۱۴۰۰؛ پایان عصر اعتدال با رفتن باتجربهها؟
پایان عصر پیرمردان اعتدال
اعتدال واژهای بود که نخستین بار از زبان حسن روحانی در کمپین انتخاباتی خود در سال 92 بیان شد و پس از پیروزی وی در آن انتخابات و رسیدن به ریاستجمهوری بسیار بیشتر مورد استعمال قرار گرفت و به نوعی مشی و روش در عملکرد دولت بدل شد. با این حال با نزدیک شدن به انتخابات مجلس دهم و خبرگان پنجم در اسفندماه 94 این رویکرد بازهم تقویت شد؛ چنانکه چه در حوزه مجلس و مجلس خبرگان لیستهایی با محوریت اعتدالگرایی بسته شد. نگاهی به لیست خبرگان مردم با حضور نفراتی چون آیتا... هاشمیرفسنجانی، هاشمزادههریسی، امینی، بطحایی، شاهآبادی، میرمحمدیریشهری، موحدیکرمانی، امامیکاشانی و حججاسلام روحانی و علوی در این لیست و اقبال بالای مردم به آن موید این مساله است. با این حال دیرزمانی نگذشت که آفتاب پیرمردان اعتدال رو به غروب نهاد. ابتدا آیتا... هاشمی درگذشت و پس از ایشان آیات شاهآبادی، میرمحمدی، بطحائی و در نهایت آیتا... امینی به لقاءا... پیوستند و در انتخابات میاندورهای جای خود را به حججاسلام علی مومنپور، مصباحیمقدم و آیتا... عباسعلی اختری دادند تا به روایت برخی عصر پیرمردان اعتدال بهسر آید. آنچه مسلم است اینکه تلاش آیتا... هاشمی برای ورود افراد معتدل و میانهرو به مجلس خبرگان تا پایان به سرانجام نرسید و در میانه راه نتایجی دیگر رقم خورد که دلخواه ایشان و اعتدالگرایان نیست؛ چنانکه امروز افرادی چون آیتا... مصباحیزدی، آیتا... یزدی و آیتا... دژاکام سنگینی این اعتدال را به سمت جریان مقابل بردهاند.
پایان اعتدالگرایی؟
دولت اعتدالگرای حسن روحانی که در ابتدا با استقبال پرشور جامعه روبهرو بود امروز در دستاندازهای مختلفی افتاده و با انتقادات مختلفی بهخصوص در حوزه اقتصادی مواجه شده است. انتقاداتی که هر چند بعضا جنبه تخریب به خود میگیرد اما جامعهای که در شرایط سخت کرونا تغییری در زندگی خود احساس نمیکند این انتقادات به دولت را درست میداند و در مقاطعی نیز نارضایتی خود را از عملکرد دولت ابراز میدارد. نگاهی به رویکردهای مردم نسبت به دولت و جریان حامی و بهخصوص انتخابات اسفند 98نشان داد که جایگاه اعتدالگرایی در جامعه کجاست و معادلات سیاسی جامعه به کدام سمت وسو پیش میرود. عملکرد بعضا ناموفق دولت در برخی حوزهها و نارضایتیهای مشهود جامعه، کاهش مشارکت در انتخابات مجلس و پیروزی جریان اصولگرا را در پی داشت. این در حالی است که برخی کارشناسان معتقدند اگر دولت در این یک سال باقیمانده نتواند تغییرات و تحولاتی چشمگیر در وضعیت اقتصادی، معیشتی و اجتماعی مردم بهوجود آورد در سال 1400 به پایان عصر اعتدالگرایی خواهیم رسید. هر چند اگر اتفاقات بینالمللی به نفع دولت رقم بخورد و با برداشته شدن احتمالی تحریمها دولت بتواند رشد نسبی اقتصادی نیز حاصل کند و در خوشبینانهترین حالت سرمایه اجتماعی از دست رفته بازگردد، بازهم نمیتوان انتظار داشت که جریان اصلاحطلب حامی دولت بخواهد اعتدالگرایی برگزیند و قطعا راه دیگری در پیش خواهد گرفت. باید دید سویه تغییرات در جامعه به پایان عصر اعتدال خواهد انجامید یا تداوم اعتدال با فردی پس از روحانی.
تداوم اعتدالگرایی در گرو رضایت مردم
یک فعال سیاسی اصلاحطلب درخصوص شرایط جامعه و رویکردها به اعتدالگریی اظهارداشت: برای اینکه بدانیم اعتدالگرایی ثمراتی برای کشور داشته یا نه، اگر ارزیابی دقیقی داشته باشیم باید دید مردم چه میزان از اعتدالگرایی رضایت دارند. هر چقدر رضایتمندی مردم از اعتدالگرایی کاسته شود، بهصورت طبیعی مردم به سمت انتخاب رادیکال خواهند رفت. اسماعیل گرامیمقدم به «آرمان ملی» گفت: این مساله نیز به چند عامل بستگی دارد. نارضایتی مردم از اعتدالگرایان، نواقص و کاستیها در نحوه اجرای سیاستها که باعث سرخوردگی مردم شده، تخریب و سیاهنمایی دولت از سوی رقبا و مخالفان بخشی از این عوامل هستند. سخنگوی حزب اعتماد ملی در این مورد که پایان اعتدالگرایی در 1400 خواهد بود یا خیر، تصریح کرد: این مساله به انتخابات آمریکا و تاثیر آن بر انتخابات ایران بستگی دارد. اگر در انتخابات آمریکا رقیب ترامپ رای بیاورد، باعث امیدواری در گروههای مرجع اعتدالگرا چه از جنس اصلاحطلب و چه از جنس اصولگرا خواهد بود و کمک خواهند کرد که اعتدالگرایی تداوم یابد.
