نگرانی های بازنشستگان تامین اجتماعی

ساعت 24-وضعیت بازنشستگان سازمان تامین اجتماعی درباره میزان افزایش مستمری دریافتی هنوز روشن نشده است و با توجه به راهبرددولت که می خواهد نقدینگی های سرچشمه گرفته از افزایش مزد وحقوق را در حداقل نگهداردبازنشستگان نگرانی دارند که مبادا مشمول این راهبرد دولت شوند. با پایان مذاکرات مزدی در نوزدهم اسفندماه، تکلیف حقوق بخشی از مزدبگیران کارگری در سال جدید، روشن شد؛ حداقل دستمزد کارگران شاغل، ۵۷.۴ درصد افزایش یافت و با احتساب افزایش مزایای مزدی، کل دریافتی یک کارگر حداقل بگیر، مشمول افزایش حدوداً ۵۵ درصدی شد. با این حال، هنوز ماجرا برای بخشی دیگر از مزدبگیران کارگری یعنی کارگران بازنشسته به پایان نرسیده است.

html>

ماده ۹۶ و سبد معیشت ده میلیون و ۸۰۰ هزار تومانی

به گزارش ایلنا ،کارگران بازنشسته، یک اصطلاح کلی است؛ در واقع حدود ۴ میلیون نفر شامل مستمری بگیران اصلی، بازماندگان و از کارافتادگان کلی و جزئی، در انتظار ابلاغیه‌ی مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی برای افزایش مستمری ۱۴۰۱ هستند؛ هرچند براساس سنت معمول هرساله، پایان مذاکرات مزدی در شورایعالی کار، به معنای مشخص شدن تکلیف حداقل مستمری بازنشستگان نیز هست، اما قانون تامین اجتماعی، هیچ ممنوعیت و معذوریتی برای افزایش پایه مستمری یا مزایای جنبی بازنشستگان، بیشتر از مصوبات مزدی شورایعالی کار تعریف نکرده است. دو ماده از این قانون، ناظر بر افزایش مستمری سالانه است؛ ماده ۱۱۱ که می‌گوید «مستمری از کارافتادگی کلی و و مستمری بازنشستگی و مجموع بازماندگان در هر حال نباید از حداقل مزد کارگر عادی کمتر باشد» و ماده ۹۶ که مهم‌ترین بند قانونی در ارتباط با تعیین مستمری بازنشستگان است و به صراحت می‌گوید «سازمان مکلف است میزان کلیه مستمری‌های بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی و مجموع مستمری‌های بازماندگان را در فواصل زمانی که حداکثر از سالی یکبار کمتر نباشد با توجه به افزایش هزینه‌های زندگی با تصویب هیات وزیران به همان نسبت افزایش دهد.»

عبارتِ «به همان نسبت» در متن ماده ۹۶، به همراهِ عبارتِ «مکلف است» که در ابتدای این ماده قانونی آمده، معنایی جز الزام به افزایش مستمری سالانه به اندازه‌ی میزان افزایش هزینه‌های زندگی ندارد. در واقع، هیات وزیران و مدیرعامل سازمان باید مستمریِ همه‌ی مستمری بگیران سازمان از جمله ازکارافتادگان و بازماندگان را به اندازه‌ی افزایش ریالی هزینه‌های زندگی، هر سال افزایش دهند.

بنابراین، هیچ تردیدی نیست که جدا از مصوبات مزدی شورایعالی کار و بندهای یک و دو ماده ۴۱ قانون کار، مناسبات افزایش مستمری بازنشستگان کارگری باید تابعِ محاسبات سبد معیشت خانوار باشد؛ و این در حالیست که براساس تمام الگوهای موجود و برآیندهای محاسباتی، سبد معیشت خانوارهای بازنشستگان به نسبت شاغلان پرهزینه‌تر است؛ چراکه خانواده‌ی یک بازنشسته معمولاً بسیط‌تر از خانواده‌ی یک شاغل است. شاغلانِ بسیاری مجرد، فاقد فرزند یا نهایتاً والد یک فرزند هستند؛ اما اکثریت قریب به اتفاقِ بازنشستگان، متاهل هستند. همچنین تعداد اولادِ تحت تکفلِ مستقیم و غیرمستقیم آن‌ها زیاد است. بازنشستگان معمولاً خرج فرزندان مجرد یا متاهل بیکار خود را می‌دهند و گاهی باید سرپرستی نوه‌ها را نیز برعهده بگیرند. بنابراین محاسبات واقعی سبد معیشت خانواده‌های بازنشسته باید به عددی بزرگتر از سبد معیشت کارگران شاغل بیانجامد.

