهر تهران، هم از توقف ساختوساز در حریم کاخ عشرتآباد خبر داده بود. اینها همه درحالی است که کارگران همچنان مشغول کارند. این ساختوساز هم به ٣٥سال بیتوجهی به بنای تاریخیمیدان سپاه اضافه شده است و بنای تاریخی کلاهفرنگی هرروز بیشازپیش از مقابل دیدگان رهگذران پنهان میشود.
حدود یکسالوسهماه پیش بود که خبرنگاران بهلطف تهران گردی رئیس شورای شهر وقت، احمد مسجدجامعی، پس از ٣٥سال از عمارت کلاهفرنگی دیدن کردند. درآنزمان، مسئولان از لزوم سرپانگهداشتن این بنای تاریخی و ارزشمند صحبت کردند و حتی یک تفاهمنامه سهجانبه میان میراثفرهنگی تهران، شورای شهر و مسئولان پادگان ولیعصر(عج) امضا شد، اما حالا تیرآهنهای چندتنی جلوی کلاهفرنگی درحال رویهمرفتن و تبدیلشدن به برج هستند.
مهدی چمران درباره این ساختوسازها گفته: «این ساختمانسازی پروانه نداشته و بههمیندلیل ساختوساز آن متوقف شده است. شهرداری اعلام آمادگی کرده تا بازسازی عمارت کلاهفرنگی را با سازمان میراثفرهنگی انجام دهد.» این اظهارات چمران درحالی است که انگار ارادهای در شهرداری برای حفظ عمارت تاریخی کلاهفرنگی وجود ندارد.
این بنای تاریخی به فرمان ناصرالدینشاه ساخته شد؛ با کاخها و کوشکهای فراخ و پهناور و ٣٠خانه کوچک بهصورت نیمدایره دور حوضی پایین پای عمارت «عشرتآباد».
کلاهفرنگی را ٢٣فروردین١٣٤٦، در فهرست آثار ملی ثبت کردند، اما حالا نهتنها هیچکدام از ٣٠خانه موجود باقینمانده و حوض بزرگش را پر کردهاند، بلکه علاوهبر قطع حدود نیمی از درختان آن باغ زیبا، میلههای آهنی سبزرنگی که حدود ٥٠متری این عمارت تاریخی درحال ساخت است، هرروز بالاتر میرود تا مجتمعی که هنوز کاربریش مشخص نیست ساخته شود، اما کسی دراینمیان صدای نالههای «عشرتآباد» زخمخورده را نمیشنود.
علاوهبر گودبرداریای که کنار این بنای تاریخی شد تا مجتمع بزرگ کنونی بالا بیاید، گودبرداری بزرگی نیز پشت این مجتمع انجام شده و ماشینها نیز در آن گودال بزرگ درحال فعالیت هستند.
این کاخ از کاخهای ییلاقی ناصرالدینشاه در بیرون از حصار تهران بود که پس از سرنگونی خاندان قاجار، کاخ و خانههای پیرامون آن دراختیار نهادهای نظامی قرار گرفت. این کاخ همچون کاخ سلطنتآباد، قصر فیروزه و کاخ نیاوران که در مناطق پیرامونی تهران ساخته شده بودند، بیشتر کاربری تشریفاتی و ییلاقی داشته است. این باغ بیشتر مکان برگزاری مراسم عروسی و تفریحات شاه بود و در آن ساختمان کلاهفرنگی، بهصورت برجی چهارطبقه ساخته شده بود که پوشش سقف طبقه چهارم از شیروانی و طبقه سوم آن دارای شاهنشین با آینهکاری و مقرنس بود.
پس از سرنگونی دودمان قاجار این باغ و کاخ همراه با خانههای دور حوض برای کاربری پادگانی به شهربانی واگذار شد و بههمیندلیل آن را پادگان «شهربانی» یا «عشرتآباد» نامیدند. پس تاریخچه عمارت کلاهفرنگی «عشرتآباد» با نظامیان همراه شد، تا جایی که زندان درون پادگان بهنام «زندان عشرتآباد» خوانده میشد. این بنا که در زمان انقلاباسلامی یکی از راهبردیترین تسخیرهای انقلابیون بود، در جریان تسخیر پادگان آسیب دید. با پیروزی انقلاباسلامی، این پادگان در اختیار سپاه پاسداران قرار گرفت و بعدها به نیروی هوایی سپاه اختصاص یافت و بهنام «پادگان ولیعصر (عج)» تغییر نام پیدا کرد.
