وضعیت غمانگیز صنعت گاز
رشد ۳.۵ درصدي توليد گاز در نيمه نخست امسال كه ميزان توليد را به ۵۳۹ ميليون مترمكعب رسانده است در كنار رشد ۵.۳ درصدي مصرف گاز كه كل مصرف ۶ ماه اول امسال را به ۴۳۵ ميليون مترمكعب رسانده است به معناي اين است كه صادرات كاهش يابد كه آمارهاي ارايه شده از سوي شركت ملي گاز نيز اين را نشان ميدهد.
متوسط صادرات روزانه گاز طبيعي در ۶ ماهه اول سال ۱۳۹۴ ۲۰.۴ ميليون مترمكعب گزارش شده است كه نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۵.۳ ميليون مترمكعب، معادل ۲۰.۸ درصد كاهش يافته است. در مجموع طي شش ماه اول سال ۱۳۹۴ صادرات گاز طبيعي معادل ۳۷۹۵ ميليون مترمكعب بوده است.
در ارتباط با صادرات گاز طبيعي شايان توجه است كه در شش ماهه اول سال ۱۳۹۴ حدود ۹۲.۸ درصد از صادرات گاز ايران به مقصد كشور تركيه، ۴.۹ درصد به ارمنستان و ۲.۳ درصد به نخجوان بوده است.
علت كاهش صادرات گاز عليرغم افزايش توليد آن به عدم برداشت گاز از سوي تركيه بازميگردد. شايان توجه است قرارداد ايران با تركيه براي صادرات گاز مبتني بر تحويل ساليانه بوده و متوسط كل سال مد نظر قرار ميگيرد و از آنجايي كه فرمول قيمتي اين قرارداد نيز ثابت است، دولت تركيه به فراخور وضعيت دمايي و صرفه اقتصادي در برخي از مقاطع سال (معمولا فصول گرم) عمده واردات گاز خود را از روسيه و آذربايجان به دليل اعمال فرمولهاي قيمتي منعطف انجام ميدهد و بيشتر سهميه واردات گاز از ايران را به فصول سرد سال موكول ميكند.
از طرف ديگر ايران واردكننده گاز است و متوسط واردات روزانه گاز طبيعي در شش ماهه اول سال ۱۳۹۴ معادل ۲۰.۴ ميليون متر مكعب گزارش شده كه نسبت به مدت مشابه سال قبل (۱۴.۱ ميليون متر مكعب در روز) حدود ۶.۳ ميليون مترمكعب معادل ۴۴.۳ درصد افزايش نشان ميدهد. شايان توجه آن كه طي شش ماهه نخست سال ۱۳۹۴، كشور معادل صادرات گاز، واردات گاز طبيعي انجام داده است.
در خصوص افزايش واردات موارد زير قابل طرح ميباشد:
- برخي از تعميرات تاسيسات پالايشگاهها و ايستگاههاي تقويت فشار در دورههاي دو يا سه ساله صورت ميگيرد. به نظر ميرسد با توجه به افزايش قابل ملاحظه وارات گاز در مردادماه، بخشي از افزايش واردات از اين محل قابل توجيه باشد.
- ايران چهارمين مصرفكننده گاز در جهان است. اين در حالي است كه با توجه به امكانات موجود ذخيرهسازي و همزماني توليد با مصرف، تعدد و تنوع در زنجيره تامين گاز از جمله واردات ضروري به نظر ميرسد.
- علي رغم افزايش واردات گاز طي شش ماهه نخست سال ۱۳۹۴، هنوز نسبت به واردات به توليد طي اين مدت تنها ۴ درصد ميباشد.
- با توجه به هزينههاي مرتب بر انتقال گاز از جنوبيترين نقطه كشور به شماليترين آن، به نظر ميرسد واردات گاز ار تركمنستان از اين حيث به صرفه و صلاح كشور ميباشد.
- با عنايت به مابهالتفاوت قيمت واردات گاز از تركمنستان و صادرات آن به تركيه، واردات گاز از توجيه اقتصادي لازم برخوردار خواهد بود.
لازم به ذكر است در شش ماهه اول سال ۱۳۹۴ حدود ۹۷.۶ درصد از نياز كشور به واردات گاز طبيعي از طريق تركمنستان و ۲.۵ درصد ديگر از طريق جمهوري آذربايجان تامين شده است. ليكن جمهوري آذربايجان در قالب سوآپ (معاوضه) روزانه حدود ۰.۵ ميليون مترمكعب گاز به ايران تحويل داده و ايران روزانه ۰.۵ ميليون مترمكعب گاز به نخجوان گاز صادر كرده است.
اين وضع تاسفآور كشوري است كه داراي دومين ذخاير از جهان است: واردات برابر صادرات شده و ايران از مزيت گازهاي خود استفاده نميكند. آيا وضع ايران بهتر خواهد شد؟
