مطابق آمارهاي رسمي
انفجار دوم جمعیتی در راه است
ساعت 24- در حالی که سالانه میلیاردها تومان هزینه تبلیغاتی برای ساماندهی خانوادههای ایرانی اختصاص مییابد تا پایههای این کوچکترین نهاد مدنی استحکام یابد اما چند عامل موجب شده است که این اتفاق کمتر رخ دهد. یک عامل اساسی در تضعیف نهاد خانواده ایراین دور شدن از سنتها و عادات و مناسبات قدیم میان زن و مردم است.
در حالي كه زنان ايراني دستكم در تحصيل و كسب مدارج عاليه پا به پاي مردان آمده و حتي در برخي مقاطع و رشتههاي تحصيلي از مردان جلو افتادهاند، معلوم است كه ميخواهند استقلال عمل و نظر در مناسبات خود داشته باشند و اين موجب شده است كه روند جدايي فزاينده شده و زنان پرشماري به صورت سرپرست خانوار درايند. علاوه بر اين افزايش سن تجرد نيز مزيد بر علت شده و زنان سرپرست خانوار افزايش مييابند.
آمارهاي ارايه شده براي تدوين برنامه ششم توسعه كه از طرف سازمان مديريت و برنامهريزي كشور منتشر شده نشان ميدهد در افق سال ۱۴۰۴ شمار زنان سرپرست خانوار به ۴.۵ ميليون زن ميرسد كه ۱۵.۵ درصد از كل خانوارها را به خود اختصاص ميدهند. با توجه به بعد خانواده ۳.۸ نفر در سال يادشده است حدود ۱۶ ميليون نفر از ايرانيها در خانوادههايي با سرپرست زن زندگي ميكنند.
علاوه بر اين در سال ۱۴۰۴ از كل جمعيت ايران ۷.۵ درصد آن را افراد بالاي ۶۵ سال تشكيل خواهند داد با توجه به جمعيت ۹۰ ميليون نفري سال ۱۴۰۴ تعداد كهنسالان ايراني به حدود ۷ ميليون نفر خواهد رسيد.
در اين گزارش آمده است روند افزايش نرخ باروري طرح ۹۲-۱۳۹۰ نشانگر آن است كه نرخ باروري قبل از سال ۱۳۹۵ به حد جانشيني (۲.۱ فرزند) ميرسد. در اين شرايط بهترين مسير جمعيتي، جلوگيري از افزايش بيشتر نرخ باروري و تثبيت آن در حد جانشيني از سال ۱۳۹۵ به بعد است. در صورت تثبيت نرخ باروري در حد ۲.۱ فرزند، جمعيت كشور تا سال ۱۳۹۹ به ۸۵ميليون نفر ميرسد. در اين سال شاهد دامنه بزرگ موج دوم جمعيت كشور در پايه هرم سني هستيم كه تنها اندكي كوچكتر از موج اول جمعيت (انفجار جمعيت دهه ۶۰) خواهد بود. جمعيت كشور در افق چشمانداز (سال ۱۴۰۴) نيز به ۹۰ميليون نفر و نرخ رشد جمعيت به يك درصد خواهد رسيد.
برآورد تعداد خانوار
براي بسياري از برنامهريزيها از جمله برآورد تعداد مسكن مورد تقاضا، برآورد تعداد خانوار در سالهاي آينده مورد نياز است. يكي از سادهترين روشهاي پيشبيني تعداد خانوار، ثابت در نظر گرفتن بعد خانوار و تقسيم جمعيت بر بعد خانوار است تا تعداد خانوار در سالهاي آتي به دست آيد. در صورتي كه بعد خانوار طي زمان ثابت باقي نميماند.
عواملي چون سن ازدواج، شيوع خانوارهاي گسترده، ميزان مستقل زندگي كردن افراد مجرد يا مطلقه در سنين بزرگسالي يا باقي ماندن در خانوار اوليه، آهنگ خروج فرزندان از خانوار براي تحصيل، اشتغال، سربازي يا مهاجرت و ميزانهاي ازدواج و طلاق، مرگ و مير در خانوار تكنفره و... بر تعداد خانوار و به تبع آن بر بعد خانوار تاثير ميگذارد. ميزان بسياري از متغيرهاي فوق مثل ازدواج و طلاق، تحصيل، اشتغال، انجام خدمت وظيفه، مهاجرت و... تحت تاثير ساختار سني جمعيت است. بنابراين ميتوان گفت ساختار سني جمعيت به صورت غيرمستقيم يكي از مهمترين عوامل تاثيرگذار بر رشد تعداد خانوارها در كشورها است.
