درس‌هایی که باید از خشک‌سالی آموخت

ساعت 24-چندی پیش خبر جالبی در سایت‌های محیط‌زیستی منتشر شد مبنی بر اینکه مسئولان ایالت کالیفرنیا با ورود آخرین بخش از ۹۶ میلیون توپ سیاه‌رنگ (با قطر ۱۰سانتی‌متر) به سدها، کار جلوگیری از تبخیر حدود یک‌میلیارد لیتر آب را انجام داده‌اند. لازم به ذکر است که ورود این توپ‌های سیاه‌رنگ (Shade Balls) از سال ‌۲۰۰۸ شروع شد و شهردار لس‌آنجلس با حضور در برنامه تزریق آخرین محموله، به این برنامه بزرگ پایان داد.

div align="justify"> البته به‌کارگیری روش‌های مبتکرانه برای حفاظت از محیط‌زیست این ایالت، موضوع جدیدی نیست و همه آمریکایی‌ها پذیرفته‌اند که این ایالت در مسائل زیست‌محیطی اعم از آلودگی‌های آب، هوا و خاک همواره یک گام جلوتر از دیگر ایالت‌ها حرکت می‌کند تا بتواند استانداردهای بالاتری را برای زندگی تأمین کند. براساس همین تلاش‌های مسئولان ایالتی است که این ایالت توانسته ضمن تحمل خشک‌سالی پنج‌ساله، به تولید محصولات کشاورزی خود ادامه دهد و آب شرب و صنعتی را نیز تأمین کند. نباید از یاد برد که اجرای تمامی این برنامه‌ها نیازمند بودجه است؛ مثلا قیمت هریک از توپ‌های استفاده‌شده برای جلوگیری از تبخیر آب، ٣٦ سنت است و درمجموع برای اجرای این طرح حدود ٣٥ میلیون دلار هزینه شده است؛ ولی با به‌کارگیری این روش نسبت به تکنیک‌های مشابه، حدود ٢٥٠ میلیون دلار صرفه‌جویی شده است. با یک محاسبه سرانگشتی می‌توان دید که هر لیتر آب حاصل از برنامه فوق، حدود ٣,٥ سنت هزینه داشته است. تأمین این هزینه‌ها به‌نوعی توپای آن است که مردم و مسئولان ایالتی، به عمق فاجعه پی برده‌اند و ارزش آب را درک کرده و حاضرند برنامه‌های مختلفی برای تأمین بودجه ترتیب دهند. آنها اصولا سرمایه‌گذاری روی این پروژه‌ها را براساس نقشه راه مبارزه با خشک‌سالی پیش می‌برند. به‌عنوان مثال در پروژه‌های دیگر، فاضلاب را تا حد شرب تصفیه می‌کنند، آب باران را به آبخوان‌ها تزریق می‌کنند، در کشاورزی از آبیاری قطره‌ای و بارانی استفاده می‌کنند، بازار آب به راه می‌اندازند، از شیرآلات با مصرف پایین آب استفاده می‌کنند و آب‌های شور و لب‌شور را شیرین‌سازی می‌کنند. بر‌این‌اساس با توجه‌به خشک‌سالی‌های پی‌درپی که در نقاط مختلف کشور ما نیز رخ داده است، به نظر می‌رسد که بهترین راه برای مقابله بلندمدت با این پدیده، تهیه یک نقشه راه به‌منظور مشخص‌شدن پروژه‌های مناسب و بودجه و پیش‌نیازهای لازم برای اجرائی‌شدن آنها در هر یک از مناطق مختلف کشورمان باشد.

