دکتر عباس ملکی:
دلایل شش گانه سقوط قیمت نفت
ساعت24- دکتر عباس ملکی معاون اسبق وزارت امور خارجه و استاد دانشکده انرژی شریف در مورد علل کاهش قیمت نفت شش دلیل عمده را ذکر کرد که هر کدام توانسته اند در نزول قیمت نفت در دنیا تاثیرگذار باشند.
به گزارش ساعت ۲۴، دکتر ملکی در ابتدا ضمن اشاره به عوامل متعدد سقوط قیمت نفت گفت: در ارتباط با سقوط قیمت نفت عوامل متعددی دخیل هستند که می توان به شش مورد اصلی آن اشاره داشت. اولین دلیل این امر می تواند بازگشت ایران به بازار جهانی باشد. اگر بخواهیم نگاهی به گذشته داشته باشیم باید گفت: اوپک در گذشته سهمیه مشخصی برای تولید نفت نداشت و تا سال های ۱۹۸۲ میلادی کشورهای تولید کننده به هر میزان می توانستند تولید نفت داشته که این امر سبب می شد تا میزان عرضه از تقاضا بیشتر شود. بعد از تحریم نفت در سال ۱۹۷۳ جهان به این نتیجه رسید که باید برای این موضوع تدبیری اتخاذ شود، به همین دلیل بود که آژانس بین المللی انرژی(IEA) تاسیس شد.
IEA برنامه اش این بود که باید غیر از خاورمیانه مکان هایی را در نظر گرفت تا بتوان از آن مناطق هم انرژی را تامین کرد و به همین دلیل بود که در مناطقی مانند اروپای شمالی، غرب آفریقا، آمریکای جنوبی و مکزیک سرمایه گذاری صورت گرفت. بعد از شوک نفتی که در سال ۱۹۸۶ به وقوع پیوست و قیمت نفت پایین آمد، بحث سهمیه بندی در اوپک مطرح شد و به این منظور کمیته ای تشکیل شد تا بررسی شود که هر کشور چه میزان بودجه و چه مقدار به نفت احتیاج دارد. معیار این امر هم جمعیت، GDP و میزان وابستگی به نفت بود و در اول کار نیز سهم ایران از عراق بسیار بیشتر تعیین شد.
طبق این قانون عربستان وظیفه داشت تا مابقی میزان باقی مانده نفت را تعیین کند، اما امروز عربستان حاضر به فداکاری نبوده و ایالات متحده آمریکا است که این نقش را بر عهده گرفته است. در این راستا نقش ایران در بازگشت به بازار بسیار مهم است. قبل از انقلاب اسلامی که تولید نفت ایران ۶ میلیون بشکه در روز بود، بعد از پیروزی انقلاب به دلیل تفکراتی که عقیده داشت که باید تولید نفت محدود شود و این سرمایه برای آیندگان باقی بماند به ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش پیدا کرد. اما به دلیل نیاز کشور به درآمدهای نفتی در دوران جنگ تحمیلی میزان تولید کشور به ۱.۶ میلیون بشکه و در سال ۲۰۰۵ این میزان به ۴.۸ میلیون بشکه افزایش پیدا کرد.
آمارهای جدید می گوید که امروز تولید نفت کشور در حدود ۳.۲ میلیون بشکه است. وقتی که وزیر نفت در سخنان خود اشاره می کند که می خواهیم به دوران قبل از تحریم بازگردیم، معنای آن این است که یک میلیون بشکه بیشتر تولید خواهد شد و همین امر سبب شوک روانی در بازار جهانی نفت می شود. این به معنی است که کفه عرضه بیشتر خواهد شد و همین موضوع باعث پایین آمدن قیمت می شود.
وی گفت: دومین دلیل سقوط قیمت نفت تولید نفت شیل (shale) است. این نفت در جاهای مختلف دنیا قیمت های متفاوت دارد. قیمت نفت شیل در برخی از مناطق کانادا ۷۰ دلار، در آمریکا تا ۶۰ دلار و یک کشور دیگر که این نوع نفت را تولید می کند و کسی هم به آن توجه نمی کند چین است که قیمتش در آنجا ۸۰ دلار است. قیمت نفت شیل مساله تکنولوژی است و علی رغم قیمت زیاد آن به دو دلیل نمی توان از تولید آن صرف نظر کرد.
اولین دلیل سرمایه گذاری هایی است که در این زمینه صورت گرفته و مجبور به تولید آن هستند و دلیل دوم به این سبب است که شرکت های کوچک (SMES) که توان مالی اندکی هم دارند در صورت عدم تولید نفت شیل ورشکسته خواهند شد. این دلایل سبب می شود که با توجه به تولید نفت شیل عرضه زیاد شده و قیمت نفت پایین بیاید.
