نفت جریان دارد؛ اقتصاد ایران در حال ترمیم است
اما بانک های خارجی هنوز به واسطه باقیمانده تحریم های آمریکا، تهدیدهای کنگره به تحریم های جدید و میلیاردها دلاری که کماکان در حساب های خارجی نگه داشته شده و به دست ایران نرسیده، چندان امیدی برای از سر گیری روابط خود با ایران ندارند. شغل نیز این روزها در ایران به متاعی کمیاب تبدیل شده است.
رابرت پاول، مدیر منطقه ای خاورمیانه و آفریقا در "واحد اطلاعات نشریه اکونومیست" (Economist Intelligence Unit) می گوید: "در کل، پیامدهای اقتصادی ناامید کننده بوده، اما قدری هم خوشبینی های بیش از اندازه وجود داشته است. احتمالا بسیاری در ایران، انتظارات زیادی و زود هنگام داشته اند."
آنچه در پی می آید، چهار نمودار از عملکرد اقتصادی ایران است.
نفت، در جایگاه روشن
تحریم های نفتی، سلاحی بوده که برای واداشتن ایران به آمدن به میز مذاکره بر سر برنامه هسته ای این کشور به کار گرفته شده است. 6 ماه پس از برداشته شدن تحریم ها، ایران اکنون 3.8 میلیون بشکه نفت در روز تولید می کند که 2 میلیون بشکه آن صادر می شود. ایران در اقدامی مقابل بعضی اعضای اپک که خواستار ثابت نگه داشتن خروجی به منظور بالا بردن قیمتها بوده اند، 80 درصد سهم خود را از بازاری که پیش از تحریم های سال 2012 آمریکا و اتحادیه اروپا در دست داشت، مجددا به دست گرفته است.
پاول می گوید: "انتظارات کارشناسها از حد واقع گرایانه فراتر رفته است. اما کاهش قیمت نفت، به معنای آن است که درآمدهای نفتی کمتر از نیمی از چیزی است که در سال 2011 وجود داشت. یعنی بر اساس برآوردهای واحد اطلاعات اکونومیست، حدود 50 میلیارد دلار سال 2016، در مقابل 119 میلیارد دلار پنج سال پیش."
استطاعت مالی برای زندگی اندکی بیشتر شده
به لطف حجم پول بیشتر و انضباط مالی، روند صعودی قیمتها آهسته تر از هر زمان دیگری در 25 سال گذشته پیش می رود. در ماه ژوئن، تورم ایران تک رقمی شد که این، با اهداف مورد انتظار بانک مرکزی و وعده های روحانی منطبق بود.
الی گرانمایه، پژوهشگر خاورمیانه و شمال آفریقا در شورای روابط خارجی اتحادیه اروپا می گوید: "رئیس جمهور ایران عملکرد خوبی در زمینه تورم داشته است اما نمی توان در خصوص دیگر چالش عمده وی، یعنی رفع بیکاری جوانان نیز همین ادعا را داشت."
پاول می گوید در حالی که مقامات ایرانی انتظار دارند اقتصاد این کشور تا ماه مارس امسال، رشد سالانه 4.5 درصدی را تجربه کند، اما تحقق هدف روحانی مبنی بر رشد سالانه 8 درصدی نیازمند تحولات عمده است: "اجرای یک برنامه خصوصی سازی سریع و پر شتاب، می تواند نفوذ و تسلط بازدارنده دولتی ها را از اقتصاد، از بین ببرد و باعث شود سرمایه گذارها، شرکایی شفاف و روشن پیدا کنند. رقبای محافظه کار البته احتمالا مخالفت خواهند کرد."
ترافیک مدیران شرکت های خارجی
ایرانی ها بی صبرانه منتظرند تا پای کمپانی های بزرگ خارجی به این کشور باز شود؛ کمپانی هایی که هر یک در داخل کشور خود، با رکود یا روند آهسته رشد روبرو هستند. در پی توافق ماه جولای، دهها تن از مدیران ارشد شرکتهای بین المللی پروازهای خود را به مقصد تهران رزرو کردند. توافق هایی نیز به امضا رسید: یک سفارش 27 میلیارد دلاری برای خرید 118 فروند هواپیمای ایرباس مدل Group SE و یک قرارداد با کمپانی بوئینگ به ارزش 17.6 میلیارد دلار. کمپانی زیمنس آ.گ نیز در ماه مارس برای ساخت ریل راه آهن به یک توافق اولیه به ارزش 2.3 میلیارد دلار رسید.
به گزارش ساعت 24 به گفته واحد اطلاعات fDi (یکی از زیرمجموعه های فایننشال تایمز) سرمایه گذاری مستقیم خارجی در ایران طی 4 ماهه نخست امسال به 4.5 میلیارد دلار رسیده و 26 پروژه را در بر می گیرد که بالاترین میزان طی یک دهه اخیر است. با این حال، این رقم هنوز بسیار پایین تر از چشم انداز 30 میلیارد تا 50 میلیارد دلاری است که دولت برای جذب منابع مالی خارجی در یک سال پیش بینی کرده است.
پیمان افضلی، رئیس بخش سرمایه گذاری بانکی در موسسه "کیان کاپیتال" در تهران می گوید: "ورود واقعی سرمایه خارجی زمانی صورت می گیرد که خوش بینی نسبت به سرمایه گذاری در ایران، بین بانک های جهانی و سرمایه گذارهای رسمی بهبود یابد. وقتی رتبه ریسک سرمایه گذاری در ایران، در بازار بین المللی بهبود یابد، آن گاه می توانیم انتظار ورود بیشتر سرمایه را به داخل ایران داشته باشیم."
واقعی شدن بازار سهام
پس از اعلام چند معاهده سرمایه گذاری در زیرساخت های داخلی از جمله کمپانی خودروسازی ایران خودرو، ارزش شاخص بورس تهران افزایش یافت. اما این فضای هیجانی دوباره فروکش کرده است.
رضا سلطان زاده، مدیر شرکت سرمایه گذاری صنایع ایران، درباره فراز و فرود امسال در بازار سهام ایران می گوید: "در ماه مارس بازار سهام ناگهان با نشاط و هیجان روبرو شد و پس از آن، به فضای واقعی بازگشت. آنچه امروز شاهدیم، در انطباق با اصول پایه ای اقتصاد است."
وی می افزاید: "این تصور هیجانی که بی نهایت دلار در راه ورود به کشور است، با واقعیت منطبق نیست."
در ماه ژوئن، شاخص پایه بورس تهران 2.8 درصد کاهش یافت. بر اساس آنچه فلورنس اید-اکادن، اقتصاددان ارشد موسسه "Arabia Monitor" می گوید، کالاهای مصرفی بیش از 50 درصد از ارزش سرمایه بازار را به خود اختصاص می دهند بنابراین می توان گفت کاهش قیمت نفت و فلزات، به بازار بورس ایران نیز صدمه زده است.
منبع: بلومبرگ
ترجمه: فرهاد فرجاد