ایالت کالیفرنیا تاکنون تابستانی را مانند تابستان ‌٢٠١٥ تجربه نکرده بود. این ایالت و ٣٩ میلیون نفر جمعیت آن، شاهد پنجمین خشک‌سالی هستند و خشک‌ترین دوره چهارساله را در تاریخ این ایالت می‌گذرانند که البته داغ‌ترین دوره نیز هست. با وجود این، تمامی شاخص‌های این ایالت به‌جز میزان بارش، ارقام خوبی را نشان می‌دهند و می‌توان ادعا کرد این اعداد نه‌تنها خوب هستند بلکه ارقامی افسانه‌ای به‌شمار می‌روند. در سال ‌٢٠١٤ رشد اقتصادی این ایالت حدود ٢٧ درصد سریع‌تر از اقتصاد کل آمریکا بوده است و البته در دوره خشک‌سالی نیز رشد این شاخص سریع‌تر از رشد اقتصاد کشور بود. کالیفرنیا توانسته است تمامی شغل‌های ازدست‌رفته در «رکود اقتصادی بزرگ» را جبران کرده و رکوردهای جدیدی درزمینه استخدام و اشتغال بر جای گذارد. در سال گذشته حدود ٤٦٢ هزار شغل جدید ایجاد شده است که این به معنی ٩ هزار شغل در هر هفته است. این در حالی است که دیگر ایالت‌ها نتوانسته‌اند از این لحاظ، به گرد پای آن هم برسند. به‌علاوه، خشک‌سالی باعث مهاجرت تصاعدی مردم از این ایالت نیز نشده است و برعکس جمعیت آن افزایش یافته است. ضمنا این ایالت توانسته در مزارع خود بیش از نیمی از میوه و سبزیجات موردنیاز کشور آمریکا را تولید کند و در عین خشک‌سالی، میزان اشتغال و درآمد حاصل از مزارع را نیز اندکی افزایش بدهد.
در کنار تمام اخبار نامناسب ناشی از خشک‌سالی در کالیفرنیا، باید متذکر شد که به مهم‌ترین قسمت داستان خشک‌سالی این ایالت توجه نشده است و آن این است که این ایالت توانسته به دلیل قابلیت‌های خود، بر خشک‌سالی غلبه کند. این قابلیت‌ها ناشی از آمادگی‌هایی بوده است که این ایالت در ٢٠ سال گذشته موفق به کسب آنها شده است. همه می‌دانند که آینده آب برای همه مغشوش خواهد بود و این به محل زندگی اشخاص بستگی ندارد و در ماه بعد یا فصل بعد، بالاخره بحران کم‌آبی دامن همه را خواهد گرفت. می‌توان دید که در مناطقی که قبلا هیچ‌گونه نگرانی‌ای برای آب وجود نداشته است، مردم هم اکنون عدم امنیت آب را احساس می‌کنند. آنچه تابستان داغ ٢٠١٥ در ایالت کالیفرنیا نشان داد این است که ما می‌دانیم چه باید انجام دهیم، پس فقط باید انجام دهیم و منتظر آینده نمانیم. آقای «کانن» فردی است که شش نسل او در دره مرکزی کالیفرنیا مشغول کشت گوجه‌فرنگی، پنبه، هندوانه و گندم در چهارهزار هکتار از زمین‌های اجداد خود به نام «هنری میلر» بوده‌اند. «میلر» گله‌داری بوده که به «سلطان گله‌دارها» شهرت داشته است. او در سال ‌١٩٩٨ برای کار به مزرعه خانوادگی خود بازگشت و کم‌کم مشغول کشاورزی شد. او در ١٠ سال گذشته حدود ١٠ میلیون دلار برای ایجاد تأسیسات آبیاری قطره‌ای در نیمی از زمین‌های خود صرف کرده است. او با توزیع شلنگ‌های ویژه این نوع آبیاری در مزارع خود، باعث شده است که آب دقیقا به جایی ریخته شود که گیاه از آن سر بیرون آورده است و با این کار، نسبت به آبیاری سنتی، حدود ٣٥ درصد، آب کمتر مصرف می‌کند، به‌علاوه گوجه‌فرنگی بیشتری نیز تولید می‌کند، به بیان دقیق‌تر، حدود ٧٠ درصد محصول بیشتر به دست می‌آورد. او در این موضوع تنها نیست و قسمتی از یک برنامه بزرگ به‌شمار می‌رود. از دهه ١٩٨٠ به بعد، مساحت زمین‌هایی که آبیاری قطره‌ای یا آبیاری میکرو داشتند از رقم صفر به رقم یک‌میلیون و ٢٠٠ ‌هزار هکتار رسیده است که به معنی پوشش ٣٩درصدی زمین‌های آبیاری‌شده این ایالت است. باید توجه داشت که در روش آبیاری غرقابی (سنتی) برخلاف مصرف بیشتر آب، محصول کمتری تولید می‌شود و بر این اساس، مساحت این زمین‌ها از ٢,٤ میلیون هکتار به ١.