انواع مشکلات خواب در کودک
مشاور تربیتی کلینیک دانشگاه تهران گفت: از علتهای وحشتزدگی در خواب، استرس زیاد، بیماری و تبهای شدید است. همچنین کودکانی که ترسهای زیادی را تجربه میکنند ممکن است دچار این اختلال شوند، که لازم است والدین مانند مسئله خوابگردی زمانهایی که کودک دچار این مسئله میشود را یادداشت کنند و نیمساعت قبل از آن، کودک را بیدار کنند، یک لیوان آب خنک به او بدهند و او را مورد نوازش قرار دهند. با این عمل میتوان به مرور مسئله وحشتزدگی در خواب را برای کودک کاهش داد.
شهرزاد برهانزاده در گفتگو با خبرنگار مهرخانه، گفت: دو چرخه خواب وجود دارد: یکی چرخه خواب REM، که با حرکت سریع چشم همراه است. کودک زمانی که از این خواب بیدار میشود، گیج و خوابآلوده نیست. خواب دیگر NON REM که بدون حرکات سریع چشم است و در این حال اگر کودک از خواب بیدار شود، گیج است و حس جهتیابیاش در ابتدا دچار مشکل خواهد بود.
وی با بیان این مطلب افزود: ویژگیهای این دو نوع خواب به این صورت است که خواب REM که با حرکت سریع چشم و نامنظم است؛ برای مثال: اگر بچه کوچک داشته باشید بلافاصله بعد از خواب حرکت تنفس او به صورت سریع و نامنظم میشود و از روی چشم، حرکت مردمک چشم زیر پلکها کاملاً مشخص است. در این نوع خوابها مغز فعال است و یکسری اطلاعات را پردازش میکند. اصولاً مرحله آخر خواب REM در نزدیکی صبح صورت میگیرد و در این مقطع کودکان خواب میبینند و در خواب REM است که بیشتر رؤیاها و کابوسها دید میشوند.
یک فاصله بیداری بین هریک از چرخههای خواب وجود دارد
مشاور تربیتی کلینیک دانشگاه تهران با بیان اینکه.بین هریک از چرخههای خواب یک فاصله بیداری نامحسوس وجود دارد، ادامه داد:. بین خواب REM و NON REM یک وقفه وجود دارد. در کودکان به دلیل اینکه نمیتوانند دوباره به صورت ارادی به خواب روند، مدت زمانی را بیدار میمانند که در این لحظه نیاز به نقش آرامشبخش و حمایتی والدین برای به خواب رفتن دارند؛ مانند: نوازش و آرام پشت شانه زدن. کودکان 3 ماه به بالا وارد مرحله خواب NON REM میشوند؛ خواب کودک در 8 سالگی مانند خواب بزرگسال میشود و در بزرگسالی دیگر فاصله بین 2 چرخه خواب با مشکل مواجه نخواهد بود.
ریتم شبانهروزی سیرکادین
مشاور پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی در توضیح چرخه سیرکادین گفت: یک چرخه یا ریتم شبانهروزی به نام سیرکادین در ارتباط با خواب وجود دارد. در چرخه سیرکادین یکسری هورمونها که روی خواب و بیداری انسان اثرگذارند ترشح میشوند. این چرخه با گردش روز و شب و یا نور و حرارت در ارتباط است. با روشنایی روز فعالیتهایی را در بدن داریم و با شروع شب و کاهش نور، ترشح هورمون ملاتونین برای خواب در بدن آمادگی ایجاد میشود.
عدم برنامهریزی و نظم والدین از علل اختلال خواب کودکان
وی در خصوص اختلال خواب برای کودکانی که زیر سن پیشدبستانی هستند، گفت: این اختلالات بیشتر در برنامه خواب و بیداری آنها است. عللی که باعث بههمخوردن چرخه خواب و بیداری این کودکان میشود شامل عدمبرنامهریزی و نظم والدین، تغییرات محیطی و بیدارماندنهای طولانیمدت خود والدین است.
کودکان نارس دیرتر به برنامه خواب منظم دست مییابند
برهانزاده ادامه داد: برنامه خواب کودکان عادی تا 6 ماهگی نامرتب است، ولی بعد از یکسال تنظیم میشود، اما کودکانی که نارس بهدنیا میآیند، دیرتر به برنامه خواب منظم دست پیدا میکنند.