شهرداری تهران هم در میانههای دهه٨٠ خورشیدی عملیات ساخت گذر بزرگراه صیاد شیرازی را از کنار این مجموعه آغاز کرد که زمینه آزادشدن بخشی از حصار پادگان را فراهم کرد تا به موجب آن کاخ عشرتآباد، از بیرون از پادگان دیده شود، اما بهدلیل جایگرفتن محوطه کاخ در درون یک پادگان، با وجود قولوقرارهای فراوان مطرحشده هنوز امکان بازدید همگانی وجود ندارد و این کاخ همچنان درون حصار پادگان است، گرچه پس از دیدار رئیس شورای شهر تهران قولوقرارهایی بهمنظور دراختیارگذاشتن فضایی برای بازدید گردشگران گذاشته شد اما با گذشت بیش از یکسال آن قولوقرارها فراموش شد و همان نمای بیرونی کلاهفرنگی هم که از پشت دیوارهای پادگان برای عابران قابل دید بود، درحال مسدودشدن است.
حالا «مصوبه شورایعالی برای ساختوساز در اراضی شمال میدان سپاه» اعلام و «توقف عملیات ساختمانی در محدوده عمارت عشرتآباد» به تصویب رسیده است.
بر این اساس، شورایعالی شهرسازی و معماری ایران با تاکید بر اینکه عمارت تاریخی عشرتآباد برای استفاده عموم مهیا میشود، مصوب کرده بود: عملیات ساختمانی در محدوده عمارت متوقف و نقشهها مجدد با توجه به ضوابط پهنه و ضوابط میراث فرهنگی بازنگری و اصلاح شود.
موضوع نخستین جلسه سال ٩٤ این شورا در تاریخ ۱۷ فروردینماه ساختوساز در اراضی شمال میدان سپاه تهران بود که براساس آن علاوهبر تأیید برای رعایت حریم قانونی عمارت و باغ ثبتشده ملی عشرتآباد به شماره ثبت ۶۴۸ مورخ ۲۳فروردین۱۳۴۶ باید حتما انجام میشد و رعایت مصوبات طرح جامع تهران در پهنه مذکور (۳۲۱G) برای محدوده فوق نیز الزامی اعلام شد.
در این مصوبه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح نیز نسبت به هماهنگی با هدف رعایت موازین قانونی همهجانبه نسبت به گردش کار احداثات در داخل محدوده پادگانهای کشور و شهر تهران اقدام کرده و موظف به گرفتن پروانه براساس طرحهای توسعه و عمران برای احداثات عظیم در زمینهای با کاربری نظامی، انتظامی شد.
همچنین کارگروه ویژهای برای بررسی موضوع و هماهنگیهای لازم با محوریت وزارتخانههای دفاع و کشور، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و دبیرخانه شورایعالی تشکیل و علاوهبر هماهنگی و رعایت دستورالعملهای ابلاغی فرماندهی کل قوا دستورالعملی را برای رعایت موضوع در کل کشور ظرف مدت سهماه به شورایعالی شهرسازی و معماری ایران ارائه کنند.
اما در وضعیت کنونی ساختوسازها در حریم این عمارت تاریخی، مهمترین بند این مصوبه «توقف عملیات ساختمانی در محدوده عمارت «عشرتآباد» و اصلاح و بازنگری نقشهها مجدد با توجه به ضوابط پهنه و ضوابط میراث فرهنگی تصویب شد. مصوبهای که مشخص نیست قرار است چگونه به مسئولان پادگان اعلام شود تا آنها دست از کار روی این مجتمع بردارند! کارگران حتی صبح دیروز (چهارشنبه ١٩ فروردین) در حال کار بودند و برج مقابل عمارت کلاهفرنگی هرروز بیشتر قد میکشد. حال باید منتظر ماند و دید مسئولان پادگان ولیعصر به رای شورایعالی گردن مینهند؟ سرنوشت ساختوساز عظیمالجثه مقابل کلاهفرنگی چه خواهد شد و درهای عمارت کی به روی شهروندان تهرانی گشوده میشود؟
این دستور شورایعالی درحالی است که هفته پایانی سال گذشته مهدی چمران، رئیس شورایشهر تهران، هم از توقف ساختوساز در حریم کاخ عشرتآباد خبر داده بود. اینها همه درحالی است که کارگران همچنان مشغول کارند. این ساختوساز هم به ٣٥سال بیتوجهی به بنای تاریخیمیدان سپاه اضافه شده است و بنای تاریخی کلاهفرنگی هرروز بیشازپیش از مقابل دیدگان رهگذران پنهان میشود.
