سينماي ايران بدازدواجي را رواح ميدهد
عشق موازی در ۳۰ درصد فیلمهای سینمایی ایران
ساعت ۲۴- رشد روزافزون جدایی همسران در ایران به ویژه در شهرهای بزرگ که گفته میشود در ۵ ماه اول امسال رشد ۱۱ درصدی را تجربه کرده است و همجنین رشد و رواج ازدواج سفید و بالا رفتن سن ازدواج در میان جوانان ایرانی موجب نگرانی شده است.
حكومت ايران اين تحولات را نميپسندد و معتقد است كه برخي عوامل و پديدهها مثل اينترنت، تلفنهاي هوشمند، شبكههاي اجتماعي مثل وايبر، واتساپ و... بر رفتار شهروندان جوان اثر منفي گذاشته است و بدازدواجي را رواج ميدهند.
دكتر علي جعفري، عضو شوراي پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي بررسي مشروحي از سينماي ايران و مقوله ازدواج انجام داده و نتايج آن را در گفتوگو با «مهرخانه» در ميان گذاشته است.
جعفري گفته است: مساله ديگر به افول جمعيت در ايران برميشود كه پس از رشد طلايي جمعيت در دهه ۶۰، كشور ما يك سقوط نقرهاي در جمعيت داشت كه در جهان تقريباً بينظير است و اين مساله با ازدواج و بازنمايي آن و زندگي بعد از ازدواج در رسانهها ارتباط پيدا ميكند. از سوي ديگر، ازدواج در سينماي ايران يك مقوله پربسامد و جذاب است و داستان بسياري از فيلمهاي سينمايي ما با ازدواج گره خورده است و حتي ميتوان گفت يكي از نشانههاي سينماي بعد از انقلاب مقوله ازدواج است. توجه به اين مساله هم از حيث سياستگذاري و هم از حيث مطالعات فرهنگي براي من مهم بود.
اين پژوهشگر در رابطه با جامعه آماري پژوهش اظهار داشت: در سينماي پس از انقلاب تا حدود سال ۷۴، فيلمهايي كه با موضوع ازدواج بازيگر نقش اول توليد شده، بسيار كم است. به همين دليل و اينكه فيلمهاي قبل از سال ۷۵ در دسترس نبود، جامعه آماري ما فيلمهاي سينمايي بود كه از سال ۷۶ تا ۹۰ توليد شده بودند. در اين فيلمها بازيگر نقش اول زن يا مرد بهنحوي با ازدواج درگير شده بود. در اين زمينه ۱۵۰ فيلم را شناسايي كرديم كه در اين ميان ۱۱۶ فيلم در بازار وجود داشت و ميتوانستيم آنها را تحليل كنيم. سال ۷۶ دو فيلم، سال ۷۷ هشت فيلم، سال ۷۸ پنج فيلم، سال ۷۹ دوازده فيلم، سال ۸۰ نه فيلم، سال ۸۱ هجده فيلم، سال ۸۲ يازده فيلم، سال ۸۳ شش فيلم، سال ۸۴ هفت فيلم، سال ۸۵ يازده فيلم، سال ۸۶ يازده فيلم، سال ۸۷ چهار فيلم، سال ۸۸ هفت فيلم و سال ۸۹ پنج فيلم با اين موضوع ساخته شده بود. در اين پژوهش نمونهگيري هم انجام نداديم و تمام موارد جامعه آماري را مطالعه كرديم.
متغيرهايي كه فضاي مفهومي ازدواج در فيلمها را نشان ميدهند
عضو شوراي پژوهشي پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي حوزه هنري خاطرنشان كرد: روش ما در اين پژوهش تحليل محتوا بود و حدود ۶۰ متغير را كه ميتوانستند فضاي مفهومي ازدواج در فيلمها را نشان دهند، مطالعه كرديم و به نتايج جالبي هم رسيديم. متغيرهاي اين پژوهش اين موارد بودند: ازدواج دايم است يا موقت؟ عروس يا داماد براي بار اول است كه ازدواج ميكنند يا خير؟ ازدواج آشكار است يا پنهان؟ آيا در اين ازدواج يك عشق موازي وجود دارد؟ زوجين چگونه و در چه مكاني با هم آشنا ميشوند؟ معرف دختر به پسر و معرف پسر به دختر چه كسي است؟ آيا دختر و پسر و خانوادههاي آنها دغدغه كفويت در ابعاد مختلف را دارند؟ ميزان تفاوت سني آنها چقدر است؟ آيا ازدواج مخالف دارد و مخالف آن، چه كساني هستند؟ آيا پسر و دختر در ازدواج طرف مشورت دارند و طرف مشورت آنها كيست؟ آيا اين زوجين با هم روابط قبل از ازدواج داشتند يا خير؟ آيا روابط قبل از ازدواج دختر و پسر منجر به ازدواج ميشود؟ بستر داستاني ازدواج آرام است يا پرتنش؟ موانعي كه بر سر راه ازدواج وجود دارد، بازدارنده است يا تنها مشكلساز است و زوجين از آن عبور ميكنند؟ موانع ازدواج در سينماي ايران چيست؟ ازدواج جلسه خواستگاري دارد يا خير؟ كيفيت جلسه خواستگاري چگونه است؟ جلسه خواستگاري كجا و با حضور چه كساني انجام ميشود؟ دختر مهريه دارد يا خير؟ ميزان مهريه او چقدر است؟ آيا جشن ازدواج در فيلمها وجود دارد؟ جشن ازدواج كجا و چگونه برگزار ميشود و از حيث روابط محرم و نامحرم مختلط است يا غيرمختلط؟ انگيزه پسر و دختر از ازدواج چيست؟ شغل عروس و داماد چيست و سن آنها چقدر است؟ آيا بعد از اينكه ازدواج كردند، از زندگي خود رضايت دارند يا خير؟ ماه عسل دارند يا خير و ماه عسلشان چگونه است؟
در ۳۰ درصد از روايتهاي ازدواج سينماي ايران عشق موازي وجود دارد
جعفري در رابطه با نتايج مطالعه خود بيان داشت: درباره اين سوال كه ازدواجهاي سينماي ايران چقدر دايم و چقدر موقت است، برخلاف اين تصور كه ميزان ازدواج موقت در فيلمها بالاست، تنها در ۱.۶ درصد فيلمها ازدواج موقت داريم. در اين فيلمها ازدواج ۱۵ درصد از دامادها و ۲۰ درصد از عروسها ازدواج دوم است. در فيلمهاي سينمايي ۷.۳ درصد دامادها و ۶ درصد عروسها ترجيح ميدهند كه ازدواجشان به هر دليلي پنهان بماند. در ۳۰ درصد روايتهاي ازدواج، رد عشق متداخل وجود دارد؛ يعني زني كه در حال ازدواج است يا مرد ديگري هم به موازات او را ميخواهد يا مردي كه در حال ازدواج است، زن ديگري هم در زندگي او وجود دارد.
در ۹۹ درصد فيلمها دختر و پسر خودشان با هم آشنا ميشوند
او در ادامه گفت: ۵۰ درصد آشناييهايي كه منجر به ازدواج ميشود، در فضاي عمومي و به صورت اتفاقي رخ ميدهد؛ يعني عشق در يك نگاه به وجود ميآيد. ۱۷ درصد آشناييهاي ازدواج ناشي از خويشاوندي، ۱۰ درصد همسايگي، ۱۰ درصد محل تحصيل مشترك، ۱۰ درصد ناشي از همكار بودن و محل كار مشترك است و فقط ۱.۶ درصد از ازدواجها براساس واسطهگري و معرفي انجام شده است. در واقع، در ۹۹ درصد فيلمها، دختر و پسر خودشان با هم آشنا ميشوند. در ۸۸ درصد فيلمها چيزي به نام معرفي دختر و پسر به هم وجود ندارد. در باقي موارد هم كساني كه دختر را به پسر معرفي ميكنند، ۴.۱ درصد بستگان، ۴.۱ درصد دوستان و همكاران، ۲.۴ درصد همسايگان و ۱.۶ درصد افراد موجه اجتماعي و موسسات هستند. درباره كساني كه پسر را به دختر معرفي ميكنند هم تقريباً همين آمار وجود دارد. البته، در دختران برخلاف پسران، دوستان، همكاران و آشنايان، بيش از بستگان به دختر آشنايي ميدهند، اما درباره پسران دخالت بستگان براي معرفي دختر به پسر بيشتر است.
در سينماي ما دختر و پسر چندان دغدغه كفويت ندارند
اين پژوهشگر اظهار داشت: در ۴۰ درصد فيلمها كفويت يك دغدغه است، اما در ۶۰ درصد فيلمها به چيزي به نام كفويت فكر نميكنند. از اين ۴۰ درصد، در ۲۷ درصد كفويت دغدغه خانوادههاست و فقط ۱۳.۸ درصد دخترها و ۷.۳ درصد پسرها دغدغه كفويت دارند؛ يعني پسرها در ازدواج عاشقمسلكتر هستند. اين آمار نشان ميدهد در سينماي ما دختر و پسر چندان دغدغه كفويت ندارند. در ۶۰ درصد ازدواجهاي سينماي ايران، يك نفر مخالف وجود دارد. ۴۳ درصد از اين ۶۰ درصد، مخالفت جدي است؛ يعني داستان اين است كه دو نفر ميخواهند با هم ازدواج كنند، اما يك نفر اجازه نميدهد و قصه را پرتنش ميكند؛ يعني ازدواج كه يك امر مقدس، لطيف، شيرين و آييني است، تقريباً در ۴۳ درصد فيلمها تنش صددرصد وجود دارد. ۳۸ درصد از مخالفان، خويشاوندان درجه يك و ۱۸.۷ درصد هم خويشاوندان درجه دو هستند. در ۲۱ درصد فيلمها پسر با خويشاوند درجه يك مشورت ميكند كه اين رقم درباره دخترها ۱۰ درصد بيشتر است و دختران بيشتر دغدغه مشورت دارند.
۸۵ درصد ازدواجهاي سينماي ايران مانع جدي دارند
جعفري تصريح كرد: ۷۸ درصد ازدواجها در بستر روابط مستمر، صميمي و بيش از حد قبل از عقد است و فقط ۲۲ ازدواجها حواشي و نابههنجاريهاي اخلاقي قبل از عقد ندارند و عملاً دوستدختر و دوستپسر نيستند و از وقتي ازدواج ميكنند با هم خيلي مراوده دارند. از اين ميزان فقط در حدود ۲۳ درصد اين روابط، تحت عنوان نامزدي برگزار شده است؛ ولو عقد هم نخوانده باشند، عرف براي رابطه بيشتر به آنها اجازه ميدهد، هرچند شرع اجازه نميدهد. ۷۷ درصد هم تحت عنوان نامزدي اين روابط صورت نميگيرد و عملاً دوستدختر و دوستپسر هستند. نزديك به ۹۰ درصد بستر داستاني ازدواج پر از تنش و كشمكش است. ۸۵ درصد ازدواجها مانع جدي دارند و تمام وقت و انرژي آنها صرف از بين بردن اين موانع ميشود كه ۲۵ درصد آن اصلاً به ازدواج نميانجامد؛ يعني ۲۵ درصد ازدواجها در سينماي ايران به سرانجام نميرسد؛ چون مانع بازدارندهاي در برابر آن وجود دارد.
۴۵ درصد موانع ازدواج در سينماي ما اتفاقات عجيب و غريب است
عضو شوراي پژوهشي پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي حوزه هنري افزود: نزديك به ۴۵ درصد موانع ازدواج در سينماي ما اتفاقات عجيب و غريب است؛ يعني يك اتفاق غيرقابل پيشبيني است كه غيرقابل باور و تخيلي است. موانع ازدواج در ۲۴ درصد به دليل عدم كفويت، در ۱۹ درصد آن به خاطر عشق دوم و در ۱۳.۸ درصد به خاطر فقر و بيپولي است. ۱۵ درصد پسرها و ۱۸ درصد دخترها براي مقاصدي غير از ازدواج مثل رفتن به خارج يا گرفتن وام و... ازدواج ميكنند. در ۶۰ درصد از ازدواجها رضايت يا عدم رضايت عروس و داماد بعد از ازدواج معلوم نيست. ۳۰ درصد عروسها و ۲۵ درصد دامادها هم از زندگي بعد از ازدواج خودشان راضي نيستند كه آمار بالايي است. ۵۶ درصد ازدواجها فاقد جلسه خواستگاري هستند. فقط ۵۰ درصد خواستگاريها در خانه و با حضور خانواده برگزار ميشود. بقيه خواستگاريها يا در خانه نيست، يا اگر در خانه باشد، با حضور دوستان و آشنايان است و خانواده حضور ندارند. ۵۹ درصد ازدواجها فاقد مسالهاي به نام مهريه هستند؛ يعني مهريه در آنها نشان داده نميشود.
۶۰ درصد ازدواجهاي سينماي ايران جشن عروسي ندارند
اين پژوهشگر عنوان داشت: ۶۰ درصد ازدواجهاي سينماي ايران جشن ندارند و عروسي نميگيرند. از همين ميزان مراسم عروسي، ۵۰ درصد آنها در باغ، ۴۶ درصد در خانه و ۴ درصد در تالار است؛ درحالي كه الان ۹۵ درصد عروسيها در تالار برگزار ميشود. ۷۴ درصد عروسيها در محيط مختلط و ۲۶ درصد غيرمختلط است. شغل ۳۰ درصد از دامادها آزاد است، ۳۰ درصد بيكار، ۱۱ درصد كارگر، ۹ درصد دانشجو و دانشآموز، ۹ درصد هنرمند، ۷ درصد كارمند، ۲.۵ درصد فرهنگي و ۱.۵ درصد نظامي هستند. ۳۰ درصد عروسها شغل ندارند و حتي خانهداري هم نميكنند، ۲۵ درصد دانشجو و دانشآموز، ۱۳ درصد شغل آزاد و ۸ درصد هم كارمند هستند. اغلب عروس و دامادها جوان هستند، اما۲۰ درصد دامادها و ۱۵ درصد عروسها در سنين ميانسالي قرار دارند.
ازدواجها در سينما بدون آيين و تشريفات هستند
او گفت: چهارمين مولفه آسيبزا، همنشيني ازدواج با تنش و تضعيف آرامشبخشي و سكينه ازدواج است. طبق هنجارهاي شرعي و عرف خانواده در ايران ازدواج براي زوجين آرامش ميآورد و فرآيند آن از آشنايي، خواستگاري، نامزدي و... همه بايد با آرامش همراه باشد، اما در اغلب فيلمهاي سينماي ايران شروع فرآيند ازدواج همراه با درگيرشدن با انبوهي از تنشها و اضطرابهاست. در ۵۰ درصد ازدواجها مخالف جدي وجود دارد كه اين مساله با واقعيت زندگي اجتماعي ما همخوان نيست. مولفه پنجم تضعيف وجوه آييني ازدواج است. ازدواجها در سينما بدون آيين و تشريفات هستند و مراسمي مانند خواستگاري، عروسي، ماه عسل، آيين معرفي، آيين تعيين مهريه و... تقريباً هيچكدام در فيلمها ديده نميشود.
بازنمايي غيرواقعي از ازدواج
اين پژوهشگر عنوان داشت: مورد ششم بازنمايي غيرواقعي از ازدواج است. مثلاً عروسي در تالار برگزار نميشود، خواستگاريها در خانه نيست، اتفاقات عجيب و غيرمنتظره در فيلمها وجود دارد، بيشتر آشناييها در فضاي عمومي مثل خيابان و كوچه رخ ميدهد، درصد ازدواجهايي كه در آنها عشق موازي متداخل است بالاست و... كه اين مسائل ازدواج را از جنبه واقعي بودن خارج ميكند. پس بطوركلي، تضعيف وجوه مختلف ازدواج مانند وجوه شرعي، وجوه جدي، وجوه آرامشبخشي، وجوه آييني، وجوه خانوادگي و واقعي بودن، بازنمايي ازدواج در سينماي ايران را تحتالشعاع قرار دادهاند و موجب يك بازنمايي آسيبزا از ازدواج شدهاند. به نظر من اين مساله توانسته تاثيراتي در ذهنيت و تلقي جوانان دهه شصتي از ازدواج داشته باشد.
دكتر علي جعفري، عضو شوراي پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي بررسي مشروحي از سينماي ايران و مقوله ازدواج انجام داده و نتايج آن را در گفتوگو با «مهرخانه» در ميان گذاشته است.
جعفري گفته است: مساله ديگر به افول جمعيت در ايران برميشود كه پس از رشد طلايي جمعيت در دهه ۶۰، كشور ما يك سقوط نقرهاي در جمعيت داشت كه در جهان تقريباً بينظير است و اين مساله با ازدواج و بازنمايي آن و زندگي بعد از ازدواج در رسانهها ارتباط پيدا ميكند. از سوي ديگر، ازدواج در سينماي ايران يك مقوله پربسامد و جذاب است و داستان بسياري از فيلمهاي سينمايي ما با ازدواج گره خورده است و حتي ميتوان گفت يكي از نشانههاي سينماي بعد از انقلاب مقوله ازدواج است. توجه به اين مساله هم از حيث سياستگذاري و هم از حيث مطالعات فرهنگي براي من مهم بود.
اين پژوهشگر در رابطه با جامعه آماري پژوهش اظهار داشت: در سينماي پس از انقلاب تا حدود سال ۷۴، فيلمهايي كه با موضوع ازدواج بازيگر نقش اول توليد شده، بسيار كم است. به همين دليل و اينكه فيلمهاي قبل از سال ۷۵ در دسترس نبود، جامعه آماري ما فيلمهاي سينمايي بود كه از سال ۷۶ تا ۹۰ توليد شده بودند. در اين فيلمها بازيگر نقش اول زن يا مرد بهنحوي با ازدواج درگير شده بود. در اين زمينه ۱۵۰ فيلم را شناسايي كرديم كه در اين ميان ۱۱۶ فيلم در بازار وجود داشت و ميتوانستيم آنها را تحليل كنيم. سال ۷۶ دو فيلم، سال ۷۷ هشت فيلم، سال ۷۸ پنج فيلم، سال ۷۹ دوازده فيلم، سال ۸۰ نه فيلم، سال ۸۱ هجده فيلم، سال ۸۲ يازده فيلم، سال ۸۳ شش فيلم، سال ۸۴ هفت فيلم، سال ۸۵ يازده فيلم، سال ۸۶ يازده فيلم، سال ۸۷ چهار فيلم، سال ۸۸ هفت فيلم و سال ۸۹ پنج فيلم با اين موضوع ساخته شده بود. در اين پژوهش نمونهگيري هم انجام نداديم و تمام موارد جامعه آماري را مطالعه كرديم.
متغيرهايي كه فضاي مفهومي ازدواج در فيلمها را نشان ميدهند
عضو شوراي پژوهشي پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي حوزه هنري خاطرنشان كرد: روش ما در اين پژوهش تحليل محتوا بود و حدود ۶۰ متغير را كه ميتوانستند فضاي مفهومي ازدواج در فيلمها را نشان دهند، مطالعه كرديم و به نتايج جالبي هم رسيديم. متغيرهاي اين پژوهش اين موارد بودند: ازدواج دايم است يا موقت؟ عروس يا داماد براي بار اول است كه ازدواج ميكنند يا خير؟ ازدواج آشكار است يا پنهان؟ آيا در اين ازدواج يك عشق موازي وجود دارد؟ زوجين چگونه و در چه مكاني با هم آشنا ميشوند؟ معرف دختر به پسر و معرف پسر به دختر چه كسي است؟ آيا دختر و پسر و خانوادههاي آنها دغدغه كفويت در ابعاد مختلف را دارند؟ ميزان تفاوت سني آنها چقدر است؟ آيا ازدواج مخالف دارد و مخالف آن، چه كساني هستند؟ آيا پسر و دختر در ازدواج طرف مشورت دارند و طرف مشورت آنها كيست؟ آيا اين زوجين با هم روابط قبل از ازدواج داشتند يا خير؟ آيا روابط قبل از ازدواج دختر و پسر منجر به ازدواج ميشود؟ بستر داستاني ازدواج آرام است يا پرتنش؟ موانعي كه بر سر راه ازدواج وجود دارد، بازدارنده است يا تنها مشكلساز است و زوجين از آن عبور ميكنند؟ موانع ازدواج در سينماي ايران چيست؟ ازدواج جلسه خواستگاري دارد يا خير؟ كيفيت جلسه خواستگاري چگونه است؟ جلسه خواستگاري كجا و با حضور چه كساني انجام ميشود؟ دختر مهريه دارد يا خير؟ ميزان مهريه او چقدر است؟ آيا جشن ازدواج در فيلمها وجود دارد؟ جشن ازدواج كجا و چگونه برگزار ميشود و از حيث روابط محرم و نامحرم مختلط است يا غيرمختلط؟ انگيزه پسر و دختر از ازدواج چيست؟ شغل عروس و داماد چيست و سن آنها چقدر است؟ آيا بعد از اينكه ازدواج كردند، از زندگي خود رضايت دارند يا خير؟ ماه عسل دارند يا خير و ماه عسلشان چگونه است؟
در ۳۰ درصد از روايتهاي ازدواج سينماي ايران عشق موازي وجود دارد
جعفري در رابطه با نتايج مطالعه خود بيان داشت: درباره اين سوال كه ازدواجهاي سينماي ايران چقدر دايم و چقدر موقت است، برخلاف اين تصور كه ميزان ازدواج موقت در فيلمها بالاست، تنها در ۱.۶ درصد فيلمها ازدواج موقت داريم. در اين فيلمها ازدواج ۱۵ درصد از دامادها و ۲۰ درصد از عروسها ازدواج دوم است. در فيلمهاي سينمايي ۷.۳ درصد دامادها و ۶ درصد عروسها ترجيح ميدهند كه ازدواجشان به هر دليلي پنهان بماند. در ۳۰ درصد روايتهاي ازدواج، رد عشق متداخل وجود دارد؛ يعني زني كه در حال ازدواج است يا مرد ديگري هم به موازات او را ميخواهد يا مردي كه در حال ازدواج است، زن ديگري هم در زندگي او وجود دارد.
در ۹۹ درصد فيلمها دختر و پسر خودشان با هم آشنا ميشوند
او در ادامه گفت: ۵۰ درصد آشناييهايي كه منجر به ازدواج ميشود، در فضاي عمومي و به صورت اتفاقي رخ ميدهد؛ يعني عشق در يك نگاه به وجود ميآيد. ۱۷ درصد آشناييهاي ازدواج ناشي از خويشاوندي، ۱۰ درصد همسايگي، ۱۰ درصد محل تحصيل مشترك، ۱۰ درصد ناشي از همكار بودن و محل كار مشترك است و فقط ۱.۶ درصد از ازدواجها براساس واسطهگري و معرفي انجام شده است. در واقع، در ۹۹ درصد فيلمها، دختر و پسر خودشان با هم آشنا ميشوند. در ۸۸ درصد فيلمها چيزي به نام معرفي دختر و پسر به هم وجود ندارد. در باقي موارد هم كساني كه دختر را به پسر معرفي ميكنند، ۴.۱ درصد بستگان، ۴.۱ درصد دوستان و همكاران، ۲.۴ درصد همسايگان و ۱.۶ درصد افراد موجه اجتماعي و موسسات هستند. درباره كساني كه پسر را به دختر معرفي ميكنند هم تقريباً همين آمار وجود دارد. البته، در دختران برخلاف پسران، دوستان، همكاران و آشنايان، بيش از بستگان به دختر آشنايي ميدهند، اما درباره پسران دخالت بستگان براي معرفي دختر به پسر بيشتر است.