برنامه زمانی منظم فعالیت و ساعت خواب برای کودکان داشته باشید
این کارشناسارشد روانشناسی در خصوص نحوه برخورد والدین با کودکان مبتلا به اختلال خواب گفت: لازم است والدین برنامه زمانی منظمی از نظر فعالیت، برنامه غذایی و ساعات خواب برای کودکان خود داشته باشند و حتماً برنامه پیش از خواب را به صورت قصه خواندن، ساعت خواب و مکان خواب مشخص برای فرزند خود در نظر بگیرند. به اینوسیله حتی با تقویت مثبت و پاداشدهی مناسب، میتوانند الگوی خواب مناسبی را برای فرزندانشان ایجاد کنند.
برهانزاده با بیان اینکه اختلالاتی که در مرحله پیشدبستانی و سنین 4 تا 6 سالگی برای کودکان اتفاق میافتد بیشتر دیدن کابوس است، اظهار داشت: همانطورکه اشاره شد در خواب REM و بیشتر در اوایل صبح، بچهها کابوس میبینند. یکبار دیدن کابوس به تنهایی مشکلی ایجاد نمیکند؛ اما در صورتیکه تعداد دیدن این کابوسها زیاد شود، خواب را مختل میکند و باعث نداشتن خواب کافی، کسلی صبحگاهی، خوابآلودگی در تمام طول روز و در نتیجه تأثیر بر عملکرد تحصیلی و فعالیتهای فیزیکی کودک شده و باید درمان صورت گیرد.
علل کابوسدیدن کودکان
وی در خصوص علل کابوسدیدن در کودکان اظهار داشت: اکثر کودکان 3 تا 6 ساله نمیتوانند نگرانیها و ترسهای خود را به خوبی بیان کنند؛ چراکه ممکن است از نظر کلامی دچار مشکل باشند یا رابطه خیلی نزدیکی با والدین خود نداشته باشند. مخصوصاً در مقطع 3 تا 6 سال بچهها یکسری ترسهای مخصوص به خود دارند برای مثال ترس از موجودات خیالی، هیولاها و یا آسیبرساندن به خودشان و دیگران؛ وقتی کودک نتواند در مورد این ترسها مانند بزرگترها با خودش صحبتهای مناسبی داشته باشد، این ترسها و نگرانیها در شب بروز پیدا میکند.
از کودک بخواهید محتوای کابوس را تعریف کند
مشاور تربیتی کلینیک دانشگاه تهران با بیان اینکه لازم است والدین در این زمان ارتباط مثبتی با کودک خود داشته باشند، خاطرنشان کرد: والدین برای آرامکردن کودک از لحن تند استفاده نکنند، از کودک بخواهند محتوای کابوس خود را بیان کند؛ چراکه کودک با توصیف کابوس و بیان ترس و نگرانی خود، به آرامش نسبی دست مییابد. والدین میتوانند با اطلاع از موضوع نگرانی به عادیسازی این ترسها بپردازند و با این بیان که ما هم در دوران کودکی این ترسها را تجربه کردیم، به کودک اطمینان دهند که همیشه کنارش هستند و از او مراقبت میکنند. ولی اگر تعداد و دفعات این کابوسها زیاد بود و والدین به تنهایی قادر نبودند کودکشان را آرام کنند، میتوانند به یک روانشناس مراجعه و در زمینه ترسهای کودک از او کمک بگیرند.
دندانقروچه بیشتر به دلیل استرس کودک است
وی با بیان اینکه یکی دیگر از اختلالات خواب کودکان دندانقروچه است، اظهار داشت: معمولاً دندانقروچه به دلیل استرسهایی که کودک تجربه میکند اتفاق میافتد. والدین میتوانند در این زمینه بررسی دقیقتری داشته باشند و اگر این مشکل از روی استرس و ترس بود، به رفع آن بپردازند. همچنین از نظر دندانپزشکی کودک را معاینه کنند و از محافظهای دندان برای جلوگیری از دندانقروچه کودک استفاده کنند.
بیدارشدن مکرر کودکان در طول شب
این مشاور تربیتی در خصوص بیدارشدن مکرر کودک در طول شب گفت: این اختلال بیشتر در پی مستقلشدن رختخواب کودک از والدین رخ میدهد که در پی آن کودک به دفعات در طول شب بیدار میشود و به اتاق خواب والدین میرود یا برعکس تمایل دارد والدین به اتاق خواب او بروند. در این مورد میتوان با منظمکردن ساعات خواب و دادن پاداشهای مناسب در طول شب، از بروز این مشکل جلوگیری کرد.