٤ میلیون هکتار رسیده است. البته مناطق شهری کالیفرنیا نیز در حال تغییر وضعیت هستند. ناحیه شرق لس‌آنجلس از روش‌های پیشرو در مصرف آب بهره می‌برد. شرکت آب و فاضلاب این ناحیه باید آب مورد نیاز حدود یک‌ میلیون نفر را تأمین کند. این شرکت برنامه‌های وسیعی برای بازیافت آب دارد؛ به‌نحوی‌که روزانه ٢٠٠ میلیون لیتر فاضلاب را تصفیه می‌کند و برای استفاده در مزارع، صنایع، خشک‌شویی‌های صنعتی و نیز برای تزریق به آب‌های زیرزمینی در اختیار شهروندان قرار می‌دهد. هرچند این ناحیه از اقیانوس آرام دور است، ولی این شرکت از روش‌های شیرین‌کردن آب نیز استفاده می‌کند. این روش برای آبخوان‌هایی استفاده می‌شود که به وسیله جامعه شهری یا کشاورزان آلوده شده‌اند و باید از فرایندهای شیرین‌سازی برای حذف مواد شیمیایی خطرناک و املاح آنها استفاده شود تا بتوان روزانه حدود ١٣٠ میلیون لیتر آب را تا حد مناسبی تصفیه کرد. روش‌های به‌کار‌گرفته‌شده از سوی این شرکت آب و فاضلاب باعث شده بدون نیاز به منابع جدید، آب مورد نیاز تأمین شود و همچنین نشانگر تلاش‌های انجام‌شده برای «نداشتن وابستگی» در زمینه آب در کالیفرنیای جنوبی است. وضعیت آب در کالیفرنیا، الاکلنگی است؛ یعنی بیشترین آب در مناطق شمالی این ایالت وجود دارد، ولی اکثر جمعیت در مناطق جنوبی زندگی می‌کنند و این آب باید به دست آنها برسد. پیشرفت امور در منطقه کالیفرنیای جنوبی بسیار حیرت‌آور است. شرکت آب و فاضلاب کلان‌شهر کالیفرنیای جنوبی، وظیفه تأمین آب ١٩ میلیون نفر ساکن در شش ناحیه این منطقه را برعهده دارد. مصرف آب در این منطقه نسبت به ٢٥ سال پیش، کاهش یافته است، ولی جمعیت کنونی آن حدود چهارمیلیون نفر بیش از جمعیت ٢٥سال پیش است. این کاهش مصرف چیزی حدود چهارمیلیارد لیتر آب در روز است که می‌تواند تمامی آب مورد نیاز شهری مانند نیویورک را تأمین کند. این مقدار صرفه‌جویی در مصرف آب، پیروزی بزرگی است. البته نباید فراموش کرد این قابلیت‌های کالیفرنیا نیز شکننده خواهد بود و اگر شرایط بهبود نیابد، نخواهد توانست بیش‌از دو سال دیگر به این وضعیت ادامه دهد و شاید نتواند حتی یک سال دیگر را نیز تاب آورد. در اینجا باید متذکر شد هدف از بیان توانمندی‌های این ایالت در مقابله با خشک‌سالی، کم‌اهمیت جلوه‌دادن خسارت‌های این فاجعه نیست؛ مثلا آتش‌سوزی‌های امسال که در آن یک آتش‌نشان نیز جان باخت، نسبت به سال گذشته جنگل‌های وسیع‌تری را شامل شد و خانه‌های زیادتری را تخریب کرد. در شهر پورترویل شرقی که در مرکز ایالت واقع است، از یک سال قبل چاه‌های آب آشامیدنی کم‌کم خشک می‌شوند و اغلب ساکنان از بطری آب بسته‌بندی یا آب‌های توزیع‌شده در ایستگاه‌های آتش‌نشانی استفاده می‌کنند، ولی این پدیده باعث شده که شیرهای آب در آشپزخانه‌ها، توالت‌ها و دوش‌های حمام خشک باشند و این به معنی محرومیت شدید در ایالتی بسیار ثروتمند است.