نكته مهم ديگر آن كه، خانوارهاي زنسرپرست نيز طي سالهاي ۹۰-۱۳۸۵ افزايش قابل توجهي نشان داده است. باتوجه به كثرت عوامل موثر و پيچيدگي پيشبيني تعداد خانوار، در اين گزارش با روشي نوين تعداد خانوار برآورد شده است كه در ادامه توضيح داده ميشود. با توجه به تثبيت سهم مردان سرپرست خانوار از كل جمعيت مردان در هر گروه سني در دو سرشماري ۱۳۸۵ و ۱۳۹۰، همين الگو براي سالهاي آينده نيز در نظر گرفته شد. بدينترتيب با اعمال اين الگو روي نتايج پيشبيني جمعيت در سالهاي آينده تعداد مردان سرپرست خانوار يا به عبارت ديگر خانوارهاي مرد سرپرست محاسبه شد. سهم خانوارهاي زنسرپرست از كل خانوارها از ۷.۸درصد در سال ۱۳۸۵ با بيش از ۵۵درصد رشد به ۱۲.۱درصد در سال ۱۳۹۰ افزايش يافته است. در اين پيشبيني فرض شده است كه روند افزايشي سهم خانوارهاي زن سرپرست از كل جمعيت زنان در گروههاي سني در هر دوره ۵ساله آينده به ميزان نصف دوره ۵ساله گذشته ادامه يابد. در اين صورت سهم خانوارهاي زنسرپرست از ۱۲.۱درصد در سال ۱۳۹۰ به ۱۳.۴۴درصد در سال ۱۳۹۵ و ۱۵.۰۵درصد در سال ۱۳۹۹ و ۱۵.۵۰درصد در سال ۱۴۰۰ افزايش يابد. با در نظر گرفتن مجموع خانوارهاي زنسرپرست و مرد سرپرست، تعداد كل خانوارها در سال ۱۳۹۵ برابر ۲۴.۵۷ميليون و بعد خانوار ۳.۲۹نفر و در سال ۱۳۹۹ نيز تعداد خانوار ۲۷.۳۱ميليون و بعد خانوار ۳.۱۲ نفر و در سال ۱۴۰۰ نيز تعداد خانوار ۲۸ميليون و بعد خانوار ۳.۰۸نفر برآورد ميشود.
آمارهاي ارايه شده براي تدوين برنامه ششم توسعه كه از طرف سازمان مديريت و برنامهريزي كشور منتشر شده نشان ميدهد در افق سال ۱۴۰۴ شمار زنان سرپرست خانوار به ۴.۵ ميليون زن ميرسد كه ۱۵.۵ درصد از كل خانوارها را به خود اختصاص ميدهند. با توجه به بعد خانواده ۳.۸ نفر در سال يادشده است حدود ۱۶ ميليون نفر از ايرانيها در خانوادههايي با سرپرست زن زندگي ميكنند.
علاوه بر اين در سال ۱۴۰۴ از كل جمعيت ايران ۷.۵ درصد آن را افراد بالاي ۶۵ سال تشكيل خواهند داد با توجه به جمعيت ۹۰ ميليون نفري سال ۱۴۰۴ تعداد كهنسالان ايراني به حدود ۷ ميليون نفر خواهد رسيد.
در اين گزارش آمده است روند افزايش نرخ باروري طرح ۹۲-۱۳۹۰ نشانگر آن است كه نرخ باروري قبل از سال ۱۳۹۵ به حد جانشيني (۲.۱ فرزند) ميرسد. در اين شرايط بهترين مسير جمعيتي، جلوگيري از افزايش بيشتر نرخ باروري و تثبيت آن در حد جانشيني از سال ۱۳۹۵ به بعد است. در صورت تثبيت نرخ باروري در حد ۲.۱ فرزند، جمعيت كشور تا سال ۱۳۹۹ به ۸۵ميليون نفر ميرسد. در اين سال شاهد دامنه بزرگ موج دوم جمعيت كشور در پايه هرم سني هستيم كه تنها اندكي كوچكتر از موج اول جمعيت (انفجار جمعيت دهه ۶۰) خواهد بود. جمعيت كشور در افق چشمانداز (سال ۱۴۰۴) نيز به ۹۰ميليون نفر و نرخ رشد جمعيت به يك درصد خواهد رسيد.
