اندیشکده استراتفور:
هدف روسیه از لغو ممنوعیت فروش اس۳۰۰ به ایران چیست؟
ساعت24- مخالفان توافق هستهای ایران از همان ابتدا شروع به کارشکنی در مذاکرات کردهاند. واشنگتن و تهران در دو ماه و نیم آینده که تلاش میکنند به ضربالاجل توافق نهایی تا سیاُم ژوئن برسند شرایط سخت و دشواری در پیش رو خواهند داشت اما نیروهایی که قادرند از توافق نهایی احتمالی جلوگیری کنند هنوز هم نسبتاً محدود هستند.
به گزارش ساعت24، اندیشکده استراتفوردر مقالهای به بررسی جزئیات توافق هستهای با ایران پرداخت و نوشت: باراک اوباما، رئیسجمهوری آمریکا در نهایت به خواست کنگره آمریکا تن داد و قدرت و اختیار در زمینه اساس میراث سیاست خارجی خود را با بیمیلی تمام به کنگره واگذار کرد. بر طبق این لایحه اصلاحی، در صورتی که ایران و شش قدرت جهانی تا سیاُم ژوئن به توافق نهایی دست یابند، کنگره آمریکا سی روز فرصت خواهد داشت تا این توافق را بررسی نماید. بر اساس این طرح، در صورتی که کنگره آمریکا پس از بررسی، توافق جامع را رد کند، رئیسجمهور میتواند تصمیم کنگره را وتو کند و در چنین شرایطی نمایندگان کنگره میتوانند با جمعآوری آراء کافی (کسب دو سوم آرا کنگره) حق وتو را از اوباما سلب کنند که این امر نیز بسیار بعید است.
اگر توافق نهایی پس از ضربالاجل حاصل شود در آن صورت دولت آمریکا فرصتی ۶۰ روزه به منظور بررسی توافق در اختیار کنگره قرار خواهد داد اما همچنان این قدرت را خواهد داشت که در صورت رد توافق از سوی کنگره این تصمیم را وتو کند. و اگر رئیسجمهور احساس کند که مذاکرات تا ضربالاجل تعیینشده در ۳۰ ژوئن منعقد نخواهد شد، میتواند با تمدید توافق موقت «طرح اقدام مشترک» سال ۲۰۱۳ میلادی زمان بیشتری به دست آورد، به شرطی که ۴۵ روز قبل از این اقدام، به کنگره اطلاع دهد.
■ نقش کنگره آمریکا در لغو تحریمهای اعمال شده علیه ایران ■
دولت آمریکا احتمالاً پیش از اعلام خبر مصالحه و سازش با کنگره، اطلاعات لازم را در این خصوص به حسن روحانی، رئیسجمهور ایران ارائه کرده است اما بدیهی است که وی از سیاستهای واشنگتن خرسند نیست. همانطور که روحانی در اظهارات خود عنوان کرده است، ایران با شش قدرت جهانی (آمریکا، روسیه، چین، آلمان، فرانسه و انگلیس) مذاکره میکند نه با کنگره آمریکا و هرگونه توافق نهایی با ایران باید به تمامی تحریمهای اعمال شده علیه این کشور پایان دهد. طبیعی است که ایران نیز در این مرحله بسیار مهم و حیاتی از مذاکرات تا آنجا که میتواند از قدرت چانهزنی خود استفاده خواهد کرد تا بتواند تحریمهای بیشتری را در ابتدای کار لغو کند. اما تیم مذاکرهکننده ایران از ابتدا میداند که دولت اوباما در خصوص لغو تحریمها چارهای ندارد جز اینکه به «فرمان اجرایی» اتکا کند زیرا تنه اصلی تحریمها در قالب قانون به تصویب درآمده است و لغو آنها نیازمند همکاری اعضای سرکش و سرسخت کنگره است که احتمال آن هم خیلی کم است.
■ روند لغو تحریمهای ایران روند بسیار پیچیدهای است ■
جزئیات طرح مذکور بسیار بیشتر از آن است که در قالب بیانیههای عمومی آمده است. باراک اوباما طی مدت بررسی کنگره همچنان میتواند نسبت به لغو تحریمهای سازمان ملل علیه ایران و آن دسته از دستورات اجرایی که خارج از اختیارات کنگرهاند اقدام نماید. پس از لغو تحریمهای سازمان ملل که دولت اوباما منتظر نتیجه بحثهای اوباما با کنگره خواهد بود، اتحادیه اروپا (و همچنین ژاپن و کره جنوبی) میتوانند تحریمهای خود علیه ایران را لغو کنند. این فرآیند آشفتهای است اما تنها گزینهای است که در دسترس ایران قرار دارد. تهران از اقدامات واشنگتن غافلگیر نخواهد شد اما برای قبولاندن نحوه لغو تحریمها به ملت ایران، کار سختی در پیش خواهد داشت.
■ کارشکنیهای روسیه در روند مذاکرات هستهای ایران ■
روسیه برای کارشکنی در روند مذاکرات رویکرد زیرکانهای دارد اما این رویکرد ضرورتاً کارآمد و ثمربخش نیست. روسیه طی چند روز گذشته بیانیههای متعددی منتشر کرده تا جامعه جهانی را متقاعد سازد که مسکو سرانجام حاضر شده است سامانههای دفاع موشکی اس-۳۰۰ را به ایران بفروشد. چند سال پیش که ارتش آمریکا شرایط احتمالی حمله نظامی به ایران را بطور جدی بررسی میکرد، واکنش تندی به این موشکهای اس-۳۰۰ نشان میداد. اما اکنون که دولت اوباما به دنبال عادیسازی روابط با ایران است، فروش موشکهای اس-۳۰۰ روسیه به ایران (گرچه آزاردهنده است) نمیتواند مانع از حصول توافق هستهای شود.
■ نگرانی اسرائیل از فروش موشکهای اس-۳۰۰ به ایران ■
اسرائیل اما داستان دیگری دارد. سایت خبری اسرائیلی «ان. آر. جی» به نقل از مقاماتی که نخواستهاند نامشان فاش شود، این خبر را منتشر کرده است که اسرائیل مجوز فروش تسلیحات پیشرفته را به اوکراین و گرجستان صادر کند. این خبر اوت سال ۲۰۰۸ میلادی و اوج حملات روسیه به گرجستان را به ذهن متبادر میکند، زمانی که اسرائیل تهدید کرد هواپیماهای بدون سرنشین به تفلیس خواهد فروخت و با این کار به شعلهور شدن آتش خشم مسکو دامن زد. اسرائیل در آن زمان، پس از مذاکرات فشرده با روسیه و دریافت تضمین از این کشور مبنی بر عدم فروش موشکهای اس-۳۰۰ به سوریه و ایران، فوراً از عملی کردن تهدیدش خودداری کرد. در حال حاضر که روسیه دوباره تهدید فروش موشکهای اس-۳۰۰ را به راه انداخته و حامیان آمریکایی اسرائیل در حال مذاکره با ایران هستند، اسرائیل دوباره میتواند تهدید کند که در مناطق اطراف روسیه دخالت نماید.
■ روسیه از فروش موشکهای اس-۳۰۰ به ایران اهداف دیگری دارد ■
حتی مسکو هم ممکن است در نهایت به ماهیت متناقض این موقعیت پی ببرد. نگرانی اصلی روسیه این است که اگر آمریکا از تعهداتش در خاورمیانه رهایی یابد، انرژی و تمرکز بیشتری خواهد یافت تا روسیه را از دریای بالتیک تا قفقاز محاصره کند. تهدید آمریکا مبنی بر مجهز کردن اوکراین به تسلیحات مرگبار در این دسته جای میگیرد. روسیه احتمالاً به این امید تهدید فروش موشکهای اس-۳۰۰ به ایران را در شرایط کنونی ایجاد کرده است که بتواند واشنگتن را از تجهیز کی یِف بازدارد. روسیه با این کار باعث شده است که اسرائیل هم پیام مشابهی ارسال کند و آن اینکه نباید پا را از گلیم خود درازتر کرد.
منبع: مرکز رصد راهبردی اشراف
اگر توافق نهایی پس از ضربالاجل حاصل شود در آن صورت دولت آمریکا فرصتی ۶۰ روزه به منظور بررسی توافق در اختیار کنگره قرار خواهد داد اما همچنان این قدرت را خواهد داشت که در صورت رد توافق از سوی کنگره این تصمیم را وتو کند. و اگر رئیسجمهور احساس کند که مذاکرات تا ضربالاجل تعیینشده در ۳۰ ژوئن منعقد نخواهد شد، میتواند با تمدید توافق موقت «طرح اقدام مشترک» سال ۲۰۱۳ میلادی زمان بیشتری به دست آورد، به شرطی که ۴۵ روز قبل از این اقدام، به کنگره اطلاع دهد.
