اثرات جانبی طب مکمل و جایگزین

img alt="اثرات جانبی طب مکمل و جایگزین" src="http://vista.ir/include/articles/images/0a86879438f3dfe6723a65fd785c4e91.jpg" />

امروزه از طب مکمل و آلترنیتیو ـ به طور فزاینده‌ای ـ برای تشخیص و درمان بیماری‌های حساسیتی استفاده می‌شود و مطالعات بسیاری در این زمنیه وجود دارد که فواید و خواص این شیوه‌های درمانی را گزارش می‌کند. این مقاله در حقیقت با مرور این دو شیوه قصد دارد تا خطرات احتمالی این دو شیوه از درمان‌های طبی را بررسی کند. توانایی و خاصیت نهفته در بسیاری از شیوه‌های درمانی گیاهی ممکن است موجب تبدیل شدن آلرژی‌ها و حساسیت‌ها به آماس‌های پوستی شود و به ندرت علائم ایمونوگلوبین IgE-medicated در آنها بروز می‌کند.
جراحت‌های احتمالی که بعد از طب سوزنی در بدن ایجاد می‌شود ممکن است موجب آسیب رساندن به ریه، قلب، بروز HIV و آسیب‌های نخاعی شود. هپاتیت و عفونت باکتریال غشای درونی قلب نیز از جمله عفونت‌هایی است که بعد از طب سوزنی، احتمالشان اگرچه کم،‌ اما وجود دارد.
کلیه‌ها، کبد و قلب از جمله اندام‌هایی هستند که به واسطه مصرف گیاهان مختلف و موادی که ترکیبات گیاهی دارند در معرض مسمویت و آسیب قرار دارند. برخی از گیاهان خاصیت سرطان‌زایی دارند و در برخی موارد احتمال مصرف داروهای تقلبی از این دست بسیار زیاد است.
بنابراین، توجه و هوشیاری در مورد بهره‌گیری و استفاده از شیوه‌های سنتی و غیرسنتی درمان به شدت لازم و ضروری است. بنابراین تنها نزد پزشکان متخصص طب مکمل و جایگزین و در صورتی که تاثیرات مثبت این شیوه‌ها ثابت شده‌ و عوارض جانبی‌شان بررسی شده باشند، آنها را به عنوان شیوه‌درمانی انتخاب کنید.
بهره‌گیری از طب سنتی و آلترنیتیو CAM برای درمان بیماری‌های بزرگسالان و کودکان در حال پیشرفت است. مخصوصا در بیماری‌هایی مثل انواع آلرژی‌ و بیماری‌ آسم این روند رو به رشد است. و در موارد بسیاری این شیوه‌های درمان تسکین دهنده هستند و به ندرت موجب درمان بیماری می‌شوند. فهرست شیوه‌های تشخیص و درمان‌ طب آلترنیتیو بی‌اندازه و بسیار بزرگ است ـ شامل شیوه‌هایی از زمان‌های دور تا به امروز ـ از طب‌سوزنی تا یوگا را در بر می‌گیرد. علاوه‌ بر این، اینترنت موجب رونق و افزایش عرضه و تقاضای این محصولات و شیوه‌های‌ درمانی آن شده است. و دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی زیادی را به خود مشغول کرده است. بررسی‌های اصولی آزمایش‌های بالینی در ۳ رشته‌ درمان‌های مکمل و آلترنیتیو شامل، طب سوزنی، گیاهان دارویی و هومیوپاتی شواهد و مدارک مستندی را منتشر کرده‌اند که جای هیچ بحثی را در مورد موثر بودن آن‌ها باقی نمی‌گذارند.
ممکن است طب رایج گاهی عوارض بسیار خطرناک و غیرقابل چشم‌پوشی را در زندگی انسان‌ها ایجادکند، اما تحقیقات اخیر دانشمندان ثابت می‌کند همین احتمال در مورد درمان‌های طبیعی و مکمل نیز صادق است، و در برخی موارد عوارض سوء این نوع از درمان‌ها از طب رایج نیز پیشی گرفته است.