در بهمن ماه ۱۴۰۰، سبد معیشت برای خانوارهای کارگری کشور با احتساب بعد ۳.۳ برای خانوار متوسط، ۸ میلیون و ۹۷۹ هزار تومان نرخگذاری شد؛ اگر یک خانواده بازنشسته را در کمترین حالت ۴ نفر در نظر بگیریم و همان سبد معیشت شورایعالی کار را با تمام همه محدودیت‌ها و مولفه‌های غیرواقعی که دارد، مبنا قرار دهیم، کمینه‌ی هزینه‌های خانوار بازنشسته با یک نسبت گیری ساده، ده میلیون و ۸۸۰ هزار تومان می‌شود؛ به این ترتیب، کمینه‌ی هزینه‌های زندگی یک خانواده‌ی بازنشسته‌ی متوسط، کمتر از ده میلیون و ۸۸۰ هزار تومان نیست و این در حالیست که مستمری حداقلی بازنشستگان در سال ۱۴۰۰ با احتساب تمام مزایای جنبی، حدود ۴ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان بوده است؛ بازهم اگر یک نسبت گیری ساده به عمل بیاوریم، درمی یابیم که جهش ۱۰۰ درصدی در مستمری بازنشستگان نیز نمی‌تواند تامین کننده‌ی هزینه‌های حداقلی زندگی باشد؛ بنابراین به گفته‌ی محمدعلی براتی (بازنشسته‌ی حداقل بگیر)، هیات وزیران و مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی نباید در محدوده‌ی افزایش ۵۷.۴ درصدی حداقل مزد مصوب شورایعالی کار، توقف کنند و بایستی حداقل مستمری بازنشستگان را بیشتر از افزایش حداقل مزد شاغلان افزایش دهند.

اهمیت مزایای جنبی و رفع تبعیض در شمول

در عین حال که عددِ افزایشِ «پایه مستمری» برای حداقل بگیران بازنشسته اهمیت پایه‌ای و اساسی دارد، چند نکته‌ی مهم دیگر نیز در مناسبات افزایش مستمری سالیانه حایز اهمیت است؛ اول، لزوم افزایش تمام مزایای جانبی به اندازه‌ی افزایش پایه مستمری و البته شمول آن به تمام مستمری بگیران بدون هیچ استثنایی.

علی اکبر عیوضی (عضو کانون کارگران بازنشسته تهران) در این رابطه می‌گوید: اگر می‌خواهند قدرت خرید بازنشستگان را حفظ کنند و مانع از ایجاد فاصله‌ی مزدی میان کارگران شاغل و بازنشسته شوند، باید همه‌ی مزایای جنبی بازنشستگان را افزایش دهند، افزایشی لااقل به میزان افزایش پایه مستمری؛ بنابراین نباید تنها پایه مستمری را افزایش دهند، بایستی مزایای جنبی به همان میزان یا بیشتر زیاد شود.

مساله دیگر البته، شمول مزایای جنبی به مستمری بگیران است؛ در اردیبهشت ۱۴۰۰، مزایای جنبی بازنشستگان و مستمری بگیران نیز مشمول متناسب‌سازی قرار گرفت و براین اساس، کمک به تامین معیشت مستمری‌بگیران که پس از افزایش سالیانه در سال قبل به ۱۲۰ هزار تومان رسیده بود، با متناسب‌سازی به مبلغ ۲۰۰ هزار تومان افزایش یافت. همچنین کمک هزینه مسکن از ۷۰ هزار تومان به ۱۵۰ هزار تومان؛ کمک هزینه عائله مندی از ۸۸ هزار و ۵۱ تومان به ۳۷۰ هزار و ۲۷۱ تومان و کمک هزینه اولاد از ۱۷ هزار و ۷۸۲ تومان به ۹۵ هزار و ۹۹۶ تومان رسید.

این چهار مولفه‌ی مزدی باید برای سال ۱۴۰۱ هم اندازه و همپای افزایش پایه مستمری زیاد شود؛ اما مساله این است که این مولفه ها، «همه شمول» نیستند؛ مثلاً حق مسکن و بن خواربار به مستمری بگیران از کارافتاده یا معمولیِ زیر ۲۰ سال سابقه تعلق نمی‌گیرد؛ برای دریافت آن باید لااقل ۲۰ سال سابقه بیمه داشت. از آن مهمتر، عدم تعلق مزایای حق اولاد و حق عائله مندی به زنان بازنشسته است. در حالت کلی حق اولاد و عائله مندی به زنان بازنشسته تامین اجتماعی تعلق نمی‌گیرد، مگر اینکه طبق شرایط خاص که در قانون تامین اجتماعی آمده زن سرپرست فرزندان بوده و فرزندان تحت تکفل او باشند که در آن صورت نیز فقط حق اولاد تعلق می‌گیرد. این در حالیست که امروزه زنان بسیاری نقش «نان‌آور اصلی خانه» را دارند و وظیفه‌ی تامین هزینه‌های اصلی زندگی برعهده‌ی آن‌هاست؛ ما با دونفر از این زنان، در ارتباط با شرایط مستمری و دریافت مزایای مزدی صحبت کردیم.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: