آنکارا بر سر دوراهی دشوار تصمیمگیری درباره کوبانی
وحید رضا نعیمی
تحلیلگران در پاسخ به این پرسش به چند موضوع اشاره میکنند. نخست به نظر میرسد آنکارا پیششرطهایی برای نجات دادن کوبانی دارد. اردوغان در مصاحبه خود خواستار ایجاد منطقه پرواز ممنوع در ناحیه شمال سوریه، ایجاد مناطق امن و آموزش دادن و مسلح کردن به اصطلاح مخالفان میانهرو در این کشور شد. این در حالی است که مقامات آمریکایی گفتهاند در شمال سوریه فقط هواپیماهای ائتلاف پرواز میکنند و عملاً این کار به صورت غیرعلنی صورت گرفته است.
یکی دیگر از خواستهای آنکارا برای ایفای نقش فعالتر در مقابله با داعش، تدوین راهبرد جدیتر برای مبارزه با حکومت بشار اسد است. با زبانه کشیدن آتش نزاعهای داخلی در سوریه در سال ۲۰۱۱، آنکارا طرحی برای کنارهگیری اسد از ریاست جمهوری و تکیه زدن وی بر مسند نخست وزیری تهیه کرد، اما مخالفت دمشق با این طرح، ترکیه را به اتخاذ موضع مخالفت کامل با اسد کشاند. به نظر میرسد مقامات ترکیه بدون آنکه حملات هوایی ائتلاف به اهداف دولت سوریه گسترانده شود، حاضر نشوند به طور کامل با آمریکا همراهی کنند. این در حالی است که منابع خبری میگویند واشنگتن به شدت به آنکارا فشار میآورد که در ارتباط با کوبانی اقدام کند. جان کری از دوشنبه دست کم ۲ بار تلفنی با احمد داوداغلو نخست وزیر ترکیه تلفنی در این زمینه صحبت کرده است. تحلیلگران خاطرنشان میکنند نگرانی اصلی کشورهای غربی داعش است و آنها از درگیر شدن بیشتر در جنگ داخلی سوریه ابا میکنند. از این رو بعید به نظر میرسد در شرایط جاری درخواست آنکارا برای گسترش حملات ائتلاف به اهداف دولت سوریه طرفداران مشتاقی در غرب داشته باشد.
نگرانی از امکان گرفتار شدن در بحران سوریه تنها نگرانی دولتهای غربی نیست، بلکه ترکیه نیز در این نگرانی شریک است. هر گونه اقدام نظامی یکجانبه از سوی آنکارا در سوریه علیه داعش میتواند به طور بالقوه شرایط را برای گرفتار شدن ترکیه در این نزاع فراهم کند. برخی تحلیلگران معتقدند آنکارا نمیتواند بدون پشتیبانی تمام عیار ناتو وارد این کارزار شود. افزون بر این، ترکیه در سالهای گذشته یکی از مبادی اصلی ورود نیروهای افراطی از نقاط مختلف جهان به سوریه بوده و گزارشهایی درباره وجود شبکههای عضوگیری افراطیها در ترکیه منتشر شده است. اقدام نظامی ترکیه میتواند این شبکهها را به واکنش بکشاند و چالش داخلی جدی برای آنکارا ایجاد کند. سالیانه حدود ۳۵ میلیون گردشگر به ترکیه میروند و چرخ ۱۰ درصد از اقتصاد آن را میچرخانند. آنکارا هیچ میلی ندارد که این بخش دچار چالش شود.
نگرانی دیگر ترکیه موضوع خود کردهاست. در روزهای اخیر نیروهای ترکیه مانع از ورود اعضای حزب کارگران کردستان برای دفاع از کوبانی شده است. نیروهای دولتی سوریه از سال ۲۰۱۲ از مناطق کردنشین شمال کشور خارج شدند و این منطقه به نوعی خودمختاری مانند وضعیت کردهای عراق دست یافت، امری که به هیچ وجه خوشایند ترکیه نبود. حالا پارهای از تحلیلگران خاطرنشان میکنند آنکارا قلباً راضی است که میبیند داعش قلمرو خودمختار کردها را تصرف میکند. روزنامه کریسچن ساینس مانیتور از قول منابع کرد مقامات اطلاعاتی ترکیه به صالح مسلم رهبر حزب وحدت دموکراتیک که منطقه کردنشین شمال شرق سوریه را اداره میکند، گفتهاند فقط در صورتی حاضر به کمک هستند که این حزب از ادعای خودمختاری دست بردارد و روابط خود را با دمشق قطع کند. این در حالی است که گفته میشود عبدالله اوجالان رهبر بازداشتی پ ک ک پیام داده است در صورتی که کوبانی سقوط کند و جمعیت آن قتل عام شوند، گفتگوهای صلح این حزب با آنکارا به پایان خواهد رسید.