دکتر ملکی ادامه داد: دلیل سوم کاهش تقاضا و مربوط به کشورهای بریکس است. چین که از سال ۱۹۷۵ تا ۲۰۱۵ همواره رشد اقتصادی بالایی داشته و در اغلب این سال ها رشد اقتصادی اش دو رقمی بوده است، در سال جاری شیب رشد اقتصادی اش کاهش یافته است که البته این مساله در مورد هند هم صدق می کند. همچنین روسیه که از جمله اقتصادهای روبه رشد بوده است، به دلیل تحریم ها، دیگر آن رشد سابق را ندارد و برزیل نیز که زمانی در حال تبدیل شدن به پنجمین اقتصاد دنیا بود از داخل شکسته است. این مسایل همگی سبب کاهش تقاضا و در نتیجه کاهش قیمت نفت می شود.
وی افزودد: دلیل چهارم کاهش قیمت نفت، کم رنگ شدن نقش داعش است. این گروه که زمانی از موصل که دومین شهر بزرگ عراق است تا رقه در سوریه را که در کرانه های دریای مدیترانه قرار دارد را در اختیار داشت و در این شهر فرآورده های پالایشگاه را به ترکیه می فروخت و همچنین پالایشگاه بیجی را نیز در تصرف خود درآورده بود با پیشروی نیروهای عراقی و قدرت گرفتن تدریجی ارتش سوریه و مخالفان میانه روی دولت این کشور از نفوذش به میزان زیادی کاسته شده است.
دلیل پنجم تلاش روسیه برای افزایش تولید خود به منظور مقاومت در مقابل تحریم های آمریکا و اروپا است. البته اروپایی ها در تحریم این کشور نقشی دوگانه دارند و برخی از کشورها مانند آلمان خود را از این قضیه کنار کشیده اند، همچنین روسیه در حال فروش گاز به چین و ژاپن نیز هست.
دکتر ملکی در پایان افزود: دلیل ششم بی تفاوتی اوپک و عربستان به کاهش قیمت نفت است. در گذشته وقتی قیمت ها سقوط می کرد کشورهای عضو اوپک به هراس می افتادند. همان طور که می دانیم در اوپک دو گروه کبوترها و بازها وجود دارند که در این میان کبوتر ها که عربستان هم عضو آن است مخالف کم کردن تولید و افزایش قیمت نفت هستند، در مقابل ایران، عراق، الجزایر و لیبی که جزء بازها هستند هموراه با این سیاست مخالف بوده که این اختلاف ها امروز هم ادامه دارد و سعودی ها به نوعی مانع کار اوپک هستند. دلیل سعودی ها این است که به خاطر نفت شل افزایش تولید می دهد که روند تولید آن را متوقف کند، همچنین عربستان با این سیاست می تواند باعث متضرر شدن ایران و روسیه شود.
IEA برنامه اش این بود که باید غیر از خاورمیانه مکان هایی را در نظر گرفت تا بتوان از آن مناطق هم انرژی را تامین کرد و به همین دلیل بود که در مناطقی مانند اروپای شمالی، غرب آفریقا، آمریکای جنوبی و مکزیک سرمایه گذاری صورت گرفت. بعد از شوک نفتی که در سال ۱۹۸۶ به وقوع پیوست و قیمت نفت پایین آمد، بحث سهمیه بندی در اوپک مطرح شد و به این منظور کمیته ای تشکیل شد تا بررسی شود که هر کشور چه میزان بودجه و چه مقدار به نفت احتیاج دارد. معیار این امر هم جمعیت، GDP و میزان وابستگی به نفت بود و در اول کار نیز سهم ایران از عراق بسیار بیشتر تعیین شد.
طبق این قانون عربستان وظیفه داشت تا مابقی میزان باقی مانده نفت را تعیین کند، اما امروز عربستان حاضر به فداکاری نبوده و ایالات متحده آمریکا است که این نقش را بر عهده گرفته است. در این راستا نقش ایران در بازگشت به بازار بسیار مهم است. قبل از انقلاب اسلامی که تولید نفت ایران ۶ میلیون بشکه در روز بود، بعد از پیروزی انقلاب به دلیل تفکراتی که عقیده داشت که باید تولید نفت محدود شود و این سرمایه برای آیندگان باقی بماند به ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش پیدا کرد. اما به دلیل نیاز کشور به درآمدهای نفتی در دوران جنگ تحمیلی میزان تولید کشور به ۱.۶ میلیون بشکه و در سال ۲۰۰۵ این میزان به ۴.۸ میلیون بشکه افزایش پیدا کرد.