حدود یکسالوسهماه پیش بود که خبرنگاران بهلطف تهران گردی رئیس شورای شهر وقت، احمد مسجدجامعی، پس از ٣٥سال از عمارت کلاهفرنگی دیدن کردند. درآنزمان، مسئولان از لزوم سرپانگهداشتن این بنای تاریخی و ارزشمند صحبت کردند و حتی یک تفاهمنامه سهجانبه میان میراثفرهنگی تهران، شورای شهر و مسئولان پادگان ولیعصر(عج) امضا شد، اما حالا تیرآهنهای چندتنی جلوی کلاهفرنگی درحال رویهمرفتن و تبدیلشدن به برج هستند.
مهدی چمران درباره این ساختوسازها گفته: «این ساختمانسازی پروانه نداشته و بههمیندلیل ساختوساز آن متوقف شده است. شهرداری اعلام آمادگی کرده تا بازسازی عمارت کلاهفرنگی را با سازمان میراثفرهنگی انجام دهد.» این اظهارات چمران درحالی است که انگار ارادهای در شهرداری برای حفظ عمارت تاریخی کلاهفرنگی وجود ندارد.
این بنای تاریخی به فرمان ناصرالدینشاه ساخته شد؛ با کاخها و کوشکهای فراخ و پهناور و ٣٠خانه کوچک بهصورت نیمدایره دور حوضی پایین پای عمارت «عشرتآباد».
کلاهفرنگی را ٢٣فروردین١٣٤٦، در فهرست آثار ملی ثبت کردند، اما حالا نهتنها هیچکدام از ٣٠خانه موجود باقینمانده و حوض بزرگش را پر کردهاند، بلکه علاوهبر قطع حدود نیمی از درختان آن باغ زیبا، میلههای آهنی سبزرنگی که حدود ٥٠متری این عمارت تاریخی درحال ساخت است، هرروز بالاتر میرود تا مجتمعی که هنوز کاربریش مشخص نیست ساخته شود، اما کسی دراینمیان صدای نالههای «عشرتآباد» زخمخورده را نمیشنود.
علاوهبر گودبرداریای که کنار این بنای تاریخی شد تا مجتمع بزرگ کنونی بالا بیاید، گودبرداری بزرگی نیز پشت این مجتمع انجام شده و ماشینها نیز در آن گودال بزرگ درحال فعالیت هستند.
این کاخ از کاخهای ییلاقی ناصرالدینشاه در بیرون از حصار تهران بود که پس از سرنگونی خاندان قاجار، کاخ و خانههای پیرامون آن دراختیار نهادهای نظامی قرار گرفت. این کاخ همچون کاخ سلطنتآباد، قصر فیروزه و کاخ نیاوران که در مناطق پیرامونی تهران ساخته شده بودند، بیشتر کاربری تشریفاتی و ییلاقی داشته است. این باغ بیشتر مکان برگزاری مراسم عروسی و تفریحات شاه بود و در آن ساختمان کلاهفرنگی، بهصورت برجی چهارطبقه ساخته شده بود که پوشش سقف طبقه چهارم از شیروانی و طبقه سوم آن دارای شاهنشین با آینهکاری و مقرنس بود.
پس از سرنگونی دودمان قاجار این باغ و کاخ همراه با خانههای دور حوض برای کاربری پادگانی به شهربانی واگذار شد و بههمیندلیل آن را پادگان «شهربانی» یا «عشرتآباد» نامیدند. پس تاریخچه عمارت کلاهفرنگی «عشرتآباد» با نظامیان همراه شد، تا جایی که زندان درون پادگان بهنام «زندان عشرتآباد» خوانده میشد. این بنا که در زمان انقلاباسلامی یکی از راهبردیترین تسخیرهای انقلابیون بود، در جریان تسخیر پادگان آسیب دید. با پیروزی انقلاباسلامی، این پادگان در اختیار سپاه پاسداران قرار گرفت و بعدها به نیروی هوایی سپاه اختصاص یافت و بهنام «پادگان ولیعصر (عج)» تغییر نام پیدا کرد.
