رشد ملی گرایی و زوال چین در زنجیره تولید جهانی
در حال حاضر با توجه به اینکه پیشبینی روشنی از شیوع ویروس کرونا وجود ندارد، نمیتوان تخمین قابل اتکایی از پیامدهای آن برای اقتصاد جهانی ارائه کرد. بااینحال بسیاری از نهادهای بینالمللی اقتصادی با کسب نظر از کارشناسان اپیدمولوژی و ویروس شناسان برآوردهایی از وضعیت آینده اقتصاد بینالملل ارائه کردهاند. بیشتر این آمارها ناظر بر پیامدهای کوتاهمدت این بیماری است؛ اما در این میان با توجه به روندهای حاکم بر وضعیت اقتصاد بینالملل در سالهای اخیر میتوان احتمالاتی را برای وضعیت آتی اقتصاد بینالملل متصور شد. بر این اساس میتوان آثار و پیامدهای بحران کرونا را در دو بخش آثار کوتاهمدت و بلندمدت مورد تحلیل قرار داد.
۱- پیامدهای کوتاه مدت
اولین پیامد کوتاهمدت ویروس کرونا بر اقتصاد جهانی را میتوان در کاهش مبادلات تجاری میان کشورها دید. بسیاری از کشورها به دلیل ترس از مشکلات بهداشتی ناشی از همهگیری بیماری، حتیالامکان تلاش خواهند کرد محدودیتهای عبور و مرور در مرزهای خود را افزایش دهند تا از این طریق بتوانند سلامت افراد جامعه خود را حفظ کنند. بااینکه ویروس کرونا به دلیل سرعت انتشار بهآسانی از مرزها عبور میکند، اما دولتها در مورد کنترل مرزهای خود به دلیل حفظ سلامت و امنیت اتباع خود موضع مستحکمتری خواهند گرفت؛ زیرا خطرات ناشی از ویروس کرونا بیش از هر چیز موجودیت نیروی انسانی آنها را تهدید خواهد کرد و آنها بهصرف منافع حاصل از کسبوکارهای بزرگ اقتصادی حاضر نخواهند بود مرزهای خود را بهمانند سابق به روی سرمایهگذاران شرکتهای بزرگ باز بگذارند.
تحت تأثیر ایجاد محدودیتهای عبور و مرور مرزی، صنعت گردشگری نیز بسیار تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. در حال حاضر ترس عمومی از سفر به بالاترین میزان خود در یک دهه گذشته رسیده است. این در حالی است که درآمد حاصل از صنعت توریسم، رقم قابلتوجهی در بودجه برخی کشورها را تشکیل میدهد. علاوهبراین سیاستهایی مثل قرنطینهکردن و فاصلهگذاری اجتماعی که در بسیاری از کشورها ازجمله چین، ایران، ایتالیا و فرانسه اجرا میشود تأثیری منفی بر صنعت توریسم خواهد داشت.علاوهبراین، کرونا تأثیری منفی بر اشتغال خواهد داشت. سازمان بینالمللی کار (ILO) میگوید، تأثیرات منفی فزاینده ناشی از سرعت انتشار ویروس کرونا بر اشتغال، بهمراتب بیشتر از بحران مالی سال ۲۰۰۸- ۲۰۰۹ خواهد بود. طبق برآوردهای این سازمان، نزدیک به ۲۵ میلیون شغل در معرض تهدید ویروس کرونا قرار دارد و برآورد میشود بین ماههای آوریل و ژوئن میانگین ساعت کاری در مناطق مختلف دنیا حدود ۷ درصد کاهش یابد.پیامد کوتاهمدت دیگر بحران ناشی از ویروس کرونا، کاهش رشد اقتصادی جهان است. در حال حاضر بسیاری از کشورهای صنعتی و قدرتهای اقتصادی دنیا مثل چین، کره جنوبی و سایر کشورهای غربی تحت تأثیر تهدیدات ناشی از ویروس کرونا بسیاری از کارخانههای خود را تعطیل کردهاند. این مسئله اقتصاد جهانی را با مشکلات متعددی مواجه خواهد ساخت.
۲- پیامدهای بلندمدت
یکی از مهمترین پیامدهای بلندمدت ویروس کرونا گسترش موج حمایتگرایی و ناسیونالیسم اقتصادی است. اقتصاد جهانی در دهههای اخیر تحت تأثیر موج جهانیشدن، به بالاترین میزان در هم تنیدگی و وابستگی متقابل اقتصادی رسیده بود. نهادها و سازمانهای اقتصادی مثل اتحادیه اروپایی، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، گروه صنعتی ۲۰ و دیگر نهادهای منطقهای سمبل این همگرایی است. بااینحال این همبستگی اقتصادی میان جوامع در سالهای اخیر با چالشهای جدی روبرو بوده است. اقتصاد جهانی تحت تأثیر رقابت و تنش تجاری میان دو قدرت بزرگ اقتصادی دنیا یعنی آمریکا (با دارا بودن ۲۳ درصد GDP جهان) و چین (۱۶ درصد GDP جهان)، و نیز مسئله خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (برگزیت)، شاهد گسترش سیاستهای حمایتگرایانه و ملیگرایی اقتصادی بوده است.
دومین و شاید مهمترین اثر بلندمدت کرونا این خواهد بود که بهمانند گذشته زنجیره تأمین جهانی چین محور نخواهد بود. در حال حاضر بسیاری از شرکتهای اقتصادی غرب بر محوریت چین میچرخند. مزیت نسبی چین در تولید بسیاری از کالاهای صنعتی مثل قطعات کامپیوتری، گوشیهای هوشمند و خودرو، این کشور را بهعنوان یکی از ثروتمندترین کشورهای دنیا تبدیل کرده است؛ اما با شروع جنگ تجاری دونالد ترامپ علیه چین و اعمال تعرفههای تنبیهی علیه این کشور در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹، این شرکتها را به فکری جدی برای یافتن جایگزین واداشته است
پیامد سوم تغییر الگوی تجارت بهصورت کاهش مسافرت تجاری و گسترش تجارت از نوع مجازی است. کارشناسان فنآوری مدتهاست بر این اعتقادند که کنفرانس ویدیویی و برنامههای چت، نیاز به سفرهای تجاری را از بین میبرد و به بسیاری از مردم اجازه میدهد که بیشتر دورکاری کنند. بااینحال تا زمان بحران کرونا، سفرهای تجاری بهتدریج در حال افزایش بود. در حال حاضر، درنتیجه سیاستهای فاصلهگذاری اجتماعی و قرنطینهکردن از سوی دولتها، میزان قابلتوجهی از سفرهای خارجی لغو شده است و تصمیمات کسبوکار بیشتر از راه دور صورت میگیرد.
