دکتر کاوه مدنی استاد دانشگاه امپریال کالج انگلیس:
تعداد سدهای ساخته شده در ایران وحشتناک است
ساعت24- دانشگاه تربیت مدرس برگزارکننده همایشی بود با عنوان "بحران آب درایران، نشانه ها، عوامل و استراتژی های خروج" که در آن از دکتر کاوه مدنی استاد تمام امپریال کالج انگلستان و یکی از جوان ترین و سرشناس ترین متخصصین امروز مدیریت منابع آب در دنیا دعوت به عمل آمده بود تا در مورد بحران مدیریت آب در کشور سخنرانی کند.
به گزارش ساعت24، مدنی ایران را کشوری خاص در منطقه و جهان از لحاظ وسعت جغرافیایی و آب و هوا معرفی کرد و گفت: بیشتر مساحت در نقطه خشک قرار دارد و بیش از ۷۵درصد بارش در ۲۵درصد مساحت کشور رخ می دهد و این مسئله ای است که ما را با مشکل روبرو می کند چرا که از لحاظ توزیع زمانی بارش هم ۷۵ درصد بارش در فصل غیر کشاورزی رخ می دهد.
وی گفت: اگر بخواهیم ایران را از لحاظ منطقه ای مقایسه کنیم شاید وضعش بهتر از کشورهای منطقه باشد، اما فاصله ما با متوسط جهانی بسیار زیاد است و سرانه آب ما هر روز به سمت کوچک تر شدن پیش می رود که این مسئله در دراز مدت برای ما مشکل زا خواهد بود.
دکتر مدنی گفت: این که ما در بحران وارد شده یا نشده ایم خود جای تامل دارد، زیرا کلمه بحران دارای تفاسیر متفاوتی است، و تعریف علمی آن وضعیتی است که نیاز مبرم به پاسخگویی دارد و باید سریعاً وارد شویم و راهکارهای خروج بیاندیشیم.
وی تاکید کرد: وقتی می گوییم بحران آب این نکته جلب توجه می کند که فکر می کنیم که همه چیز وابسته به آب است و به دنبال راه حل ها و عوامل مسئله در حوزه آب می گردیم، حال این که اگر بپذیریم که کشور در زمینه مدیریت منابع آب دچار بحران است باید بپذیریم که این بحران فقط محدود به بخش آب نیست، و ما در بخش های محیط زیست، اقتصادی و اجتماعی هم شاید دچار بحران باشیم و همه این ها حلقه های به هم پیوسته ای است.
دکتر مدنی گفت: برای من خیلی جالب است که در تمام کشور از مدیران تا بخش های پایین تر اذعان دارند که بحران آب ناشی از سوء مدیریت است و جالب تر این که در اصفهان هم که بودم مدیران ارشد وزارت نیرو هم تاکید دارند که این بحران ناشی از سوء مدیریت است و این یکی از مشکلات ما است که همیشه به دنبال عواملی می گردیم که مسئولیت را از دوش ما سلب کند و مسئله مهمتر این است که به دنبال راه حل برای مشکل باشیم وگرنه با تئوری پردازی و اشکال تراشی دردی از ما دوا نخواهد شد.
مدنی ادامه داد: برخی از عوامل مشکل زا در حوزه اختیارات مدیریت بخش آب است و برخی دیگر هم از عواملی خارجی است و من نیاز می دانم که به این محرک های خارجی اشاره کنم که یکی از آن ها به نظر من افزایش سریع جمعیت و توزیع نا مناسب جغرافیایی آن است، جمعیت ایران در ۳۵ سال گذشته از چیزی نزدیک به ۳۰ میلیون نفر به ۸۰ میلیون نفر رسیده و این اتفاق در یک بازه زمانی کوتاهی اتفاق افتاده و هرم سنی به هم ریخته شده است و این در دراز مدت تبعاتی خواهد داشت.