اینکه مزارع به‌خوبی کار می‌کنند شاید ناشی از قیمت بالای محصولات کشاورزی هم باشد. منابع آب کشاورزی که غالبا در شمال این ایالت قرار گرفته‌اند، براساس ضرورت‌های تاریخی، قانونی و دردسترس‌بودن اختصاص یافته‌اند. هرچند آب‌های سطحی تا صددرصد کاهش داشته‌اند، ولی کشاورزان سعی دارند با پمپاژ آب زیرزمینی، به کشاورزی ادامه دهند. البته باید دانست که کالیفرنیا تنها ایالت آمریکا است که برای آب زیرزمینی‌اش مقرراتی وضع نشده است و کشاورزان آزادند هر قدر می‌خواهند آب زیرزمینی برداشت کنند و برای نحوه مصرف آن نیز پاسخ‌گو نباشند. در سال‌های پرآبی، پمپاژ آب زیرزمینی بی‌مورد بود و گران تمام می‌شد، ولی در خشک‌سالی‌ها وجود این آب برای کشاورزان جنبه حیاتی دارد. در سال ٢٠١٤ کشاورزان این ایالت توانستند با آب زیرزمینی حدود ٧٧ درصد از کمبود آب کشاورزی را جبران کنند و در سال ‌٢٠١٥ نیز با اینکه کشاورزان برداشت آب زیرزمینی را به رقم حیرت‌آور یک میلیارد گالن در روز رساندند، فقط توانستند ٧١ درصد از کمبود آب را جبران کنند؛ چون مقدار آب‌های سطحی شدیدا کاهش یافته بود. با اینکه کشاورزان در حال حاضر شدیدا در مصرف آب صرفه‌جویی می‌کنند ولی درعین‌حال، تخریب‌های بلندمدتی به منابع آب‌های زیرزمینی تحمیل می‌کنند، درحالی‌که آب تنها امید آینده کالیفرنیا است.
حال سؤال این است که ما از این وضعیت آب در کالیفرنیا چه درس‌هایی می‌آموزیم؟ اولین درس به ٢٠ سال قبل بازمی‌گردد که شهرها برنامه‌های صرفه‌جویی راه‌اندازی کردند که باعث تغییر نگرش به موضوع آب و مصارف آن شد. این برنامه‌ها نشان داد شهروندان بایستی به تمامی منابع آب اعم از آب باران، آب موجود در مخازن، آب زیرزمینی و فاضلاب به‌عنوان آب واحد نگاه کنند و نباید خیال کنند که این آب، فاضلاب است و دیگری آب حاصل از سیل که در جوی‌ها روان است. تنها در این صورت است که می‌توان با تصفیه یا استفاده مجدد از آب‌هایی که در اختیار است، نیاز خود به آب را برطرف کرد؛ مثلا باید توجه داشت شهری مانند لس‌آنجلس که خودش تشنه آب است، نباید آب حاصل از رواناب‌ها و سیل را راهی اقیانوس کند و باید به هر نحو ممکن آن را ذخیره کرد. به‌علاوه مسئولان نباید اجازه دهند هیچ‌یک از مشترکان، بدون کنتور از آب استفاده کنند چون اولا این مشترکان از مصرف خود بی‌اطلاع هستند و ثانیا در صورت تمایل به صرفه‌جویی نیز از نتیجه اقدامات خود آگاه نخواهند شد. درس دیگر آن است که باید از موضوع «نبود امنیت آبی» برای ایجاد شرایط متضاد بهره جست. یعنی بروز خشک‌سالی فرصت ایجاد تغییر در بسیاری از مسائل را فراهم می‌کند، چون اگر این خشک‌سالی وجود نداشت، این شوک ناشی از احساس