اختلال خوابگردی کودکان
وی افزود: اختلال دیگری که بیشتر در سنین پیش دبستانی رخ میدهد، خوابگردی است. خوابگردی به این صورت است که کودک چند ثانیهای بلند میشود و راه میرود؛ البته خیلی نگاه نافذی ندارد و پیشزمینه اصلی آن میتواند اضطرابهایی باشد که کودک در طول روز داشته یا ناشی از نامنظمبودن خواب او در طول هفته باشد. همچنین کودکان به دلیل خستگی زیاد هم ممکن است دچار این اختلال شوند.
روش درمان خوابگردی
این مشاور کودک در خصوص شیوه درمان خوابگردی اظهار داشت: لازم است والدین به مدت یک یا دو هفته، ساعت و زمان مشخصی که کودک خوابگردی میکند را یادداشت کنند. برای مثال در طول شب کودک 3 نیمهشب این عمل را انجام میدهد. والدین پس از پیبردن به این زمان 30 دقیقه قبل از زمان خوابگردی، کودک را بیدار کنند و مانع از آن شوند که این چرخه اتفاق بیافتد.
والدین برای خوابگردی یکبار در هفته نگران نباشند
وی افزود: البته اگر خوابگردی فقط یکبار در هفته اتفاق میافتد، خیلی نگرانکننده نیست و بهتر است والدین موانعی را که ممکن است باعث آسیبرساندن به کودک شود از سر راهش بردارند و وقتی کودک بیدار میشود، او را به رخت خواب برگردانند و سعی کنند او را آرام کنند. همچنین اگر پیشزمینهای از اضطراب برای کودک وجود دارد، با استفاده از رابطه مثبتی که با کودک خود دارند، در مورد مسائل و مشکلات او راهحلی پیدا کنند.
وحشتزدگی در خواب
برهانزاده با بیان اینکه وحشتزدگی در خواب یکی دیگر از انواع این اختلالات است، گفت: ظهور این مشکل از 18 ماهگی اتفاق میافتد و این اختلال در سنین پیشدبستانی شیوع بیشتری دارد. گاهی اوقات کودک ناگهان بیدار میشود و جیغ میزند، ضربان قلب بالایی دارد و وقتی صبح از خواب بیدار میشود، هیچ اطلاعاتی مبنی بر اینکه شب قبل چه اتفاقی افتاده، ندارد. والدین بهتر است اگر کودک چیزی در این زمینه به یاد نمیآورد، برای او یادآوری نکنند و آرامش لازم را در طول روز به فرزند خود بدهند.
استرس زیاد، تب شدید و تجربه ترسهای شدید، از علل وحشت زدگی در خواباند
وی ادامه داد: از علتهای وحشتزدگی در خواب، استرس زیاد، بیماری و تبهای شدید است. همچنین کودکانی که ترسهای زیادی را تجربه میکنند ممکن است دچار این اختلال شوند، که لازم است والدین مانند مسئله خوابگردی زمانهایی که کودک دچار این مسئله میشود را یادداشت کنند و نیمساعت قبل از آن، کودک را بیدار کنند، یک لیوان آب خنک به او بدهند و او را مورد نوازش قرار دهند. با این عمل میتوان به مرور مسئله وحشتزدگی در خواب را برای کودک کاهش داد.
اگر 1یا 2 بار با فاصله مشکلی پیشآمد والدین نگران نشوند
مشاور پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی تأکید کرد: البته با اولین اتفاق نباید آن را اختلال به حساب آورد و اگر 1یا 2 بار با فاصله مشکلی پیش آمد، والدین نگران نشوند؛ چراکه وقتی والدین نگران میشوند، به صورت اضطرابی با این مسئله برخورد میکنند و کودک هم به دلیل حساسبودن، این اضطراب را از چهره والدین متوجه میشود و احساس نقص و مشکل میکند.
وی افزود: زمانیکه این موارد در یکی از عملکردهای فعالیتی و تحصیلی کودک مشکل ایجاد کند و آنقدر شدت این آنها زیاد باشد که کودک در طول روز خوابآلوده باشد و نتواند فعالیتهای یک کودک عادی را انجام دهد، همچنین به مدت 3 هفته و بیشتر به صورت مداوم تکرار شود، باید آن را یک اختلال به حساب آورد و در جهت درمان آن عمل کرد.
این مشاور در نهایت خاطرنشان کرد: بهتر است که ریتم خواب کودک با ریتم خواب والدین هماهنگ باشد؛ یعنی روزها فعالیت داشته باشد، و شبها استراحت.