مدنی گفت: بخش کشاورزی در ایران بخش مظلومی است و روز به روز به مظلومیت آن افزوده می شود، چرا که درآمد این بخش و سهمش در تولید ناخالص ملی از بالای ۳۳ درصد به ۱۳ درصد رسیده در حالی که سطح زیر کشت و مصرف آب ما افزایش پیدا کرده و اقتصاد لزوماً رو به بهبودی هم نداشته ایم، و چه خوب است که ما به سعی کنیم که کشاورزان خود را توانمند کنیم و به جای افزایش یارانه کشاورزان در بخش آب و برق به دنبال هدف اصلی که توانمند کردن کشاورز است باشیم، زیرا کشاورز ما فقیر بوده و خیلی از لحاظ اقتصادی موفق نبوده چرا که، اقتصاد نفتی باعث شده که هیچ گاه توجه نکنیم به این بخش و فقدان سیاست دراز مدت سبب بدتر شدن وضع کشاورزان ما شده است، مصارف آب بیشتر شده و تبع آن برداشت از سفره های زیر زمینی هم افزایش پیدا کرده و به همین صورت یارانه برق سیر صعودی داشته و عملاً این هزینه ای که صورت گرفته مانند این است که شما یک پولی به کشاورز داده اید که منابع را از بین ببرد.
وی ادامه داد: کشاورزی ناکارآمد چیزی است که مملکت ما را دچار مشکل کرده و حتی از متوسط کشورهای در حال توسعه نیز میزان مصرف آبمان در بخش کشاورزی بالاتر است در حالی که از لحاظ اقتصادی از کشورهای در حال توسعه بالاتر هستیم و تخصیص منابع سبب شده که استفاده از منابع زیر زمینی بیشتر و بیشتر شده و منابع زیر زمینی که حدی از آن قابل تجدید است ما را به رکورد دار در زمینه مصرف آب زیر زمینی رسانده است.
دکتر مدنی گفت: سیستم حکمرانی آب در کشور ما به صورتی است که امروز ما وزرات نیرو داریم و از طرف دیگر وزارت جهاد کشاورزی که این ها می توانند لزوماً با هم همکاری خوبی نداشته باشند و این خود عامل مشکل است. اگر تخصیص دهنده و بهره بردار یکی باشند انگیزه های بهتری وجود دارد برای پیشرفت در بخش کشاورزی و متاسفانه ساختاری این چنینی بیشتر به مناقشه بین این سازمان ها دامن زده است.
وی گفت: چیزی که در زاینده رود مرا آزار داده است این است که، زاینده رودی که به دنبال تخصیص آب بیشتری است، آنقدر بر سر آمار و ارقام در بخش های مختلف اختلاف است که به قولی از دشمن خارجی در این بخش بی نیاز شده ایم.
وی ادامه داد: فقدان نگرش دراز مدت، سوء مدیریت و عطش توسعه ما را دچار مشکل کرده است. همین عطش توسعه است که ما را بیچاره کرده است و ما به خاطر این که همیشه تحت فشار بوده ایم همیشه خواسته ایم که ثابت کنیم که خیلی خوب هستیم و می توانیم، که این ما می توانیم هزینه دارد و در اینجا من فکر می کنم که مفهوم غلطی از توسعه برداشت کرده ایم و باید بدانیم که توسعه ساخت و ساز نیست واین که سازه های مختلف یکی پس از دیگری سر بر بیاورند و برج میلاد ساختن و سد سازی های بی رویه توسعه نیست و متاسفانه این مفهوم غلط باعث شده تا برخی از مسائل ما در سطح کلان خیلی درست دیده نشده و در سطح جزء نیز به تبع آن دچار مشکل شده ایم و این به جایی رسیده است که عملاً گندم وارد می کنیم، و سوالی که این جا به وجود می آید این است که آب ما در کجا مصرف می شود و کشاورز ما به چه مکانیسمی پاسخگو بوده است؟
وی خاطر نشان کرد: کالیفرنیا هم که کشاورزی قوی دارد مصرف آب زیر زمینی اش بسیار زیاد است ولی بالای ۹۰ درصد اقتصادش از بخش کشاورزی تامین می شود واین خیلی فرق دارد با جایی که ما ۹۲ درصد آب را مصرف می کنیم که ۱۳ درصد تولید تاخالص ملی مان را تامین کنیم، پس حداقل بیاییم ببینیم که اگر داریم هزینه می کنیم، آیا این هزینه ارزش دارد یا نه؟
دکتر مدنی گفت: در بخش توسعه تعداد سدهایی که ما ساخته ایم به قولی وحشتناک است و این سدها که بدون بررسی اثرات زیست محیطی ساخته شده است و وقتی که من نماینده دوست دارم که در منطقه خودم رونق اقتصادی ایجاد کنم و فشار می آورم تا سد درست کنم، و وقتی که سد ساخته می شود منطقه برای مدتی رونق پیدا می کند و این باعث خوشحالی می شود اما نمی دانیم که در دراز مدت این مسئله چه تبعات و مشکلاتی برای ما در پی خواهد داشت.
وی گفت: سوء مدیریت لزوماً بی کفایتی نیست و انسان های بسیار بزرگوار و خوش فکری در سیستم های دولتی ما وجود دارد، اما آن چیزی که می خواهند لزوماً اجرا نمی شود به خاطر این که ساختار، ساختار غلطی است، و این ساختار باعث رقابت و تنش بسیار زیادی می شود که عملاً ما را داخل حلقه ی معیوبی می اندازد که فقط مجبوریم مدیریت بحران کنیم، یعنی این که دریاچه ارومیه وضعش خراب است و بیاییم به آن تخصیص اعتبار بدهیم چرا که دارد به یک فاجعه ملی و سیاسی تبدیل می شود.
وی ادامه داد: ما برخوردمان با هامون ها و برخوردمان با دریاچه ارومیه کاملاً متفاوت است چرا که آذربایجان مانند سیستان مظلوم نیست و لزوماً آنقدر نگران بختگان و گاوخونی و هورالعظیم غیره نبوده ایم.
وی خاطر نشان کرد: دریاچه ارومیه یکی از بحران های این کشور است ، دیگر ظرفیت این را نداریم که بیاییم آب زیر زمینی را هم ببینیم و یادمان نرود که آب زیر زمین امروز قیافه اش معلوم نیست و نمی توانیم از آن عکس ماهواره ای بگیریم و بیاییم در رسانه های عمومی نشان بدهیم و احساسات را تحریک کنیم، ولی باید بدانیم که وضع آن شاید خیلی از دریاچه ارومیه بدتر باشد و روزی خواهد آمد که این مسئله ما را دچار مشکل جدی کند، که آن وقت است که تازه به سراغ مدیریت بحران آب زیر زمینی می افتیم.
وی در مورد زاینده رود گفت: ما آمده ایم دبی رودخانه را از طریق انتقالات مختلف بیش از دو برابر دبی طبیعی آن کرده ایم، و چطور ممکن است که آنقدر افزایش حجم داشته باشیم ولی وضعیت این رودخانه به این شکل باشد.
دکتر مدنی ادامه داد: زاینده رود هم آب می گیرد و هم آب می دهد، اما حجم آبی که می گیرد خیلی کمتر است آبی که می دهد، به این دلیل که ما سیستم را درست متوجه نشده ایم و زاینده رودی که آبروی این کشور است از لحاظ بین المللی اگر از بین برود، آبروی بین المللی ما هم از بین می رود، صنعت توریسم ما فارغ از میزان درآمدش مختل می شود، مرکز ایران که بسیار مرکز مهمی است دچار مشکل می شود.
دکتر مدنی گفت: وقتی که سیستم های کشاورزی، اقتصادی و اجتماعی را نگاه می کنیم، وقتی آن را ساده کنیم می بینیم که اتفاق بسیار ساده، عجیب و بچه گانه ای رخ داده است. یعنی این که ما در حوزه زاینده رود کمبود آب داشته ایم و این کمبود را بدون این که کاری اساسی برایش انجام دهیم، آب برایش آورده ایم وتامین آبش را بالا برده ایم.
دکتر مدنی ادامه داد: این عمل در ابتدا بسیار خوب بوده است چراکه هدف ما هم همین رفع کم آبی بوده، حالا اتفاقی که افتاده این است که وقتی این سیستم را تامین کرده ایم از لحاظ آب، توسعه را تقویت کرده ایم، یعنی فرصت را ایجاد کرده ایم برای توسعه، حال وقتی که توسعه را بیشتر می کنیم در منطقه اتفاقی که می افتد این است که جمعیت بیشتری در آن جا خواهد بود و نیازهای آبی ما افزایش می یابد، بنابراین این حلقه دارد نیازهای آبی ما را درمنطقه بیشتر وبیشتر می کند و چیزی که ما از آن انتظارحل مشکل را داشته ایم خودش برای ما تبدیل شده است به عامل مشکل بعدی.
وی اتفاقات دریاچه ارومیه را درناک توصیف کرد و گفت: مطالعاتی که ما از عکس های ماهواره ای داشته ایم، حاکی از آن است که ۸۸ درصد سطح دریاچه تا شهریور امسال خشک شده است و این فاجعه است و من نمی دانم حتی در بازه ده ساله چگونه می توانیم این مسئله را برگردانیم.
دکتر مدنی گفت: وقتی به گذشته نگاه می کنیم می بینیم که ما میراب و سیستم قنات داشته ایم و سیستمی که کشاورزان ما خود را اداره می کردند بسیار قوی تر از سیستم های جدید و تکنولوژی های مدرن و پیشرفته ما است که در اثر توسعه و اصرار بر اثبات خودمان به دنیا امروزه داریم، که این اثبات بهای زیادی برای ما داشته است.
راه حل اصلاح نگرش مدیران
وی در در مورد راه حل های خروج از این وضعیت گفت: چیزی که در وهله اول پیشنهاد می شود بحث اصلاح نگرش مدیریت است و این که ما سعی کنیم مدیریت واکنشی را از بین ببریم و مدیریت پیشگیری را انجام بدهیم. همچنین بیاییم به ریشه ها متمرکز شویم به جای آن که فقط به دنبال نشانه ها باشیم.
وی در پایان عواملی را بر شمرد که در برون رفت از مشکلات آبی کشور موثر است و گفت: از جمله راه حل های اساسی برای مدیریت و حل بحران آب در کشور باید:
۱- بازنگری جدی در سیاست های رشد و توزیع جغرافیایی جمعیت داشته باشیم.
۲ - مرفه سازی کشاورزان و جوامع روستایی با اعطای امتیازات بیشتر و سرمایه گذاری در بخش کشاورزی به منظور افزایش بهره وری اقتصادی بخش کشاورزی از طریق مدرنیزه کردن این بخش.
۳- بازبینی الگوهای کشت در سراسر کشور با در نظر گرفتن امنیت غذایی ملی و بر اساس میزان دسترسی به منابع منطقه ای و بهره وری اقتصادی.
٤- افزایش قیمت حامل های انرژی و آب همراه با اعطای مشوق های اقتصادی برای جلوگیری از صدمات اقتصادی و معیشتی بر کشاورزان در کوتاه مدت.
٥- ایجاد سازمانهای تعاونی مدیریت کشاورزی در هر منطقه و افزایش مشارکت کشاورزان و ظرفیتهای جمعی در مدیریت آب و کشاورزی.
٦- ایجاد بازار آب و کنترل حقابه ها.
٧- ایجاد حساب پس انداز آب برای محیط زیست برای حفظ و احیای اکوسیستم ها از طریق خریداری آب از مزارع کم بازده.
٨- تغییر وضعیت از مدیریت بحران (انفعالی) به مدیریت پیشگیرانه (فعال).
٩- اصلاح ساختار حکمرانی آب و تقویت سازمان محیط زیست.
١٠- آموزش و تقویت فرهنگ زیست محیطی جامعه.
وی گفت: اگر بخواهیم ایران را از لحاظ منطقه ای مقایسه کنیم شاید وضعش بهتر از کشورهای منطقه باشد، اما فاصله ما با متوسط جهانی بسیار زیاد است و سرانه آب ما هر روز به سمت کوچک تر شدن پیش می رود که این مسئله در دراز مدت برای ما مشکل زا خواهد بود.
دکتر مدنی گفت: این که ما در بحران وارد شده یا نشده ایم خود جای تامل دارد، زیرا کلمه بحران دارای تفاسیر متفاوتی است، و تعریف علمی آن وضعیتی است که نیاز مبرم به پاسخگویی دارد و باید سریعاً وارد شویم و راهکارهای خروج بیاندیشیم.
وی تاکید کرد: وقتی می گوییم بحران آب این نکته جلب توجه می کند که فکر می کنیم که همه چیز وابسته به آب است و به دنبال راه حل ها و عوامل مسئله در حوزه آب می گردیم، حال این که اگر بپذیریم که کشور در زمینه مدیریت منابع آب دچار بحران است باید بپذیریم که این بحران فقط محدود به بخش آب نیست، و ما در بخش های محیط زیست، اقتصادی و اجتماعی هم شاید دچار بحران باشیم و همه این ها حلقه های به هم پیوسته ای است.
دکتر مدنی گفت: برای من خیلی جالب است که در تمام کشور از مدیران تا بخش های پایین تر اذعان دارند که بحران آب ناشی از سوء مدیریت است و جالب تر این که در اصفهان هم که بودم مدیران ارشد وزارت نیرو هم تاکید دارند که این بحران ناشی از سوء مدیریت است و این یکی از مشکلات ما است که همیشه به دنبال عواملی می گردیم که مسئولیت را از دوش ما سلب کند و مسئله مهمتر این است که به دنبال راه حل برای مشکل باشیم وگرنه با تئوری پردازی و اشکال تراشی دردی از ما دوا نخواهد شد.
مدنی ادامه داد: برخی از عوامل مشکل زا در حوزه اختیارات مدیریت بخش آب است و برخی دیگر هم از عواملی خارجی است و من نیاز می دانم که به این محرک های خارجی اشاره کنم که یکی از آن ها به نظر من افزایش سریع جمعیت و توزیع نا مناسب جغرافیایی آن است، جمعیت ایران در ۳۵ سال گذشته از چیزی نزدیک به ۳۰ میلیون نفر به ۸۰ میلیون نفر رسیده و این اتفاق در یک بازه زمانی کوتاهی اتفاق افتاده و هرم سنی به هم ریخته شده است و این در دراز مدت تبعاتی خواهد داشت.
مدنی گفت: بخش کشاورزی در ایران بخش مظلومی است و روز به روز به مظلومیت آن افزوده می شود، چرا که درآمد این بخش و سهمش در تولید ناخالص ملی از بالای ۳۳ درصد به ۱۳ درصد رسیده در حالی که سطح زیر کشت و مصرف آب ما افزایش پیدا کرده و اقتصاد لزوماً رو به بهبودی هم نداشته ایم، و چه خوب است که ما به سعی کنیم که کشاورزان خود را توانمند کنیم و به جای افزایش یارانه کشاورزان در بخش آب و برق به دنبال هدف اصلی که توانمند کردن کشاورز است باشیم، زیرا کشاورز ما فقیر بوده و خیلی از لحاظ اقتصادی موفق نبوده چرا که، اقتصاد نفتی باعث شده که هیچ گاه توجه نکنیم به این بخش و فقدان سیاست دراز مدت سبب بدتر شدن وضع کشاورزان ما شده است، مصارف آب بیشتر شده و تبع آن برداشت از سفره های زیر زمینی هم افزایش پیدا کرده و به همین صورت یارانه برق سیر صعودی داشته و عملاً این هزینه ای که صورت گرفته مانند این است که شما یک پولی به کشاورز داده اید که منابع را از بین ببرد.
وی ادامه داد: کشاورزی ناکارآمد چیزی است که مملکت ما را دچار مشکل کرده و حتی از متوسط کشورهای در حال توسعه نیز میزان مصرف آبمان در بخش کشاورزی بالاتر است در حالی که از لحاظ اقتصادی از کشورهای در حال توسعه بالاتر هستیم و تخصیص منابع سبب شده که استفاده از منابع زیر زمینی بیشتر و بیشتر شده و منابع زیر زمینی که حدی از آن قابل تجدید است ما را به رکورد دار در زمینه مصرف آب زیر زمینی رسانده است.
دکتر مدنی گفت: سیستم حکمرانی آب در کشور ما به صورتی است که امروز ما وزرات نیرو داریم و از طرف دیگر وزارت جهاد کشاورزی که این ها می توانند لزوماً با هم همکاری خوبی نداشته باشند و این خود عامل مشکل است. اگر تخصیص دهنده و بهره بردار یکی باشند انگیزه های بهتری وجود دارد برای پیشرفت در بخش کشاورزی و متاسفانه ساختاری این چنینی بیشتر به مناقشه بین این سازمان ها دامن زده است.
وی گفت: چیزی که در زاینده رود مرا آزار داده است این است که، زاینده رودی که به دنبال تخصیص آب بیشتری است، آنقدر بر سر آمار و ارقام در بخش های مختلف اختلاف است که به قولی از دشمن خارجی در این بخش بی نیاز شده ایم.
وی ادامه داد: فقدان نگرش دراز مدت، سوء مدیریت و عطش توسعه ما را دچار مشکل کرده است. همین عطش توسعه است که ما را بیچاره کرده است و ما به خاطر این که همیشه تحت فشار بوده ایم همیشه خواسته ایم که ثابت کنیم که خیلی خوب هستیم و می توانیم، که این ما می توانیم هزینه دارد و در اینجا من فکر می کنم که مفهوم غلطی از توسعه برداشت کرده ایم و باید بدانیم که توسعه ساخت و ساز نیست واین که سازه های مختلف یکی پس از دیگری سر بر بیاورند و برج میلاد ساختن و سد سازی های بی رویه توسعه نیست و متاسفانه این مفهوم غلط باعث شده تا برخی از مسائل ما در سطح کلان خیلی درست دیده نشده و در سطح جزء نیز به تبع آن دچار مشکل شده ایم و این به جایی رسیده است که عملاً گندم وارد می کنیم، و سوالی که این جا به وجود می آید این است که آب ما در کجا مصرف می شود و کشاورز ما به چه مکانیسمی پاسخگو بوده است؟
وی خاطر نشان کرد: کالیفرنیا هم که کشاورزی قوی دارد مصرف آب زیر زمینی اش بسیار زیاد است ولی بالای ۹۰ درصد اقتصادش از بخش کشاورزی تامین می شود واین خیلی فرق دارد با جایی که ما ۹۲ درصد آب را مصرف می کنیم که ۱۳ درصد تولید تاخالص ملی مان را تامین کنیم، پس حداقل بیاییم ببینیم که اگر داریم هزینه می کنیم، آیا این هزینه ارزش دارد یا نه؟
دکتر مدنی گفت: در بخش توسعه تعداد سدهایی که ما ساخته ایم به قولی وحشتناک است و این سدها که بدون بررسی اثرات زیست محیطی ساخته شده است و وقتی که من نماینده دوست دارم که در منطقه خودم رونق اقتصادی ایجاد کنم و فشار می آورم تا سد درست کنم، و وقتی که سد ساخته می شود منطقه برای مدتی رونق پیدا می کند و این باعث خوشحالی می شود اما نمی دانیم که در دراز مدت این مسئله چه تبعات و مشکلاتی برای ما در پی خواهد داشت.
وی گفت: سوء مدیریت لزوماً بی کفایتی نیست و انسان های بسیار بزرگوار و خوش فکری در سیستم های دولتی ما وجود دارد، اما آن چیزی که می خواهند لزوماً اجرا نمی شود به خاطر این که ساختار، ساختار غلطی است، و این ساختار باعث رقابت و تنش بسیار زیادی می شود که عملاً ما را داخل حلقه ی معیوبی می اندازد که فقط مجبوریم مدیریت بحران کنیم، یعنی این که دریاچه ارومیه وضعش خراب است و بیاییم به آن تخصیص اعتبار بدهیم چرا که دارد به یک فاجعه ملی و سیاسی تبدیل می شود.
وی ادامه داد: ما برخوردمان با هامون ها و برخوردمان با دریاچه ارومیه کاملاً متفاوت است چرا که آذربایجان مانند سیستان مظلوم نیست و لزوماً آنقدر نگران بختگان و گاوخونی و هورالعظیم غیره نبوده ایم.
وی خاطر نشان کرد: دریاچه ارومیه یکی از بحران های این کشور است ، دیگر ظرفیت این را نداریم که بیاییم آب زیر زمینی را هم ببینیم و یادمان نرود که آب زیر زمین امروز قیافه اش معلوم نیست و نمی توانیم از آن عکس ماهواره ای بگیریم و بیاییم در رسانه های عمومی نشان بدهیم و احساسات را تحریک کنیم، ولی باید بدانیم که وضع آن شاید خیلی از دریاچه ارومیه بدتر باشد و روزی خواهد آمد که این مسئله ما را دچار مشکل جدی کند، که آن وقت است که تازه به سراغ مدیریت بحران آب زیر زمینی می افتیم.
وی در مورد زاینده رود گفت: ما آمده ایم دبی رودخانه را از طریق انتقالات مختلف بیش از دو برابر دبی طبیعی آن کرده ایم، و چطور ممکن است که آنقدر افزایش حجم داشته باشیم ولی وضعیت این رودخانه به این شکل باشد.
دکتر مدنی ادامه داد: زاینده رود هم آب می گیرد و هم آب می دهد، اما حجم آبی که می گیرد خیلی کمتر است آبی که می دهد، به این دلیل که ما سیستم را درست متوجه نشده ایم و زاینده رودی که آبروی این کشور است از لحاظ بین المللی اگر از بین برود، آبروی بین المللی ما هم از بین می رود، صنعت توریسم ما فارغ از میزان درآمدش مختل می شود، مرکز ایران که بسیار مرکز مهمی است دچار مشکل می شود.
