دکتر یداالله کریمی پور:
ایران بدون اقیانوس هند بزرگ نخواهد شد
ساعت24- سخنرانی علمی ایران و اقیانوس هند در سالن دکتر شکوئی دانشگاه تربیت مدرس با حضور اساتید و دانشجویان و با سخنرانی دکتر یدالله کریمی پور استاد دانشگاه برگزار شد. در این سخنرانی بسیار جالب دکتر کریمی پور به اهمیت فضاهای بزرگ در توسعه و پیش رفت کشورها اشاره کرد و توان مندی کشور را در گروه استفاده و تعامل با این فضا ها دانست.
به گزارش ساعت ۲۴، دکتر کریمی پور پیشرفت کشور ها را بیش از هر چیز متاثر از سه مولفه دانست و گفت: امنیت سیاسی ، امنیت و احساس امنیت و فضا، که فارغ از دو بعد دیگر، پیشرفت ایران در گرو فضا بوده و هست و اگر تعاملی میان کشور و فضای بزرگ خارج از آن صورت نگیرد، ایران همچنان در چنبره نداری، واماندگی و عدم پیشرفت باقی خواهد ماند.
وی در ادامه این چنین ادامه داد: اگر بخواهیم به تاریخ پیشرفت بشر نگاه کنیم، می توان این تاریخ را به دو دسته تقسیم کرد. از ۲.۵ میلیون سال پیش تا قرن ۱۶ و از قرن ۱۶ تا کنون و اگر بخواهیم بدانیم که چگونه زندان تاریخی خشکی نگری و خشکی زیستی شکسته شد و آدمی توانست از اقتصاد بخور و نمیر و وابسته بیرون بیاید؟ پاسخ در یک واژه نهفته است و آن درک فضای بزرگ می باشد.
دولت ها برای پیش گرفتن راهبرد پیشرفت و عملیاتی کردن برنامه های خود ناگزیر به درک سه فضای تو در تو و پیوسته هستند: فضاهای درونی، میانی و بزرگ و هنر مدیریت سیاسی نیز ایجاد سازه ها، فرهنگ و سازوکار درخور برای پیوند دادن این سه فضا با یکدیگر و نیز برقراری احساس امنیت دراز مدت برای شهروندان و دیگران در فضای درونی است.
اروپای مدیترانه و شمال باختری هنگامی توانست به عنوان نخستین هسته اقتصاد تاریخ پیشرفت، نخستین خیز بزرگ را در ۵۰۰ سال پیش بردارد که به درک فضای بزرگ یا همان فضای اقیانوسی دست یافت و چگونگی رهبری و مدیریت بهره برداری از فضای اقیانوسی را شناخت.
به این ترتیب دولت هایی که از این فضا محروم اند و یا به درک همه جانبه آن نایل نشده اند و یا به هر روی توانایی دست یابی به آن را نداشته و یا از پیوند زدن سه فضای نام برده نا توان اند، وا مانده بوده و با تداوم آن می بایست فاتحه پیشرفت را بخوانند.
امروز بیش از ۸۰ درصد بازرگانی جهان از کرانه های دوسوی پاسفیک شمالی بوده است و وقتی مشاهده کنیم، در خواهیم یافت که هیچ دولت – کشور ندار و وامانده و ناپیشرفته ای در سه سده گذشته در دو سوی این فضای بزرگ دیده نشده است و از دو سده گذشته، کشورهای کوچک و بزرگ این دو فضای اقیانوسی به نوعی در رهبری جهان نقش محوری داشته اند.
فضای ناپایدار وامانده
فضای چیره بر اقیانوس هند به عنوان فضای بزرگ برای ۵۷ کشور، ناپایدار، ناپیشرفته و حتی وامانده است. از ویژگی های عمومی این اقیانوس می توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- رکورد دار کشورهای ساحلی که با ۳۷ کشور حاشیه ای – ساحلی، بیشترین کشورهای مستقل را در پیرامون خود جای داده است.۲- رکورد دار جمعیت ۳- رکورد دار توسعه نیافتگی ۴- خلاء قدرت سیاسی، هیچ کدام از پنج عضو دایم شورای امنیت در حاشیه پرجمعیت ترین و متراکم ترین اقیانوس های جهان نیستند. ۵- خلاء قدرت صنعتی ۶- رکورد حضور قدرت های بیگانه ۷- خلاء اتحادیه اقتصادی ۸- نا امن ترین اقیانوس برای دریانوردی ۹- رکورد دار کشورهای محصور در خشکی ۱۰- قدرت های هسته ای، که از میان ۸ کشور دارنده سلاح هسته ای، هند، پاکستان و اسراییل در حاشیه اقیانوس هند قرار دارند ۱۱- پایین ترین مبادلات بازرگانی ۱۲- آلوده ترین اقیانوس جهان ۱۳- خلاء گفتگو، که کمترین میزان گفتگو، مذاکره، پیمان، عهدنامه دو جانبه و چند جانبه، فراگیر و نهادینه در میان کشورهای حاشیه این اقیانوس صورت می گیرد. ۱۴- خلاء تبادل فرهنگی ۱۵- میلیتاریسم، که هزینه های نظامی در میان کشورهای حاشیه اقیانوس هند، بالاترین نرخ را در جهان دارا است.
ایران و اقیانوس هند
ایران از آغاز دهه ۵۰ شمسی با طرحی استراتژیک و با آگاهی از نقش و تاثیرگذاری فضای بزرگ بر فضای میانی و فضای درون کشوری، به سوی اقیانوس هند و ایجاد سازه بزرگ اقیانوسی گام برداشت. در این راستا چابهار محور قرار گرفت و بزرگترین طراحی نظامی جهان برای محور چابهار- کنارک و جاسک در نظر گرفته و زیر بناها نیز آماده شدند، ولی رویداد انقلاب و تمرکز گریز ناپذیر استراتژیک ایران در محور باختری (عراق) و خلیج فارس دستکم طی دو دهه زمینه غفلت از اقیانوس هند را فراهم آورد. تنها پس از ۱۹۹۱ و فروپاشی اتحاد شوروی و نیازهای گذرگاهی بود که مسایل اقیانوس هند و نیاز به این فضا بار دیگر مطرح شد.
دکتر کریمی پور در ادامه حاصل پژوهش خود را در سه گزاره خلاصه کرده و گفت: ایران برای پیشرفت تنها یک فضای بزرگ در پیش روی دارد و آن اقیانوس هند است. با وجود چشم اندازهای کنونی، امکان پیشرفت ایران بس دشوار خواهد بود.
فضای میانی ایران که در برگیرنده تلفیق و ترکیب فضای کوریدوری لولایی با فضای اقیانوسی است و در برگیرنده پنج منطقه در فضای نزدیک پیرامونی ایران است، تحت تاثیر فضای بزرگ و روح حاکم بر آن است. همچنین فضای درون کشوری بدون فضای میانی و فضای بزرگ، هرگز توانایی خیزش بزرگ را حتی با بهره گیری از همه توان ها پیدا نخواهد کرد.
به طور خلاصه، خروج ایران از بن بست توسعه نیافتگی و دستیابی ایران به پیشرفت دست کم با استانداردهای ترکیه و اسراییل، از جمله نیازمند آمیختگی با فضای بزرگ اقیانوس هند و ایجاد سازه های کلان برای عملیاتی کردن چنین پیوندی است.
به عنوان نمونه ای بسیار کوچک: ایران برای تحقق بهره گیری از امتیاز ترانزیت و نقش گذرگاهی خود، می بایست گنجایش راه آهن خود را از ۲۰ میلیون تن به ۲۰۰ میلیون تن برساند. تنها همین تغییر موجبات درآمد سالیانه ای بیش از ۹ برابر درآمد ارزی نفتی اش خواهد بود و لازمه چنین تغییراتی، پیوند با اقتصاد جهانی است.
دگرگونی کلان در راهبرد ملی و تغییر کلان در جهت گیری های سیاست خارجی از جمله شروط چنین تحولی است. فعال سازی اتحادیه اقیانوس هند، ایجاد سازه های کلان به ویژه سازه های ریلی، هوایی و بندری با بهره گیری کلان در مقیاس از سرمایه گذاری جهانی، عضویت تام در WTO، پیوند فشرده و تنگاتنگ و نهادیه بازرگانی با اعضای سارک، آ س آن، آفریقای جنوبی، اقیانوسیه و تنش زدایی ساختاری در فضای میانی از جمله شورای همکاری خلیج فارس، باید بخشی از سیاست خارجی آینده ایران باشد.
وی در ادامه این چنین ادامه داد: اگر بخواهیم به تاریخ پیشرفت بشر نگاه کنیم، می توان این تاریخ را به دو دسته تقسیم کرد. از ۲.۵ میلیون سال پیش تا قرن ۱۶ و از قرن ۱۶ تا کنون و اگر بخواهیم بدانیم که چگونه زندان تاریخی خشکی نگری و خشکی زیستی شکسته شد و آدمی توانست از اقتصاد بخور و نمیر و وابسته بیرون بیاید؟ پاسخ در یک واژه نهفته است و آن درک فضای بزرگ می باشد.
دولت ها برای پیش گرفتن راهبرد پیشرفت و عملیاتی کردن برنامه های خود ناگزیر به درک سه فضای تو در تو و پیوسته هستند: فضاهای درونی، میانی و بزرگ و هنر مدیریت سیاسی نیز ایجاد سازه ها، فرهنگ و سازوکار درخور برای پیوند دادن این سه فضا با یکدیگر و نیز برقراری احساس امنیت دراز مدت برای شهروندان و دیگران در فضای درونی است.
اروپای مدیترانه و شمال باختری هنگامی توانست به عنوان نخستین هسته اقتصاد تاریخ پیشرفت، نخستین خیز بزرگ را در ۵۰۰ سال پیش بردارد که به درک فضای بزرگ یا همان فضای اقیانوسی دست یافت و چگونگی رهبری و مدیریت بهره برداری از فضای اقیانوسی را شناخت.
به این ترتیب دولت هایی که از این فضا محروم اند و یا به درک همه جانبه آن نایل نشده اند و یا به هر روی توانایی دست یابی به آن را نداشته و یا از پیوند زدن سه فضای نام برده نا توان اند، وا مانده بوده و با تداوم آن می بایست فاتحه پیشرفت را بخوانند.
امروز بیش از ۸۰ درصد بازرگانی جهان از کرانه های دوسوی پاسفیک شمالی بوده است و وقتی مشاهده کنیم، در خواهیم یافت که هیچ دولت – کشور ندار و وامانده و ناپیشرفته ای در سه سده گذشته در دو سوی این فضای بزرگ دیده نشده است و از دو سده گذشته، کشورهای کوچک و بزرگ این دو فضای اقیانوسی به نوعی در رهبری جهان نقش محوری داشته اند.
فضای ناپایدار وامانده
فضای چیره بر اقیانوس هند به عنوان فضای بزرگ برای ۵۷ کشور، ناپایدار، ناپیشرفته و حتی وامانده است. از ویژگی های عمومی این اقیانوس می توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- رکورد دار کشورهای ساحلی که با ۳۷ کشور حاشیه ای – ساحلی، بیشترین کشورهای مستقل را در پیرامون خود جای داده است.۲- رکورد دار جمعیت ۳- رکورد دار توسعه نیافتگی ۴- خلاء قدرت سیاسی، هیچ کدام از پنج عضو دایم شورای امنیت در حاشیه پرجمعیت ترین و متراکم ترین اقیانوس های جهان نیستند. ۵- خلاء قدرت صنعتی ۶- رکورد حضور قدرت های بیگانه ۷- خلاء اتحادیه اقتصادی ۸- نا امن ترین اقیانوس برای دریانوردی ۹- رکورد دار کشورهای محصور در خشکی ۱۰- قدرت های هسته ای، که از میان ۸ کشور دارنده سلاح هسته ای، هند، پاکستان و اسراییل در حاشیه اقیانوس هند قرار دارند ۱۱- پایین ترین مبادلات بازرگانی ۱۲- آلوده ترین اقیانوس جهان ۱۳- خلاء گفتگو، که کمترین میزان گفتگو، مذاکره، پیمان، عهدنامه دو جانبه و چند جانبه، فراگیر و نهادینه در میان کشورهای حاشیه این اقیانوس صورت می گیرد. ۱۴- خلاء تبادل فرهنگی ۱۵- میلیتاریسم، که هزینه های نظامی در میان کشورهای حاشیه اقیانوس هند، بالاترین نرخ را در جهان دارا است.
ایران و اقیانوس هند
ایران از آغاز دهه ۵۰ شمسی با طرحی استراتژیک و با آگاهی از نقش و تاثیرگذاری فضای بزرگ بر فضای میانی و فضای درون کشوری، به سوی اقیانوس هند و ایجاد سازه بزرگ اقیانوسی گام برداشت. در این راستا چابهار محور قرار گرفت و بزرگترین طراحی نظامی جهان برای محور چابهار- کنارک و جاسک در نظر گرفته و زیر بناها نیز آماده شدند، ولی رویداد انقلاب و تمرکز گریز ناپذیر استراتژیک ایران در محور باختری (عراق) و خلیج فارس دستکم طی دو دهه زمینه غفلت از اقیانوس هند را فراهم آورد. تنها پس از ۱۹۹۱ و فروپاشی اتحاد شوروی و نیازهای گذرگاهی بود که مسایل اقیانوس هند و نیاز به این فضا بار دیگر مطرح شد.
دکتر کریمی پور در ادامه حاصل پژوهش خود را در سه گزاره خلاصه کرده و گفت: ایران برای پیشرفت تنها یک فضای بزرگ در پیش روی دارد و آن اقیانوس هند است. با وجود چشم اندازهای کنونی، امکان پیشرفت ایران بس دشوار خواهد بود.
فضای میانی ایران که در برگیرنده تلفیق و ترکیب فضای کوریدوری لولایی با فضای اقیانوسی است و در برگیرنده پنج منطقه در فضای نزدیک پیرامونی ایران است، تحت تاثیر فضای بزرگ و روح حاکم بر آن است. همچنین فضای درون کشوری بدون فضای میانی و فضای بزرگ، هرگز توانایی خیزش بزرگ را حتی با بهره گیری از همه توان ها پیدا نخواهد کرد.
به طور خلاصه، خروج ایران از بن بست توسعه نیافتگی و دستیابی ایران به پیشرفت دست کم با استانداردهای ترکیه و اسراییل، از جمله نیازمند آمیختگی با فضای بزرگ اقیانوس هند و ایجاد سازه های کلان برای عملیاتی کردن چنین پیوندی است.
به عنوان نمونه ای بسیار کوچک: ایران برای تحقق بهره گیری از امتیاز ترانزیت و نقش گذرگاهی خود، می بایست گنجایش راه آهن خود را از ۲۰ میلیون تن به ۲۰۰ میلیون تن برساند. تنها همین تغییر موجبات درآمد سالیانه ای بیش از ۹ برابر درآمد ارزی نفتی اش خواهد بود و لازمه چنین تغییراتی، پیوند با اقتصاد جهانی است.
دگرگونی کلان در راهبرد ملی و تغییر کلان در جهت گیری های سیاست خارجی از جمله شروط چنین تحولی است. فعال سازی اتحادیه اقیانوس هند، ایجاد سازه های کلان به ویژه سازه های ریلی، هوایی و بندری با بهره گیری کلان در مقیاس از سرمایه گذاری جهانی، عضویت تام در WTO، پیوند فشرده و تنگاتنگ و نهادیه بازرگانی با اعضای سارک، آ س آن، آفریقای جنوبی، اقیانوسیه و تنش زدایی ساختاری در فضای میانی از جمله شورای همکاری خلیج فارس، باید بخشی از سیاست خارجی آینده ایران باشد.