آمارهای جدید می گوید که امروز تولید نفت کشور در حدود ۳.۲ میلیون بشکه است. وقتی که وزیر نفت در سخنان خود اشاره می کند که می خواهیم به دوران قبل از تحریم بازگردیم، معنای آن این است که یک میلیون بشکه بیشتر تولید خواهد شد و همین امر سبب شوک روانی در بازار جهانی نفت می شود. این به معنی است که کفه عرضه بیشتر خواهد شد و همین موضوع باعث پایین آمدن قیمت می شود.
وی گفت: دومین دلیل سقوط قیمت نفت تولید نفت شیل (shale) است. این نفت در جاهای مختلف دنیا قیمت های متفاوت دارد. قیمت نفت شیل در برخی از مناطق کانادا ۷۰ دلار، در آمریکا تا ۶۰ دلار و یک کشور دیگر که این نوع نفت را تولید می کند و کسی هم به آن توجه نمی کند چین است که قیمتش در آنجا ۸۰ دلار است. قیمت نفت شیل مساله تکنولوژی است و علی رغم قیمت زیاد آن به دو دلیل نمی توان از تولید آن صرف نظر کرد.
اولین دلیل سرمایه گذاری هایی است که در این زمینه صورت گرفته و مجبور به تولید آن هستند و دلیل دوم به این سبب است که شرکت های کوچک (SMES) که توان مالی اندکی هم دارند در صورت عدم تولید نفت شیل ورشکسته خواهند شد. این دلایل سبب می شود که با توجه به تولید نفت شیل عرضه زیاد شده و قیمت نفت پایین بیاید.
دکتر ملکی ادامه داد: دلیل سوم کاهش تقاضا و مربوط به کشورهای بریکس است. چین که از سال ۱۹۷۵ تا ۲۰۱۵ همواره رشد اقتصادی بالایی داشته و در اغلب این سال ها رشد اقتصادی اش دو رقمی بوده است، در سال جاری شیب رشد اقتصادی اش کاهش یافته است که البته این مساله در مورد هند هم صدق می کند. همچنین روسیه که از جمله اقتصادهای روبه رشد بوده است، به دلیل تحریم ها، دیگر آن رشد سابق را ندارد و برزیل نیز که زمانی در حال تبدیل شدن به پنجمین اقتصاد دنیا بود از داخل شکسته است. این مسایل همگی سبب کاهش تقاضا و در نتیجه کاهش قیمت نفت می شود.
وی افزودد: دلیل چهارم کاهش قیمت نفت، کم رنگ شدن نقش داعش است. این گروه که زمانی از موصل که دومین شهر بزرگ عراق است تا رقه در سوریه را که در کرانه های دریای مدیترانه قرار دارد را در اختیار داشت و در این شهر فرآورده های پالایشگاه را به ترکیه می فروخت و همچنین پالایشگاه بیجی را نیز در تصرف خود درآورده بود با پیشروی نیروهای عراقی و قدرت گرفتن تدریجی ارتش سوریه و مخالفان میانه روی دولت این کشور از نفوذش به میزان زیادی کاسته شده است.
دلیل پنجم تلاش روسیه برای افزایش تولید خود به منظور مقاومت در مقابل تحریم های آمریکا و اروپا است. البته اروپایی ها در تحریم این کشور نقشی دوگانه دارند و برخی از کشورها مانند آلمان خود را از این قضیه کنار کشیده اند، همچنین روسیه در حال فروش گاز به چین و ژاپن نیز هست.
دکتر ملکی در پایان افزود: دلیل ششم بی تفاوتی اوپک و عربستان به کاهش قیمت نفت است. در گذشته وقتی قیمت ها سقوط می کرد کشورهای عضو اوپک به هراس می افتادند. همان طور که می دانیم در اوپک دو گروه کبوترها و بازها وجود دارند که در این میان کبوتر ها که عربستان هم عضو آن است مخالف کم کردن تولید و افزایش قیمت نفت هستند، در مقابل ایران، عراق، الجزایر و لیبی که جزء بازها هستند هموراه با این سیاست مخالف بوده که این اختلاف ها امروز هم ادامه دارد و سعودی ها به نوعی مانع کار اوپک هستند. دلیل سعودی ها این است که به خاطر نفت شل افزایش تولید می دهد که روند تولید آن را متوقف کند، همچنین عربستان با این سیاست می تواند باعث متضرر شدن ایران و روسیه شود.
