زمینه های اقتصادی اغتشاشات در ایران
بی توجهی به وضعیت زندگی مردم
عوامل مختلفی در گسترش نارضایتی مردم نقش دارند که از جمله آنها می توان به نبود یک راهبرد منظم و مشخص برای گفت و گو با مردم از جانب دولت اشاره کرد. از آنجا که مکانی یا رسانه ای برای بازتاب و انعکاس تصویر دقیقی از زندگی مردم وجود ندارد، بسیاری از مسئولان تصمیماتی اتخاذ می کنند که به شدت زندگی مردم را تحت الشعاع قرار می دهد، اما متأسفانه آنها یا این مسئله را نمی دانند یا اینکه نسبت به آن بی توجه هستند. در صورتی که ادعا کنند از تأثیر تصمیمات خود بر زندگی مردم بی اطلاع بوده اند، باید در جایگاه شغلی آنان تجدیدنظر کرد. برای مثال، بودجه سال 1398 تقریباً با 167 هزار میلیارد تومان کسری تصویب شد که در نهایت، در سال 1398 با مجوز فروش اوراق یا استقراض از بانک مرکزی و شبکه بانکی، پول به اقتصاد تزریق شد. این پول به پول پرقدرت تبدیل شد و متأسفانه تورم ایجاد کرد که تورم ایجاد شده، به شدت وضعیت زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داد و شکاف طبقاتی زیادی ایجاد کرد. متأسفانه این کار در سال 1399 دوباره تکرار شد و کسری بودجه در سال 1399 به 273 هزار میلیارد تومان رسید که این هم، به نوبه خود پیامدهای منفی بسیاری بر زندگی مردم داشت. نمونه بیان شده تنها یکی از هزاران تصمیمی است که سالیانه توسط مسئولان گرفته می شود بدون اینکه به عواقب ناشی از آن بر مردم توجهی شود.
تورم و گرانی
تغییرات قیمت در کشور اتفاق تازه ای نیست. در گذشته نیز تغییرات قیمت و تورم در اقتصاد وجود داشته، اما در سا لهای اخیر تغییرات قیمت و افزایش تورم لحظه ای شده است. افزایش قیمت کالاهای اساسی، افزایش اجاره بهای مسکن و... در ماه های اخیر به شدت مردم را تحت فشار قرار داده است. متغیرهای اقتصادی بسیاری وجود دارند که بتوانند به نارضایتی مردم و بروز اغتشاشات منجر شوند، اما تورم و گرانی از جمله متغیرهای اقتصادی هستند که مردم هرروزه به هر نحوی شده با خرید یک نان با آن سروکار دارند و می توانند هرگونه افزایش قیمت را به صورت لحظه ای لمس کنند. به همین علت، در بین متغیرهای اقتصادی تورم از اهمیت بالایی برخوردار است و به تنهایی می تواند یک جامعه را آرام یا متشنج کند. از جمله اعتراضات و اغتشاشات به وجود آمده در سالهای اخیر، می توان به اعتراضات دی 1398 به دلیل افزایش قیمت بنزین اشاره کرد که در بسیاری از شهرهای کشور مردم اعتراضات خود را با خشونت نشان دادند و اغتشاشات خیابانی به راه افتاد.
وعده های بدون عمل
در سالهای اخیر بسیاری از مسئولان در هر برهه زمانی وعده هایی به مردم دادند و متأسفانه بسیاری از آنها به مرحله اجرا نرسیده و در حد حرف باقی مانده است. بیشتر وعده هایی که به مردم داده می شود در زمان انتخابات مجلس و انتخابات ریاست جمهوری بوده است که مردم با هزاران امید و آرزو و دلخوشی به وعده هایی که داده شده، پای صندوقهای رأی رفته اند، اما متأسفانه مسئولان یا وعده های خود را فراموش کرده اند یا اینکه وعده های آنها از ابتدا وعده ای بیش نبوده است. در جدول شماره 1، برخی از وعده هایی که نه تنها محقق نشدند، بلکه وضعیت اقتصادی مردم را وخیم تر کردند، ارایه شده است.برخی از وعده هایی که توسط مقامهای عالی رتبه به مردم داده شده است، متأسفانه برعکس محقق شده اند. حال، اگر شرایطی در نظر گرفته شود که مردم این وعده ها را در دستور کار خود قرار داده و به امید ارزانی خانه، ارزانی دلار و... برنامه ریزی کرده باشند، طبیعی است که بعد از تحقق برعکس چنین وعده هایی مردم نسبت به برخی مسئولان بی اعتماد شوند و نارضایتی خود از آنان را نشان دهند.
فساد مالی برخی مسئولان
در سال های اخیر فسادهای بسیاری توسط برخی مسئولان در سازمان های مختلف رخ داده است. این در حالی است که وضعیت زندگی مردم در این سال ها روز روزبه بدتر شده و فاصله طبقاتی در کشور بیداد می کند. در جدول شماره 2، برخی فسادهای مالی کلان در کشور در سال های اخیر ارایه شده است.فسادهای کلان رخ داده در سالهای اخیر رقم مالی بالایی را شامل می شوند. طبیعی است در شرایطی که امروزه مردم توانایی خرید بسیاری از اقلام ضروری و مورد نیاز خود را از دست داده ند با شنیدن و دیدن چنین فسادهایی معترض شوند و از مسئولان مربوط ناراضی باشند. هرچه میزان فسادهای مالی بیشتر باشد، نارضایتی مردم هم افزایش خواهد یافت و حتی شدت نارضایتی آنان ممکن است خود را با اغتشاشات خیابانی نشان دهد.
خویشاوندسالاری
در بسیاری از ادار ه ها و سازمان های دولتی مشاهده می شود افرادی مشغول به کار هستند که هیچ گونه سابقه تحصیلی یا حتی شغلی مرتبط با شغل خود را ندارند و تنها به پشتوانه اعضای خانواده خود دارای پست و سمت شده اند. این در حالی است که بسیاری از جوانان تحصیل کرده در بهترین دانشگاه های کشور امکان استخدامی ندارند و بیکار هستند. متأسفانه در بسیاری از سازمان های دولتی شا یسته سالاری جای خود را به خویشاوندسالاری داده و همین قضیه موجبات نارضایتی و اغتشاش جوانان را فراهم آورده است.
عاطفه غلامی ماهنامه امنیت اقتصادی – پژوهشکده امنیت اقتصادی