چه کسی می‌تواند بگوید که فلان دارو یا شیوه‌ درمانی بدون عوارض جانبی است؟ حتی شیوه‌های درمانی اثبات شده که در کلینیک‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد ممکن است به دلیل مصرف میزان غلط دارو و تجویز اشتباه تاثیرات غیرعادی را بر مصرف‌کننده داشته‌باشند.
از طرفی در مصرف گیاهانی که حاوی مواد گوناگون هستند ـ که برخی از آنها ناشناخته‌اند ـ نیز، ممکن است نتایجی غیرعادی و غیرقابل پیش‌بینی رخ دهد. روش‌های درمانی بدون مصرف داروکه شیوه درمان آنها فیزیکی است نیز ممکن است موجب وارد آمدن آسیب‌هایی به بیماران شود. که بخشی از آن مربوط به درمانگران فاقد صلاحیت، تشخیص‌های غلط، تجویزهای نامناسب و … است.
● آلرژی‌ها و حساسیت‌های پوستی
به نظر می‌رسد که در سراسر دنیا تصور غلطی وجود دارد که عنصر گیاهی تشکیل دهند داروها و دیگر مواد را همان گیاهان طبیعی می‌دانند و بنابراین به دلیل طبیعی بودن ماده، آن را کاملا سالم و ایمن می‌شمارند و یا ذاتا آن را بی‌ضرر می‌دانند.یکی از عوارض شایع در این زمینه بروز آلرژی و حساسیت پوستی و آماس‌های پوستی بعد از مصرف داروهای گیاهی است.کوتاهی در کنترل سیستم خوددرمانی موجب می‌شود تا روز به روز بر تعداد افرادی که گرفتار این حساسیت‌ها هستند، اضافه شود.
در این خصوص بروز آلرژی و آماس‌های پوستی از مواد طبیعی چون روغن درخت چای، بابونه ، گل‌همیشه‌ بهار فرانسوی، روغن زیره سبز و بسیاری دیگر از داروهای سنتی چینی مکررا نام برده شد.آماس‌های پوستی حتی در مواردی که ماساژ با روغن‌هایی با ترکیبات گیاهی مثل ضماد ریشه باباآدم و دیگر ترکیبات گیاهی مورد استفاده در عطردرمان صورت‌گرفته‌بود، مشاهده شد.
ارتباط میان حساسیت‌ها و داروهای آلترنیتیو که حاوی عصاره‌های گیاهی هستند نیز از جمله مواد شایع در بروز حساسیت‌های پوستی بودند که به وسیله تست patch قابل بررسی است.
در تحقیقی که در هلند انجام شده مشخص شد که از هر ۱۰۳۲ بیمار ۱۱ نفر به یک روغن یا چند روغن گیاهی حساسیت دارند. ظهور التهابات پوستی در خانمی ۳۱ ساله بعد از استفاده کردن از چای‌های برای درمان کمردردش یکی از این موارد است که پس از انجام تست Patch دلیل بروز این التهابات، وجود ترکیبی از lnula helenium اعلام شد.
یکی دیگر از موارد photosensitivity در مرد ۳۰ ساله‌ای بعد از مصرف دم کرده ‌psoralea corylifolia به مدت ۶ ماه اتفاق افتاد. و یا بیماری پلاگارد pellagra (ناخوشی که پوست را می‌ترکاند و انسان را به دیوانگی می‌کشاند) بعد از مصرف داروهای مختلف آلترنیتیو که موجب عدم جذب اسید نیکوتینیک می‌شدند، بروز یافت.
بروز این حساسیت‌ها در هر سنی حتی برای نوزادان و کودکان نیز وجود دارد. در اسپانیا موردی گزارش شد که کودکی ۵ ساله بعد از مصرف قرصهای هومیوپاتیک مبتلا به آلرژی شده است.
