"انقلاب اردوغان" پس از کودتای نافرجام
ماموران سازمان اطلاعات تركيه مدتها بود كه فكر ميكنند ستون پنجمي در حكومت تركيه در حال شكلگيري است و سالها وقت را صرف تدوين پروندههايي درباره دهها هزار نفر از شهروندان كرده بوند. به همان اندازه كه رخدادهاي شب كودتا عجيب بود، به همان اندازه پاكسازي پس از آن عجيب بوده است. دهها هزار نفر از كارمندان و ديگران دشمن كشور قلمداد شدهاند. با وجودي كه مقامات تركيه ميگويند پيروان گولن اجراي كودتا را بر عهده داشتند، هنوز معلوم نيست كه گولن كه در آمريكا به سر ميبرد، دستور آن را داده باشد. وي هر گونه دخالت را انكار كرده است.
در كوتاه مدت، اين پاكسازي ميتواند دولتي را كه از قبل دچار تفرقه و بياعتمادي است، دچار بيثباتي كند. در بلندمدت، اين رخداد به معناي تجديد ساختار كامل حاكميت است. اكنون صحبت از ايجاد نظام كميتهاي براي قضاوت درباره گناهكاري يا بيگناهي افراد متهم است. اين امر ميتواند باعث تفرقه بيشتر شود و شهروندان را عليه يكديگر برانگيزد. مهمت سيمسك معاون نخست وزير تركيه گفت به اشخاص برجسته اختيار داده خواهد شد تا كميتههاي داوري تشكيل دهند. برخي كارشناسان اين پاكسازي را با انقلاب فرهنگي مائو تسه دونگ در چين در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ و انقلاب اسلامي ايران مقايسه ميكنند. آنان ميگويند هر دو اين رخدادها انقلاب بودند و اين رفتار قابل پيش بيني بود. حالا سوال اين است: آيا اردوغان انقلاب كرده است؟ وي ميخواهد ساختار كل حكومت تركيه را تغيير دهد. اين پاكسازي بيم از بروز رفتارهايي را همچون دوره مككارتي در آمريكا در دهه ۱۹۵۰ دامن زده است.
نظام آموزشي كشور زير فشار است. دهها هزار آموزگار بيكار شده و تمام روساي دانشكدهها و دانشگاهها كه حدود ۱۵۰۰ نفر بودند، مجبور به استعفا شدهاند. بسياري ميپرسند چگونه دولت با اين سرعت عده زيادي را به اتهام خيانت بركنار يا بازداشت كرده است. مقامات تركيه ميگويند سالها بود كه آماده اين وضع بودند. مقامات دولتي ميگويند پيش از كودتا، آنان فهرست فرماندهان و ديگر افرادي را كه مظنون به وفاداري به گولن بودند، تدوين كرده بودند. اما چون مدارك كافي براي محكوم كردن آنان در دادگاه نداشتند، در نظر داشتند در طول زمان آنان را به حاشيه برانند. سيمسك گفت آنان شبكه و بانك دارند.
سازمان اطلاعات تركيه امسال يك مجراي سري ارتباطي را پيروان گولن استفاده ميكردند، كشف كردند و به نام و شمارههاي شناسايي دهها هزار نفر دست يافتند. اين اطلاعات شامل ۶۰۰ فرمانده نظامي بود كه قرار بود در جريان ارتقا درجهها در مرداد ماه در حاشيه قرار بگيرند. اما طرفداران گولن پي بردند كه لو رفتهاند و اين كودتا را اجرا كردند تا جلوي حاشيه نشيني خود را بگيرند.
قرار بود كودتا ساعت ۳ بامداد شنبه ۲۷ تير آغاز شود. ژنرال عابدين اونال فرمانده نيروي هوايي و ديگر فرماندهان قرار بود شب قبل در مراسم عروسي در استانبول باشند. اما بعد از ظهر ۲۶ تير گزارشهايي از تحركات نامعلوم نظامي در پايگاه گورجينليك در جنوب غرب تركيه به سازمان اطلاعات تركيه رسيد. شب هاكان فيدان رئيس سازمان اطلاعات اين گزارشها را به ژنرال هولوسي اكار رئيس ستاد مشترك و فرمانده ارتش در مقر آنان داد. ظاهرا وي اين موضوع را به اردوغان اطلاع نداده بود. رئيس جمهور بعدا گفت چند ساعت بعد از طريق باجناغش از كودتا مطلع شده بود. وي توانست به موقع از دست گروهي از كماندوها كه براي بازداشت وي به شهر مرمريس رفته بودند، فرار كند.
كودتاگران ظاهرا متوجه شده بودند كه طرحشان لو رفته است و بنابراين برنامه خود را جمعه شب شتابزده به اجرا درآوردند. آنان تحركات خود را در سراسر كشور از طريق شبكه واتس اپ هماهنگ ميكردند. در حالي كه ارتش پلهاي استانبول را بست و جتهاي جنگنده ديوار صوتي را بر فراز شهر شكستند، سربازان شورشي به ساختمانهاي دولتي در آنكارا حمله كردند، از جمله ستاد ارتش كه در آن سه فرمانده بلندپايه را بازداشت كردند. حمله آنان به سازمان اطلاعات با مقاومت نگهبانان شكست خورد.
اردوغان از طريق برنامه فيس تايم در اينترنت از هواداران خود خواست به خيابانها بيايند. با بازگشت اردوغان به قدرت، پاكسازي نه فقط طرفداران گولن بلكه تمام منتقدان دولت آغاز شد. شماري از استاداني كه با امضاي طوماري به جنگ دولت با كردها اعتراض كرده بودند، از كار معلق شدند. مقامات دولتي ميگويند اين پاكسازي اقدام امنيتي ضروري براي پيشگيري از خشونتهاي بيشتر است. اما سرعت و دامنه آن باعث نگراني بسياري شده است.
مخالفان سياسي دولت شامل سكولارها، مليگرايان و كردها در مخالفت با كودتا كنار دولت ايستادند اما اكنون با نگراني نظارهگر هستند. بسياري از مخالفان اردوغان هيچ همدردي با گولن ندارند كه سالها متحد جنبش سياسي رئيس جمهور بود. از زمان شكست كودتا، طرفداران اردوغان راهپيماييهاي گستردهاي در شهرهاي تركيه بر پا و شكست كودتا را پيروزي دموكراسي تركيه قلمداد كردهاند. آشوب در تركيه باعث قدرت و محبوبيت بيشتر اردوغان شده است و وي از اين فرصت براي بسيج كردن تودههاي طرفدار خود استفاده كرده است.