برخی تحلیگران خاطرنشان میکنند ترکیه ناچار میشود زیر فشار آمریکا اقدامی هر چند محدود انجام دهد. به گفته آنان، در هر صورت ترکیه بالاخره با داعش سرشاخ میشود. روزهای آینده آبستن تصمیمهای مهمی برای آنکارا است.
یکی دیگر از خواستهای آنکارا برای ایفای نقش فعالتر در مقابله با داعش، تدوین راهبرد جدیتر برای مبارزه با حکومت بشار اسد است. با زبانه کشیدن آتش نزاعهای داخلی در سوریه در سال ۲۰۱۱، آنکارا طرحی برای کنارهگیری اسد از ریاست جمهوری و تکیه زدن وی بر مسند نخست وزیری تهیه کرد، اما مخالفت دمشق با این طرح، ترکیه را به اتخاذ موضع مخالفت کامل با اسد کشاند. به نظر میرسد مقامات ترکیه بدون آنکه حملات هوایی ائتلاف به اهداف دولت سوریه گسترانده شود، حاضر نشوند به طور کامل با آمریکا همراهی کنند. این در حالی است که منابع خبری میگویند واشنگتن به شدت به آنکارا فشار میآورد که در ارتباط با کوبانی اقدام کند. جان کری از دوشنبه دست کم ۲ بار تلفنی با احمد داوداغلو نخست وزیر ترکیه تلفنی در این زمینه صحبت کرده است. تحلیلگران خاطرنشان میکنند نگرانی اصلی کشورهای غربی داعش است و آنها از درگیر شدن بیشتر در جنگ داخلی سوریه ابا میکنند. از این رو بعید به نظر میرسد در شرایط جاری درخواست آنکارا برای گسترش حملات ائتلاف به اهداف دولت سوریه طرفداران مشتاقی در غرب داشته باشد.
نگرانی از امکان گرفتار شدن در بحران سوریه تنها نگرانی دولتهای غربی نیست، بلکه ترکیه نیز در این نگرانی شریک است. هر گونه اقدام نظامی یکجانبه از سوی آنکارا در سوریه علیه داعش میتواند به طور بالقوه شرایط را برای گرفتار شدن ترکیه در این نزاع فراهم کند. برخی تحلیلگران معتقدند آنکارا نمیتواند بدون پشتیبانی تمام عیار ناتو وارد این کارزار شود. افزون بر این، ترکیه در سالهای گذشته یکی از مبادی اصلی ورود نیروهای افراطی از نقاط مختلف جهان به سوریه بوده و گزارشهایی درباره وجود شبکههای عضوگیری افراطیها در ترکیه منتشر شده است. اقدام نظامی ترکیه میتواند این شبکهها را به واکنش بکشاند و چالش داخلی جدی برای آنکارا ایجاد کند. سالیانه حدود ۳۵ میلیون گردشگر به ترکیه میروند و چرخ ۱۰ درصد از اقتصاد آن را میچرخانند. آنکارا هیچ میلی ندارد که این بخش دچار چالش شود.
نگرانی دیگر ترکیه موضوع خود کردهاست. در روزهای اخیر نیروهای ترکیه مانع از ورود اعضای حزب کارگران کردستان برای دفاع از کوبانی شده است. نیروهای دولتی سوریه از سال ۲۰۱۲ از مناطق کردنشین شمال کشور خارج شدند و این منطقه به نوعی خودمختاری مانند وضعیت کردهای عراق دست یافت، امری که به هیچ وجه خوشایند ترکیه نبود. حالا پارهای از تحلیلگران خاطرنشان میکنند آنکارا قلباً راضی است که میبیند داعش قلمرو خودمختار کردها را تصرف میکند. روزنامه کریسچن ساینس مانیتور از قول منابع کرد مقامات اطلاعاتی ترکیه به صالح مسلم رهبر حزب وحدت دموکراتیک که منطقه کردنشین شمال شرق سوریه را اداره میکند، گفتهاند فقط در صورتی حاضر به کمک هستند که این حزب از ادعای خودمختاری دست بردارد و روابط خود را با دمشق قطع کند. این در حالی است که گفته میشود عبدالله اوجالان رهبر بازداشتی پ ک ک پیام داده است در صورتی که کوبانی سقوط کند و جمعیت آن قتل عام شوند، گفتگوهای صلح این حزب با آنکارا به پایان خواهد رسید.
برخی تحلیگران خاطرنشان میکنند ترکیه ناچار میشود زیر فشار آمریکا اقدامی هر چند محدود انجام دهد. به گفته آنان، در هر صورت ترکیه بالاخره با داعش سرشاخ میشود. روزهای آینده آبستن تصمیمهای مهمی برای آنکارا است.