در تحقیقاتی که در کشور یونان انجام شده ۴۲ بیمار به مصرف نوعی داروی مسهل که از شیره خرخیار می‌سازند ecbalium elaterium حساسیت نشان داده‌اند.
● کنش دارویی
بسیار از داروهای گیاهی تاثیرات دارویی قابل توجهی دارند و در کنار آن تاثیرات منفی نیز داشته‌اند و همین مسئله این نکته را تصدیق می‌کند که گیاهان و داروها می‌توانند اثرات مشابهی را اعمال نمایند.
متخصصان و پزشکان همواره باید نسبت به اثرات سوءداروها و داروهایی که به نوعی با ترکیبات گیاهی هستند هوشیار باشند و بیمار خود را کاملا معاینه کرده و سابقه او را در زمینه مصرف این داروها جویا شوند.
● آسیب‌های فیزیکی
برخی شیوه‌های درمانی که از تکنیک‌های فیزیکی برای درمان استفاده می‌کنند ممکن است منجر به بروز تاثیرات نامناسب از قبیل جراحات فیزیکی شوند. طب سوزنی یکی از اولین شیوه‌هایی است که احتمال بروز این عوارض در آن وجود دارد.
ساختار و کالبد بدن انسان و نقاطی که در طب‌سوزنی معین شده و به وسیله سوزن‌هایی لمس می‌شود ممکن است جراحاتی را به بدن بیمار تحمیل کند. از این‌رو بهره‌گیری از متخصصان طب سوزنی توصیه می‌شود.
موارد بسیاری شکایت از طرف افرادی که برای درمان آسم، آرتریت، دردهای شانه و گردن و کمردردهای خفیف از طب‌سوزنی استفاده کرده‌اند گزارش شده است..این افراد دچار عارضه نوموتراکس Peneumothorax شده‌اند. بر اساس تحقیقی ۳۷۰۰ پزشک استرالیایی گفته‌اند که از ۳۲۲۲ بیماری که از طب سوزنی استفاده کردند ۶۴ نفر دچار این عارضه شده‌اند.
تعداد گزارشاتی که در مورد عوارض سوء طب سوزنی ارائه شده، به این نکته اشاره می‌کند که تعلیم و تربیت متخصصین در این رشته می‌بایست با دقت و نظارت بیشتری انجام گیرد و کنترل و نظارت دقیقی صورت گیرد تا افرادی که به طور خودآموز یا طی دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت دست به انجام این کار می‌زنند اجازه فعالیت پیدا نکنند. به‌هر حال تخصصی شدن این رشته و اجرای این شیوه توسط متخصصین از جمله مواردی است که قطعا می‌بایست به آن توجه شود تا عوارض و خطرات کمتری بیماران را تهدید کند.
● عوراض عفونی
استفاده نامناسب از سوزن‌های طب سوزنی و یا استفاده مجدد از یک سوزن بدون استریزه کردن و یا شیوه‌های غلط استریزه کردن و بی دقتی در این زمینه باعث بروز عفونت بعد از انجام طب سوزنی می‌شود. در تحقیقی که در استرالیا انجام گرفته و قبلا به آن اشاره شد، عفونت‌های پوستی بعد از انجام طب سوزنی در ۱۲۸ نفر از ۳۲۲۲ موردی که طب سوزنی را برای درمان انتخاب کرده‌بودند گزارش شده است.
هپاتیت، HIV و آماس غشای درونی قلب از جمله مواردی بوده که بعد از طب سوزنی در معدودی از افراد ایجاد شده است.
نمونه واضح و روشن ابتلا به هپاتیت B به دلیل سهل‌انگاری متخصصین، مربوط به دو متخصص طب سوزنی است که به ترتیب موجب آلودگی ۳۶ و ۳۵ بیمار شده‌اند. میزان ابتلای بیمارانی که تا ۱۵۰ بار سوزن دریافت کرده‌اند ۹ درصد و میزان ابتلای بیمارانی که بالغ بر ۴۵۰ سوزن دریافت کرده‌اند ۳۳ درصد بوده است.
