رقابت برای ابتکار عمل در بازی بزرگ
ورود رسمی ترکیه به میدان مذاکرات
روز یکشنبه، مولود چاوش اوغلو، وزیر خارجه ترکیه در تماسی تلفنی با وزیر خارجه افغانستان در خصوص برگزاری نشستی میان دولت افغانستان و گروه شبهنظامی طالبان در ترکیه گفتوگو کرد. در نامهای که هفته گذشته وزیر خارجه امریکا برای رییسجمهور افغانستان نوشت، آمده بود: «ما همچنان از ترکیه خواهیم خواست تا یک نشست سطح بلند را از هر دو طرف (جمهوریاسلامی افغانستان و گروه شبهنظامی طالبان) برای نهاییسازی یک توافقنامه صلح در هفتههای آینده میزبانی کند.» بر اساس بیانیهای که وزارت خارجه افغانستان در مورد گفتوگوی تلفنی وزرای خارجه ترکیه و افغانستان منتشر کرده است، محمد حنیف اتمر، وزیر خارجه افغانستان از آمادگی ترکیه برای میزبانی نشست بیناافغانی در این کشور ابراز خرسندی کرده است. آقای اتمر ابراز امیدواری کرده است که این نشست گامی به جلو در راستای تامین آتشبس و دستیابی به راهحل سیاسی باشد. اعلام برگزاری نشست بیناافغانی در ترکیه این سوال را پیش آورده که سرنوشت گفتوگوهای جاری میان گروه طالبان و نمایندگان دولت افغانستان در دوحه قطر که از شش ماه پیش آغاز شده است، چه خواهد شد؟ وزارت خارجه افغانستان در بیانیه خود نوشته است که طرف ترکیهای تاکید کرده است نشست ترکیه جایگزین روند دوحه نخواهد بود، بلکه مکمل آن است. نشست دوحه که در پی توافق بهمن ماه گذشته میان دولت پیشین ایالات متحده امریکا و گروه شبهنظامی طالبان طرحریزی شد، قرار بود به توافق صلحی جامع میان گروههای افغانی بینجامد، اما بعد از تعلل طولانی طالبان برای شرکت در این نشست، نهایتا از شهریور ماه سال 1399 عاقبت برای شرکت در گفتوگو با نمایندگان حکومت افغانستان اعلام آمادگی کرد. روند گفتوگوهای دوحه در طول نزدیک به شش ماه هنوز به تعیین یک دستور کار برای مذاکرات منتهی نشده است و تنها یک سند به عنوان «شیوهنامه مذاکرات» میان طرفهای مذاکرهکننده مورد توافق قرار گرفته است. امریکا در توافق سال گذشته به طالبان تعهد داده بود که تا اردیبهشت ماه سال 1400تمامی نیروهای خود و نظامیان خارجی کشورهای دیگر را از خاک افغانستان خارج کند، اما با کندی مذاکرات در دوحه و فقدان دورنمایی برای توافق میان دولت افغانستان و طالبان، امریکا تلاش میکند تا به استفاده از یک روش سریعتر در مذاکراتی موازی، تا پیش از ضربالاجل اردیبهشت ماه، طالبان و کابل را به یک توافق وادار کند. مولود چاوش اوغلو، وزیر خارجه ترکیه روز جمعه گفته بود که قرار است نشست بیناافغانی ترکیه از ماه آوریل آغاز شود. به نوشته خبرگزاری آناتولی، وزیر خارجه ترکیه گفته است: «اجلاس روند صلح افغانستان ماه آوریل در استانبول برگزار و در این راستا یک نماینده ویژه در امور این کشور تعیین خواهد شد.» در چنین شرایطی طالبان و حکومت افغانستان، تا زمان فرارسیدن ضربالاجل امریکا برای خروج نیروهایش از افغانستان، فقط یک ماه فرصت خواهند داشت تا به یک توافق صلح دست پیدا کنند.
روند روسی برای صلح افغانستان
همزمان با فشار امریکا برای تشکیل چارچوبهای موازی برای مذاکرات صلح افغانستان، مسکو نیز وارد عمل شده است تا بتواند ابتکار عمل در مسائل افغانستان را در اختیار خود بگیرد. ضمیر کابلف، فرستاده ویژه رییسجمهور روسیه در امور افغانستان، هفته گذشته اعلام کرد که قرار است نشستی به میزبانی روسیه، پنجشنبه هفته جاری در مسکو برگزار شود. در این نشست قرار است علاوه بر نمایندگان دولت افغانستان، گروههای سیاسی افغان و گروه شبهنظامی طالبان، نمایندگان دولتهای چین، امریکا و پاکستان هم حضور داشته باشند. حمدالله محب، مشاور امنیت ملی رییسجمهور افغانستان، روز شنبه گفته است که دولت افغانستان آمادگی دارد هم در نشست مسکو و هم در نشست استانبول مشارکت کند. قرار است امروز محمد حنیف اتمر، وزیر خارجه افغانستان برای شرکت در نشست مسکو به روسیه سفر کند. نشست مسکو در واقع در چارچوب ساختار تروییکا یا سه قدرت جهانی یعنی امریکا، روسیه و چین برگزار میشود که پاکستان هم در در آن حضور پیدا میکند. حامد کرزی، رییسجمهور پیشین افغانستان که پیش از این نیز به عنوان رییس هیات گروههای سیاسی افغانستان برای مذاکره با طالبان به روسیه رفته بود، در نشست روز پنجشنبه به عنوان یکی از مهمانان مشارکت میکند. هنوز مشخص نیست طالبان در چه سطحی در این نشست مشارکت خواهد کرد.
دهلینو، آماده ورود به مذاکرات افغانستان
واشنگتن مدتی است که برای ایجاد موازنه در بازیگران خارجی افغانستان و تحت فشار گذاشتن پاکستان برای همکاری بیشتر در فرآیند سیاسی افغانستان، از هند برای مشارکت در این فرآیند دعوت میکند. هندیها هر چند در تازهترین پیشنهاد امریکا برای تشکیل فرآیند تحت نظارت سازمان ملل متحد، در کنار ایران به عنوان یکی از طرفهای اصلی مذاکرات مطرح شدهاند، اما در فرآیند روسیه جایی برای آنها اختصاص پیدا نکرده است. اتمر، قرار است که بعد از پایان نشست مسکو برای سفری به دهلینو برود تا با مقامهای هند در مورد نقش این کشور در فرآیند گفتوگوهای آینده صلح افغانستان رایزنی کند.
بررسی طرح صلح جدید امریکا
به نوشته رسانههای افغانستان، زلمی خلیلزاد، فرستاده ویژه وزارت خارجه امریکا در امور افغانستان، در سفر 10روز پیش خود به کابل، یک طرح جدید صلح برای افغانستان به مقامهای این کشور ارایه کرده که بررسی این طرح از روز یکشنبه در شورای عالی مصالحه ملی افغانستان آغاز شده است. بر اساس طرح جدید امریکا برای صلح، قرار است بدون برگزاری انتخابات جدید یک دولت موقت با حضور نمایندگان طالبان در افغانستان تشکیل شود و زمینههایی برای برگزاری یک انتخابات جدید برای تشکیل دولت تازه و نگارش قانون اساسی جدید را ایجاد کند. دولت افغانستان مخالفت خود را قبلا با چنین طرحی اعلام و تاکید کرده که قدرت را تنها از طریق برگزاری انتخابات واگذار خواهد کرد.