در سينماي ما دختر و پسر چندان دغدغه كفويت ندارند
اين پژوهشگر اظهار داشت: در ۴۰ درصد فيلمها كفويت يك دغدغه است، اما در ۶۰ درصد فيلمها به چيزي به نام كفويت فكر نميكنند. از اين ۴۰ درصد، در ۲۷ درصد كفويت دغدغه خانوادههاست و فقط ۱۳.۸ درصد دخترها و ۷.۳ درصد پسرها دغدغه كفويت دارند؛ يعني پسرها در ازدواج عاشقمسلكتر هستند. اين آمار نشان ميدهد در سينماي ما دختر و پسر چندان دغدغه كفويت ندارند. در ۶۰ درصد ازدواجهاي سينماي ايران، يك نفر مخالف وجود دارد. ۴۳ درصد از اين ۶۰ درصد، مخالفت جدي است؛ يعني داستان اين است كه دو نفر ميخواهند با هم ازدواج كنند، اما يك نفر اجازه نميدهد و قصه را پرتنش ميكند؛ يعني ازدواج كه يك امر مقدس، لطيف، شيرين و آييني است، تقريباً در ۴۳ درصد فيلمها تنش صددرصد وجود دارد. ۳۸ درصد از مخالفان، خويشاوندان درجه يك و ۱۸.۷ درصد هم خويشاوندان درجه دو هستند. در ۲۱ درصد فيلمها پسر با خويشاوند درجه يك مشورت ميكند كه اين رقم درباره دخترها ۱۰ درصد بيشتر است و دختران بيشتر دغدغه مشورت دارند.
۸۵ درصد ازدواجهاي سينماي ايران مانع جدي دارند
جعفري تصريح كرد: ۷۸ درصد ازدواجها در بستر روابط مستمر، صميمي و بيش از حد قبل از عقد است و فقط ۲۲ ازدواجها حواشي و نابههنجاريهاي اخلاقي قبل از عقد ندارند و عملاً دوستدختر و دوستپسر نيستند و از وقتي ازدواج ميكنند با هم خيلي مراوده دارند. از اين ميزان فقط در حدود ۲۳ درصد اين روابط، تحت عنوان نامزدي برگزار شده است؛ ولو عقد هم نخوانده باشند، عرف براي رابطه بيشتر به آنها اجازه ميدهد، هرچند شرع اجازه نميدهد. ۷۷ درصد هم تحت عنوان نامزدي اين روابط صورت نميگيرد و عملاً دوستدختر و دوستپسر هستند. نزديك به ۹۰ درصد بستر داستاني ازدواج پر از تنش و كشمكش است. ۸۵ درصد ازدواجها مانع جدي دارند و تمام وقت و انرژي آنها صرف از بين بردن اين موانع ميشود كه ۲۵ درصد آن اصلاً به ازدواج نميانجامد؛ يعني ۲۵ درصد ازدواجها در سينماي ايران به سرانجام نميرسد؛ چون مانع بازدارندهاي در برابر آن وجود دارد.
۴۵ درصد موانع ازدواج در سينماي ما اتفاقات عجيب و غريب است
عضو شوراي پژوهشي پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي حوزه هنري افزود: نزديك به ۴۵ درصد موانع ازدواج در سينماي ما اتفاقات عجيب و غريب است؛ يعني يك اتفاق غيرقابل پيشبيني است كه غيرقابل باور و تخيلي است. موانع ازدواج در ۲۴ درصد به دليل عدم كفويت، در ۱۹ درصد آن به خاطر عشق دوم و در ۱۳.۸ درصد به خاطر فقر و بيپولي است. ۱۵ درصد پسرها و ۱۸ درصد دخترها براي مقاصدي غير از ازدواج مثل رفتن به خارج يا گرفتن وام و... ازدواج ميكنند. در ۶۰ درصد از ازدواجها رضايت يا عدم رضايت عروس و داماد بعد از ازدواج معلوم نيست. ۳۰ درصد عروسها و ۲۵ درصد دامادها هم از زندگي بعد از ازدواج خودشان راضي نيستند كه آمار بالايي است. ۵۶ درصد ازدواجها فاقد جلسه خواستگاري هستند. فقط ۵۰ درصد خواستگاريها در خانه و با حضور خانواده برگزار ميشود. بقيه خواستگاريها يا در خانه نيست، يا اگر در خانه باشد، با حضور دوستان و آشنايان است و خانواده حضور ندارند. ۵۹ درصد ازدواجها فاقد مسالهاي به نام مهريه هستند؛ يعني مهريه در آنها نشان داده نميشود.
۶۰ درصد ازدواجهاي سينماي ايران جشن عروسي ندارند
اين پژوهشگر عنوان داشت: ۶۰ درصد ازدواجهاي سينماي ايران جشن ندارند و عروسي نميگيرند. از همين ميزان مراسم عروسي، ۵۰ درصد آنها در باغ، ۴۶ درصد در خانه و ۴ درصد در تالار است؛ درحالي كه الان ۹۵ درصد عروسيها در تالار برگزار ميشود. ۷۴ درصد عروسيها در محيط مختلط و ۲۶ درصد غيرمختلط است. شغل ۳۰ درصد از دامادها آزاد است، ۳۰ درصد بيكار، ۱۱ درصد كارگر، ۹ درصد دانشجو و دانشآموز، ۹ درصد هنرمند، ۷ درصد كارمند، ۲.۵ درصد فرهنگي و ۱.۵ درصد نظامي هستند. ۳۰ درصد عروسها شغل ندارند و حتي خانهداري هم نميكنند، ۲۵ درصد دانشجو و دانشآموز، ۱۳ درصد شغل آزاد و ۸ درصد هم كارمند هستند. اغلب عروس و دامادها جوان هستند، اما۲۰ درصد دامادها و ۱۵ درصد عروسها در سنين ميانسالي قرار دارند.
ازدواجها در سينما بدون آيين و تشريفات هستند
او گفت: چهارمين مولفه آسيبزا، همنشيني ازدواج با تنش و تضعيف آرامشبخشي و سكينه ازدواج است. طبق هنجارهاي شرعي و عرف خانواده در ايران ازدواج براي زوجين آرامش ميآورد و فرآيند آن از آشنايي، خواستگاري، نامزدي و... همه بايد با آرامش همراه باشد، اما در اغلب فيلمهاي سينماي ايران شروع فرآيند ازدواج همراه با درگيرشدن با انبوهي از تنشها و اضطرابهاست. در ۵۰ درصد ازدواجها مخالف جدي وجود دارد كه اين مساله با واقعيت زندگي اجتماعي ما همخوان نيست. مولفه پنجم تضعيف وجوه آييني ازدواج است. ازدواجها در سينما بدون آيين و تشريفات هستند و مراسمي مانند خواستگاري، عروسي، ماه عسل، آيين معرفي، آيين تعيين مهريه و... تقريباً هيچكدام در فيلمها ديده نميشود.
بازنمايي غيرواقعي از ازدواج
اين پژوهشگر عنوان داشت: مورد ششم بازنمايي غيرواقعي از ازدواج است. مثلاً عروسي در تالار برگزار نميشود، خواستگاريها در خانه نيست، اتفاقات عجيب و غيرمنتظره در فيلمها وجود دارد، بيشتر آشناييها در فضاي عمومي مثل خيابان و كوچه رخ ميدهد، درصد ازدواجهايي كه در آنها عشق موازي متداخل است بالاست و... كه اين مسائل ازدواج را از جنبه واقعي بودن خارج ميكند. پس بطوركلي، تضعيف وجوه مختلف ازدواج مانند وجوه شرعي، وجوه جدي، وجوه آرامشبخشي، وجوه آييني، وجوه خانوادگي و واقعي بودن، بازنمايي ازدواج در سينماي ايران را تحتالشعاع قرار دادهاند و موجب يك بازنمايي آسيبزا از ازدواج شدهاند. به نظر من اين مساله توانسته تاثيراتي در ذهنيت و تلقي جوانان دهه شصتي از ازدواج داشته باشد.