آسیب‌پذیربودن در مردم و مسئولان به‌وجود نمی‌آمد و تغییری رخ نمی‌داد. پاییز گذشته مسئولان ایالتی، سلسله‌قوانینی برای آب‌های زیرزمینی ایالت کالیفرنیا تصویب کردند که می‌تواند کالیفرنیا را از یک ایالت بی‌قانون به یک مدل مناسب برای دیگر ایالت‌ها تبدیل کند. این قوانین توپای آن است که افراد نمی‌توانند بیش از مقادیر آبی که به آبخوان‌ها تزریق می‌شود، برداشت کنند. این قوانین به‌قدری مبتکرانه نوشته شده است که می‌تواند مصرف آب در کل ایالت را تحت‌الشعاع قرار دهد و در صورت تمایل بقیه ایالت‌ها، می‌تواند پاسخ‌توپ کل کشور هم باشد. با این قوانین می‌توان روش‌های جدیدی را به ‌کار گرفت تا آب باران را به درون آبخوان‌های مهم تزریق کرد. در این ارتباط و در یک حرکت آینده‌نگرانه، سانفرانسیسکو مقرراتی را وضع کرده است که ساختمان‌های بزرگ و مجتمع‌‌ها را موظف می‌کند فاضلاب‌های خود را در همان محل تصفیه کرده و از آن آب برای استفاده مجدد بهره‌برداری کنند و از این بابت این شهر لقب «اولین شهر در آمریکا» را کسب کرده است.
در ماه می ‌٢٠١٥، شرکت آب و فاضلاب کالیفرنیای جنوبی تصمیم گرفت از موضوع خشک‌سالی برای تغییر دیدگاه مردم درباره چمن‌کاری استفاده کند. در این برنامه بیان شد به مشترکانی که چمن‌کاری ساختمان‌های خود را به محیط‌های بدون مصرف آب تبدیل کنند، تخفیفات گسترده‌ای تعلق می‌گیرد. لاس‌وگاس از سال ‌١٩٩٩ با اجرای برنامه‌ای به نام «پول در ازای چمن» تاکنون توانسته است چیزی حدود ١٦میلیون مترمربع از چمنزارهای خود را به مناظر دیگری تبدیل کند. در منطقه کالیفرنیای جنوبی بودجه‌ای ٣٤٠ میلیون دلاری به این برنامه اختصاص یافت. نتایج حاصل از آن، موجب حیرت مدیران آب هم شد چون در پنج ‌هفته، مساحتی معادل کل مساحت چمنزارهای حذف‌شده لاس‌وگاس (در ١٦سال)، از چمنزارهای این منطقه تغییر وضعیت داده شد.
آمادگی برای یک قرن
ایالت کالیفرنیا از پیشگامان استفاده از راهکارهای ابتکاری برای تغییر شیوه زندگی انسان‌هاست. این ایالت سعی دارد در موضوع آب با کمترین هیاهو، استانداردهای زندگی را عوض کند. جایگزینی چمن با سنگ و کاکتوس، تزریق آب باران به آب‌های زیرزمینی و استفاده از فاضلاب‌های تصفیه‌شده برای تأمین آب شرب، فقط یک مجموعه کارهای نمادین نیست، بلکه توپای آن است که زمانی که به ارزش آب پی بردیم، چه کارهایی باید انجام داد. به نظر شما اگر کالیفرنیا بخواهد برای خشک‌سالی ‌٢٠٤٥ آماده شود، از هم‌اکنون باید چه برنامه‌های جدید دیگری را در پیش گیرد؟ باید به این موضوع فکر کرد تا هم خودمان و هم دیگران زنده بمانیم و خوب زندگی کنیم.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: