مساله گازهایی که هدرمی رود
2- براساس آخرین آمار شرکت بریتیش پترولیوم (BP) ، ایران در سال 2021 با سوزاندن 51 میلیون مترمکعب در روز از گازهای مشعل، پس از روسیه و بالاتر از عراق در رده دوم کشورهای دارای بیشترین میزان گازهای سوزانده شده (فلرینگ) قرار دارد. البته شایان ذکر است که میزان تولید گازهای مشعل به تولید نفت و گاز بستگی دارد. در حال حاضر تولید گاز طبیعی در حداکثر میزان خود قرار دارد اما تولید نفت تابع توان صادراتی کشور و محدودیتهای ناشی از تحریم است.
3- براساس محاسبات میتوان ادعا کرد که طی یک دوره بلندمدت تاریخی، از مجموع هر واحد (بشکه معادل نفتخام) نفت و گاز تولیدی در کشور بیش از 4 درصد آن در مشعلها سوزانده شده است. چنانچه ارزش هر مترمکعب گاز سوزانده شده معادل 25 سنت باشد، میتوان گفت که ایران سالانه 4.7 میلیارد دلار را در مشعلها میسوزاند. این میزان از گاز غنی، ارزشی برابر مجموع ارزش سالیانه صادرات 160 هزار بشکه در روز نفتخام 80 دلاری دارد. از طرفی با این میزان از سرمایه میتوان سالانه یک پالایشگاه همانند پالایشگاه 110 هزار بشکهای تبریز را احداث کرد.
4- اهمیت گازهای همراه نفت از حیث اقتصادی و زیستمحیطی موجب شده که کشورهای مختلف از جمله روسیه، نیجریه، و ایالات متحده که سطح بالای گازهای مشعل را دارند از راهکارهای مختلفی اعم از وضع قوانین و بهکارگیری فناوریهای متفاوت برای جمعآوری گازهای سوزانده شده استفاده کنند. جمعآوری و فرآورش گازهای مشعل، چه در بخش گازهای همراه نفت و چه در پالایشگاههای گاز، اگرچه نیاز به سرمایهگذاری دارد اما عدمالنفع صادر نشدن گاز سوزانده شده از طریق خط لوله یا گاز طبیعی مایع شده LNG)) یا عدمالنفع ناشی از سوزاندن سوختهای گرانقیمت مایع نسبت به گاز طبیعی در قیمتهای مختلف نفت و ارز، به مراتب هزینه بیشتری در بلندمدت خواهد داشت.
5- گازهای مشعل علاوه بر متان، شامل ترکیبات دو کربنه و بیشتر نیز هستند. ماده با ارزش اتان یکی از آن محصولات است که در زنجیره اتیلن صنعت پتروشیمی مورد استفاده قرار میگیرد و ماده اولیه طیف وسیعی از محصولات پترشیمی بهویژه پلیاتیلنها و PVC است. ترکیبات سنگینتر مانند LPG و مایعات گازی نیز بهعنوان سوخت و خوراک صنعت پتروشیمی برای مصارف داخلی یا صادراتی بهکار گرفته میشود.
6- براساس بند 48 قانون برنامه ششم توسعه، دولت مکلف بود که «کلیه طرحهای جمعآوری، مهار، کنترل و بهرهبرداری از گازهای همراه تولید و مشعل در کلیه میادین نفتی و تأسیسات صنعت نفت را از طریق فراخوان به مردم و بخش غیردولتی واگذار نماید بهگونهای که تا پایان برنامه حداقل ۹۰ درصد گازهای مشعل، مهار و کنترل شده باشد.»
7- از آنجائیکه جمعآوری گازهای مشعل پس از پایان برنامه ششم توسعه، هنوز تکمیل نشده است، در بند (ن) تبصره 1 قانون بودجه سال 1402 ذکر شده است که «به ازای هدررفت هر مترمکعب گاز مشعل (فلر) ناشی از فعالیت کلیه واحدهای عملیاتی شرکتهای تابعه، از جمله گازهای همراه نفت و گاز مشعل واحدهای پالایش و فرآوری گاز، معادل پنج هزار ریال از محل منابع داخلی خود بهصورت ماهانه به حساب بهینهسازی مصرف انرژی نزد خزانهداری کل کشور موضوع واریز نماید.» درآمدهای این بند از بودجه در همین بند به سرمایهگذاری در حوزه بهینهسازی مصرف انرژی، به میزان ۷۰ درصد هزینه جایگزینی بخاری و آبگرمکنهای با بهرهوری بالا (رتبه «B» برچسب انرژی و بیشتر) با اولویت مناطق سردسیر و با اولویت دهکهای کمبرخوردار و به میزان ۳۰ درصد برای اجرای طرح افزایش کارایی موتورخانههای موجود در کشور تخصیص خواهد یافت.
8- در بند (ص) قانون بودجه سال 1402 نیز صراحتاً «جمعآوری، بازیافت، استحصال، و فرآورش گازهای مشعل با اولویت پارسجنوبی و مسجدسلیمان» از جمله محلهای هزینهکرد حساب سرمایهگذاری نفت و گاز کشور (موضوع همان بند) ذکر شده است.
9- از جمله طرحهای در دست اقدام جمعآوری گازهای مشعل میتوان به طرح NGL3200 اشاره کرد که ظرفیت تولید روزانه 97 هزار بشکه مایعات گازی، 14 میلیون مترمکعب گاز طبیعی و نیز گرانول گوگرد را دارد. طرح NGL3100 نیز ۷۸ درصد پیشرفت دارد و با تکمیل آن روزانه 5.5 میلیون مترمکعب گاز مشعل حذف میشود. طرح ارسال گازهای مشعل به NGL خارک نیز روزانه 7.5 میلیون مترمکعب گاز غنی را جمعآوری خواهد کرد و در حال حاضر ۶۵ درصد پیشرفت دارد.
دانشکده انرژی شریف -همکاران این شماره: محمدجواد ساکت، حسن راعی، و عباس ملکی