شهرداری تهران هم در میانههای دهه٨٠ خورشیدی عملیات ساخت گذر بزرگراه صیاد شیرازی را از کنار این مجموعه آغاز کرد که زمینه آزادشدن بخشی از حصار پادگان را فراهم کرد تا به موجب آن کاخ عشرتآباد، از بیرون از پادگان دیده شود، اما بهدلیل جایگرفتن محوطه کاخ در درون یک پادگان، با وجود قولوقرارهای فراوان مطرحشده هنوز امکان بازدید همگانی وجود ندارد و این کاخ همچنان درون حصار پادگان است، گرچه پس از دیدار رئیس شورای شهر تهران قولوقرارهایی بهمنظور دراختیارگذاشتن فضایی برای بازدید گردشگران گذاشته شد اما با گذشت بیش از یکسال آن قولوقرارها فراموش شد و همان نمای بیرونی کلاهفرنگی هم که از پشت دیوارهای پادگان برای عابران قابل دید بود، درحال مسدودشدن است.
حالا «مصوبه شورایعالی برای ساختوساز در اراضی شمال میدان سپاه» اعلام و «توقف عملیات ساختمانی در محدوده عمارت عشرتآباد» به تصویب رسیده است.
بر این اساس، شورایعالی شهرسازی و معماری ایران با تاکید بر اینکه عمارت تاریخی عشرتآباد برای استفاده عموم مهیا میشود، مصوب کرده بود: عملیات ساختمانی در محدوده عمارت متوقف و نقشهها مجدد با توجه به ضوابط پهنه و ضوابط میراث فرهنگی بازنگری و اصلاح شود.
موضوع نخستین جلسه سال ٩٤ این شورا در تاریخ ۱۷ فروردینماه ساختوساز در اراضی شمال میدان سپاه تهران بود که براساس آن علاوهبر تأیید برای رعایت حریم قانونی عمارت و باغ ثبتشده ملی عشرتآباد به شماره ثبت ۶۴۸ مورخ ۲۳فروردین۱۳۴۶ باید حتما انجام میشد و رعایت مصوبات طرح جامع تهران در پهنه مذکور (۳۲۱G) برای محدوده فوق نیز الزامی اعلام شد.
در این مصوبه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح نیز نسبت به هماهنگی با هدف رعایت موازین قانونی همهجانبه نسبت به گردش کار احداثات در داخل محدوده پادگانهای کشور و شهر تهران اقدام کرده و موظف به گرفتن پروانه براساس طرحهای توسعه و عمران برای احداثات عظیم در زمینهای با کاربری نظامی، انتظامی شد.
همچنین کارگروه ویژهای برای بررسی موضوع و هماهنگیهای لازم با محوریت وزارتخانههای دفاع و کشور، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و دبیرخانه شورایعالی تشکیل و علاوهبر هماهنگی و رعایت دستورالعملهای ابلاغی فرماندهی کل قوا دستورالعملی را برای رعایت موضوع در کل کشور ظرف مدت سهماه به شورایعالی شهرسازی و معماری ایران ارائه کنند.
اما در وضعیت کنونی ساختوسازها در حریم این عمارت تاریخی، مهمترین بند این مصوبه «توقف عملیات ساختمانی در محدوده عمارت «عشرتآباد» و اصلاح و بازنگری نقشهها مجدد با توجه به ضوابط پهنه و ضوابط میراث فرهنگی تصویب شد. مصوبهای که مشخص نیست قرار است چگونه به مسئولان پادگان اعلام شود تا آنها دست از کار روی این مجتمع بردارند! کارگران حتی صبح دیروز (چهارشنبه ١٩ فروردین) در حال کار بودند و برج مقابل عمارت کلاهفرنگی هرروز بیشتر قد میکشد. حال باید منتظر ماند و دید مسئولان پادگان ولیعصر به رای شورایعالی گردن مینهند؟ سرنوشت ساختوساز عظیمالجثه مقابل کلاهفرنگی چه خواهد شد و درهای عمارت کی به روی شهروندان تهرانی گشوده میشود؟