برآورد تعداد خانوار
براي بسياري از برنامهريزيها از جمله برآورد تعداد مسكن مورد تقاضا، برآورد تعداد خانوار در سالهاي آينده مورد نياز است. يكي از سادهترين روشهاي پيشبيني تعداد خانوار، ثابت در نظر گرفتن بعد خانوار و تقسيم جمعيت بر بعد خانوار است تا تعداد خانوار در سالهاي آتي به دست آيد. در صورتي كه بعد خانوار طي زمان ثابت باقي نميماند.
عواملي چون سن ازدواج، شيوع خانوارهاي گسترده، ميزان مستقل زندگي كردن افراد مجرد يا مطلقه در سنين بزرگسالي يا باقي ماندن در خانوار اوليه، آهنگ خروج فرزندان از خانوار براي تحصيل، اشتغال، سربازي يا مهاجرت و ميزانهاي ازدواج و طلاق، مرگ و مير در خانوار تكنفره و... بر تعداد خانوار و به تبع آن بر بعد خانوار تاثير ميگذارد. ميزان بسياري از متغيرهاي فوق مثل ازدواج و طلاق، تحصيل، اشتغال، انجام خدمت وظيفه، مهاجرت و... تحت تاثير ساختار سني جمعيت است. بنابراين ميتوان گفت ساختار سني جمعيت به صورت غيرمستقيم يكي از مهمترين عوامل تاثيرگذار بر رشد تعداد خانوارها در كشورها است.
نكته مهم ديگر آن كه، خانوارهاي زنسرپرست نيز طي سالهاي ۹۰-۱۳۸۵ افزايش قابل توجهي نشان داده است. باتوجه به كثرت عوامل موثر و پيچيدگي پيشبيني تعداد خانوار، در اين گزارش با روشي نوين تعداد خانوار برآورد شده است كه در ادامه توضيح داده ميشود. با توجه به تثبيت سهم مردان سرپرست خانوار از كل جمعيت مردان در هر گروه سني در دو سرشماري ۱۳۸۵ و ۱۳۹۰، همين الگو براي سالهاي آينده نيز در نظر گرفته شد. بدينترتيب با اعمال اين الگو روي نتايج پيشبيني جمعيت در سالهاي آينده تعداد مردان سرپرست خانوار يا به عبارت ديگر خانوارهاي مرد سرپرست محاسبه شد. سهم خانوارهاي زنسرپرست از كل خانوارها از ۷.۸درصد در سال ۱۳۸۵ با بيش از ۵۵درصد رشد به ۱۲.۱درصد در سال ۱۳۹۰ افزايش يافته است. در اين پيشبيني فرض شده است كه روند افزايشي سهم خانوارهاي زن سرپرست از كل جمعيت زنان در گروههاي سني در هر دوره ۵ساله آينده به ميزان نصف دوره ۵ساله گذشته ادامه يابد. در اين صورت سهم خانوارهاي زنسرپرست از ۱۲.۱درصد در سال ۱۳۹۰ به ۱۳.۴۴درصد در سال ۱۳۹۵ و ۱۵.۰۵درصد در سال ۱۳۹۹ و ۱۵.۵۰درصد در سال ۱۴۰۰ افزايش يابد. با در نظر گرفتن مجموع خانوارهاي زنسرپرست و مرد سرپرست، تعداد كل خانوارها در سال ۱۳۹۵ برابر ۲۴.۵۷ميليون و بعد خانوار ۳.۲۹نفر و در سال ۱۳۹۹ نيز تعداد خانوار ۲۷.۳۱ميليون و بعد خانوار ۳.۱۲ نفر و در سال ۱۴۰۰ نيز تعداد خانوار ۲۸ميليون و بعد خانوار ۳.۰۸نفر برآورد ميشود.