دکتر مدنی گفت: وقتی که سیستم های کشاورزی، اقتصادی و اجتماعی را نگاه می کنیم، وقتی آن را ساده کنیم می بینیم که اتفاق بسیار ساده، عجیب و بچه گانه ای رخ داده است. یعنی این که ما در حوزه زاینده رود کمبود آب داشته ایم و این کمبود را بدون این که کاری اساسی برایش انجام دهیم، آب برایش آورده ایم وتامین آبش را بالا برده ایم.
دکتر مدنی ادامه داد: این عمل در ابتدا بسیار خوب بوده است چراکه هدف ما هم همین رفع کم آبی بوده، حالا اتفاقی که افتاده این است که وقتی این سیستم را تامین کرده ایم از لحاظ آب، توسعه را تقویت کرده ایم، یعنی فرصت را ایجاد کرده ایم برای توسعه، حال وقتی که توسعه را بیشتر می کنیم در منطقه اتفاقی که می افتد این است که جمعیت بیشتری در آن جا خواهد بود و نیازهای آبی ما افزایش می یابد، بنابراین این حلقه دارد نیازهای آبی ما را درمنطقه بیشتر وبیشتر می کند و چیزی که ما از آن انتظارحل مشکل را داشته ایم خودش برای ما تبدیل شده است به عامل مشکل بعدی.
وی اتفاقات دریاچه ارومیه را درناک توصیف کرد و گفت: مطالعاتی که ما از عکس های ماهواره ای داشته ایم، حاکی از آن است که ۸۸ درصد سطح دریاچه تا شهریور امسال خشک شده است و این فاجعه است و من نمی دانم حتی در بازه ده ساله چگونه می توانیم این مسئله را برگردانیم.
دکتر مدنی گفت: وقتی به گذشته نگاه می کنیم می بینیم که ما میراب و سیستم قنات داشته ایم و سیستمی که کشاورزان ما خود را اداره می کردند بسیار قوی تر از سیستم های جدید و تکنولوژی های مدرن و پیشرفته ما است که در اثر توسعه و اصرار بر اثبات خودمان به دنیا امروزه داریم، که این اثبات بهای زیادی برای ما داشته است.
راه حل اصلاح نگرش مدیران
وی در در مورد راه حل های خروج از این وضعیت گفت: چیزی که در وهله اول پیشنهاد می شود بحث اصلاح نگرش مدیریت است و این که ما سعی کنیم مدیریت واکنشی را از بین ببریم و مدیریت پیشگیری را انجام بدهیم. همچنین بیاییم به ریشه ها متمرکز شویم به جای آن که فقط به دنبال نشانه ها باشیم.
وی در پایان عواملی را بر شمرد که در برون رفت از مشکلات آبی کشور موثر است و گفت: از جمله راه حل های اساسی برای مدیریت و حل بحران آب در کشور باید:
۱- بازنگری جدی در سیاست های رشد و توزیع جغرافیایی جمعیت داشته باشیم.
۲ - مرفه سازی کشاورزان و جوامع روستایی با اعطای امتیازات بیشتر و سرمایه گذاری در بخش کشاورزی به منظور افزایش بهره وری اقتصادی بخش کشاورزی از طریق مدرنیزه کردن این بخش.
۳- بازبینی الگوهای کشت در سراسر کشور با در نظر گرفتن امنیت غذایی ملی و بر اساس میزان دسترسی به منابع منطقه ای و بهره وری اقتصادی.
٤- افزایش قیمت حامل های انرژی و آب همراه با اعطای مشوق های اقتصادی برای جلوگیری از صدمات اقتصادی و معیشتی بر کشاورزان در کوتاه مدت.
٥- ایجاد سازمانهای تعاونی مدیریت کشاورزی در هر منطقه و افزایش مشارکت کشاورزان و ظرفیتهای جمعی در مدیریت آب و کشاورزی.
٦- ایجاد بازار آب و کنترل حقابه ها.
٧- ایجاد حساب پس انداز آب برای محیط زیست برای حفظ و احیای اکوسیستم ها از طریق خریداری آب از مزارع کم بازده.
٨- تغییر وضعیت از مدیریت بحران (انفعالی) به مدیریت پیشگیرانه (فعال).
٩- اصلاح ساختار حکمرانی آب و تقویت سازمان محیط زیست.
١٠- آموزش و تقویت فرهنگ زیست محیطی جامعه.
