از سدهای خالی تا چاههای بیآب
مصطفی فدائیفرد در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی ایلنا، در ارزیابی اوضاع منابع آبی در شرایط تداوم کمبارشی در کشور اظهار داشت: در سال آبی جاری که یکی از کم بارشترینها در پنجاه سال گذشته است، به غیر از استانهای گیلان و مازندران، برخی از استانهای کشور مانند تهران، لااقل با حدود ۶۰ درصد کاهش بارش مواجه شدهاند و باقی استانها نیز با کاهش شدید میزان بارندگی روبهرو هستند که به دلیل خشکسالیهای سه سال گذشته، اثرات بسیار نامطلوبی را بر جای نهاده است که حتی اگر ماههای پُربارشی را پیش رو داشته باشیم نیز موضوع کمبود آب بسیار جدی است. باید پذیرفت که کمآبی در ذات وضعیت جغرافیایی این کشور است. اوضاع آب کدام شهرها بحرانی است؟ وی با بیان اینکه در حال حاضر آب موجود در مخازن چهار سد از سدهای پنجگانه تامین آب شرب تهران، به کمتر از ۱۵ درصد رسیده و سد لار نیز تقریبا خشک شده است، گفت: تامین آب شرب برخی مناطق در کشور مانند سیستانوبلوچستان، مشهد، تهران و گلستان، بسیار جدی است و در اولویت برنامهریزیهای وزارت نیرو قرار دارند. برخی شهرهای دیگر خراسانرضوی، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، خراسانشمالی، سمنان، سیستان و بلوچستان و کرمان و ساوه مشمول طرحهای تامین آب اضطراری هستند. این در حالی است که مسئولین تاکید دارند که لحاظ کردن طرحهای اضطراری تامین آب بهمعنای بحرانی بودن شرایط تامین آب نیست، البته وضعیت تامین آب کشاورزی بسیار بحرانیتر است و بطور حتم، چالشهای اقتصادی و حتی امنیتی شدید را ایجاد خواهند کرد. علاقمندی به مخفیکاری این پژوهشگر حوضه آب و محیط زیست تصریح کرد: بحران تامین آب شرب مختص امسال نیست و در بسیاری از سالهای قبل نیز در کلانشهرها مشکلات جدی در تامین آب شرب وجود داشته است. بطور مثال آب شرب کلانشهر مشهد در تابستان گذشته با اجرای طرحهای اضطراری و به صورت کاملا میلیمتری تامین شد و کار به جیرهبندی آب نرسید و مردم نیز بویی از این شرایط بحرانی نبردند چون مسئولین به منظور سرپوش گذاشتن بر سوء مدیریتها، علاقمند به مخفی کردن بحرانها هستند. به همین منوال و در این ماههای بحرانی که نیازمند اطلاعرسانی گسترده هستیم، مسئولین نه تنها هشدارهای جدی نمیدهند بلکه با تاکید بر این که آب جیرهبندی نخواهد شد، خیال مردم را برای مصرف بیرویه آب راحت میکنند. این در حالی است که طی چند ماه اخیر همه اخبار و گزارشهای رسانههای داخلی و خارجی معطوف به جنگ حماس و حوثیها با اسرائیل و حمله موشکی سپاه به عراق، سوریه و پاکستان شده است و بحرانهای مرتبط با تامین آب، توسعه فرونشست و نابودی محیط زیست بیش از پیش به محاق رفته است.
روند تصاعدی بیآبی وی ادامه داد: در مجموع، این رویکرد منجر به توسعه بیرویه و رشد جمعیت غیر قابل کنترل کلانشهرها شده است و ضمن اینکه موضوع تامین آب آنها را در وقوع خشکسالیها بحرانی کرده است، به دلیل فقدان طرحهای پدافندی تامین آب برای جمعیتهای پُرشمار و کلان، شرایط را سیاسی نیز خواهد کرد. با این وضعیت و با گذر زمان و استفاده از مُسکنهای مقطعی، بحرانهای مرتبط با موضوع آب و محیط زیست به صورت تصاعدی تشدید شده و امکان وقوع شرایط غیر قابل انتظار را در پی دارد.
به خطر افتادن امنیت غذایی مردم این پژوهشگر حوضه آب و محیط زیست در ادامه با اشاره به تهدید امنیت غذایی مردم اظهار داشت: موقعیت جغرافیایی ایران و شرایط اقلیمی کشور به گونهای است که بطور متوسط سالانه بیش از ۷۰ درصد از کل بارشهای محدود و با پراکندگی نامناسب زمانی و مکانی خود را از طریق تبخیر و تعرق از دست میدهد و این به آن معناست که این کشور برای توسعه کشاورزی مناسب نیست. با وجودی که این موضوع در طرح جامع آب سال ۱۳۵۳ مورد تاکید قرار گرفته است، متاسفانه در طی ۴۵ سال گذشته توسعه بیرویه، غیراصولی، کمراندمان و با الگوی کشتهای پُرمصرف همواره در دستور کار بوده است و حتی با شعار خودکفایی، بیش از ۹۰ درصد از منابع آب کشور را در کشاورزی مصرف و یا بهتر است بگوییم هدر میدهیم و با این سیاستها علاوه بر این که بیش از ۳۰ درصد از آب تجدیدپذیر کشور را تاکنون نابود کردهایم، نه تنها به خودکفایی نرسیدهایم بلکه به دلیل توسعه فراگیر فقر امنیت غذایی مردم را نیز به خطر جدی انداختهایم. راهکارها وی در ادامه به راهکارها پرداخت و گفت: وزارت نیرو بالغ بر ۵ هزار پروژه ریز و درشت در بخش مدیریت تنش آبی در کشور در دست اجرا دارد که برای تامین مالی پروژههای مدیریت خشکسالی در سال جاری، بهجز منابع مالی پیشبینی شده در بودجه سالانه، درخواست ۱۰ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان بودجه ویژه را نیز به سازمان برنامه و بودجه ارائه داده است که تجربه نشان میدهد، عمدتا مُسَکِّنهای مقطعی در قالب طرحهای اضطراری تامین آب و یا در خوشبینانهترین شرایط، مدیریت مصرف آب است. تداوم این رویکرد باعث میشود که فقط وقوع فاجعههای جبرانناپذیری که منتظر وقوع آن هستیم به تاخیر افتد ولی باعث جلوگیری از فاجعه نشده و در آیندهای بسیار نزدیک با شدت بیشتری به وقوع خواهد پیوست.