در مورد ابتلا به عفونت HIV هر چند که این احتمال پایین است اما طب سوزنی ممکن است موجب بروز این بیماری شود.
● مسمومیت‌ها
داروهای گیاهی و فرآورده‌های گیاهی معمولا از ترکیب چند نوع گیاه حاصل می‌شوند، به علاوه آنالیز کردن تنها یک گیاه نشان می‌دهد که یک گیاه، از مواد مختلفی تشکیل شده که در بیشتر مواقع خاصیت این مواد شناسایی نشده است. از میان ۷۰۰۰ گونه داروهای گیاهی که در چین استفاده می‌شود از هر ۱۵۰ گونه دارو که بین اکثر مردم متداول است۱۰ مورد آن سمی هستند.
خاصیت سمی بودن ممکن است به دلیل آلودگی، تقلبی بودن، ناشناخته بودن و در نهایت به دلیل خاصیت سمی نهفته در خود گیاه است.
درمان این نوع مسمومیت‌ها نه تنها به شیوه درمانی بستگی دارد بلکه به عوامل دیگری نیز از قبیل سن، ژنتیک، بیماریهای افراد و همزمانی مصرف داروهای گیاهی و داروهای دیگر مرتبط است. نوزادان و کودکان نسبت به دیگران استعداد بیشتری برای پذیرش اثرات سوء مصرف این داروها و مسمومیت به دلیل تفاوت‌های فیزیولوژیکی، سوخت و ساز نامناسب و عدم بلوغ دارند.
فلزهای سنگین از قبیل آرسنیک، کادمیوم، جیوه، سرب و تالیوم از جمله موادی هستند که در داروهای سنتی چین باعث مسمومیت مصرف کننده می‌شوند. فلزهای سنگین موجود در داروهای آسیایی تاثیرات مخربی بر سلامت بیماران دارند. در کشور هند بارها مسمومیت (آرسنیک و جیوه) بر اثر درمان‌های سنتی گزارش شده است. متاسفانه برگشت سلامتی از بیماری‌های عصبی ناشی از مصرف مواد سمی آرسنیکی بسیار دشوار و سخت است. حتی فلزهای بسیار رقیق شده در داروهای هومیوپاتی (مثل جیوه) که موجب مسمومیت جهازی نمی‌شوند، واکنش خوبی در بدن بیماران نداشته است.
در مورد مسمومیت‌ها توسط داروهای طبیعی حتی گزارش‌هایی مبنی بر مسمومیت به دلیل مصرف ویتامین‌ها و مکمل‌های خوارکی نیز در دست است. به عنوان مثال چربی‌های محلول در ویتامین A موجب بروز کم‌اشتهایی و بی‌حالی در مصرف کنندگان شده‌است.
مسلما، طب مکمل و آلترنیتو تاثیرات و فواید بسیاری را تا به امروز از خود نشان داده‌ و در بعضی موارد نسبت به داروها و ترکیبات شیمیایی موفق عمل کرده‌ است، با این وجود برخی از داروها و ترکیبات شیمیایی باید با توجه و دقت بیشتری بررسی و انتخاب شوند چرا که دارای عوارض جانبی خطرناکی هستند. به طور کلی الگوی عوارض جانبی درمان‌های آلترنیتیو تقریبا شبیه به عوارض استفاده از برخی از درمان‌های طب رایج است. بنابراین دقت و توجه به شیوه مصرف و عدم مصرف همزمان داروهای آلوپاتیک و داروهای طب مکمل و طب آلترنیتیو بسیار حائز اهمیت است.
بنابراین بهتر است، متخصصان این شیوه حتما در مورد عوارض احتمالی این درمان‌ها و ترکیبات گیاهی اطلاعات کافی داشته باشند و با مهارت لازم به گونه‌ای عمل کنند که میزان بروز این عوارض را در بیماران به حداقل برسانند.