■ نقش کنگره آمریکا در لغو تحریمهای اعمال شده علیه ایران ■
دولت آمریکا احتمالاً پیش از اعلام خبر مصالحه و سازش با کنگره، اطلاعات لازم را در این خصوص به حسن روحانی، رئیسجمهور ایران ارائه کرده است اما بدیهی است که وی از سیاستهای واشنگتن خرسند نیست. همانطور که روحانی در اظهارات خود عنوان کرده است، ایران با شش قدرت جهانی (آمریکا، روسیه، چین، آلمان، فرانسه و انگلیس) مذاکره میکند نه با کنگره آمریکا و هرگونه توافق نهایی با ایران باید به تمامی تحریمهای اعمال شده علیه این کشور پایان دهد. طبیعی است که ایران نیز در این مرحله بسیار مهم و حیاتی از مذاکرات تا آنجا که میتواند از قدرت چانهزنی خود استفاده خواهد کرد تا بتواند تحریمهای بیشتری را در ابتدای کار لغو کند. اما تیم مذاکرهکننده ایران از ابتدا میداند که دولت اوباما در خصوص لغو تحریمها چارهای ندارد جز اینکه به «فرمان اجرایی» اتکا کند زیرا تنه اصلی تحریمها در قالب قانون به تصویب درآمده است و لغو آنها نیازمند همکاری اعضای سرکش و سرسخت کنگره است که احتمال آن هم خیلی کم است.
■ روند لغو تحریمهای ایران روند بسیار پیچیدهای است ■
جزئیات طرح مذکور بسیار بیشتر از آن است که در قالب بیانیههای عمومی آمده است. باراک اوباما طی مدت بررسی کنگره همچنان میتواند نسبت به لغو تحریمهای سازمان ملل علیه ایران و آن دسته از دستورات اجرایی که خارج از اختیارات کنگرهاند اقدام نماید. پس از لغو تحریمهای سازمان ملل که دولت اوباما منتظر نتیجه بحثهای اوباما با کنگره خواهد بود، اتحادیه اروپا (و همچنین ژاپن و کره جنوبی) میتوانند تحریمهای خود علیه ایران را لغو کنند. این فرآیند آشفتهای است اما تنها گزینهای است که در دسترس ایران قرار دارد. تهران از اقدامات واشنگتن غافلگیر نخواهد شد اما برای قبولاندن نحوه لغو تحریمها به ملت ایران، کار سختی در پیش خواهد داشت.
■ کارشکنیهای روسیه در روند مذاکرات هستهای ایران ■
روسیه برای کارشکنی در روند مذاکرات رویکرد زیرکانهای دارد اما این رویکرد ضرورتاً کارآمد و ثمربخش نیست. روسیه طی چند روز گذشته بیانیههای متعددی منتشر کرده تا جامعه جهانی را متقاعد سازد که مسکو سرانجام حاضر شده است سامانههای دفاع موشکی اس-۳۰۰ را به ایران بفروشد. چند سال پیش که ارتش آمریکا شرایط احتمالی حمله نظامی به ایران را بطور جدی بررسی میکرد، واکنش تندی به این موشکهای اس-۳۰۰ نشان میداد. اما اکنون که دولت اوباما به دنبال عادیسازی روابط با ایران است، فروش موشکهای اس-۳۰۰ روسیه به ایران (گرچه آزاردهنده است) نمیتواند مانع از حصول توافق هستهای شود.
■ نگرانی اسرائیل از فروش موشکهای اس-۳۰۰ به ایران ■
اسرائیل اما داستان دیگری دارد. سایت خبری اسرائیلی «ان. آر. جی» به نقل از مقاماتی که نخواستهاند نامشان فاش شود، این خبر را منتشر کرده است که اسرائیل مجوز فروش تسلیحات پیشرفته را به اوکراین و گرجستان صادر کند. این خبر اوت سال ۲۰۰۸ میلادی و اوج حملات روسیه به گرجستان را به ذهن متبادر میکند، زمانی که اسرائیل تهدید کرد هواپیماهای بدون سرنشین به تفلیس خواهد فروخت و با این کار به شعلهور شدن آتش خشم مسکو دامن زد. اسرائیل در آن زمان، پس از مذاکرات فشرده با روسیه و دریافت تضمین از این کشور مبنی بر عدم فروش موشکهای اس-۳۰۰ به سوریه و ایران، فوراً از عملی کردن تهدیدش خودداری کرد. در حال حاضر که روسیه دوباره تهدید فروش موشکهای اس-۳۰۰ را به راه انداخته و حامیان آمریکایی اسرائیل در حال مذاکره با ایران هستند، اسرائیل دوباره میتواند تهدید کند که در مناطق اطراف روسیه دخالت نماید.
■ روسیه از فروش موشکهای اس-۳۰۰ به ایران اهداف دیگری دارد ■
حتی مسکو هم ممکن است در نهایت به ماهیت متناقض این موقعیت پی ببرد. نگرانی اصلی روسیه این است که اگر آمریکا از تعهداتش در خاورمیانه رهایی یابد، انرژی و تمرکز بیشتری خواهد یافت تا روسیه را از دریای بالتیک تا قفقاز محاصره کند. تهدید آمریکا مبنی بر مجهز کردن اوکراین به تسلیحات مرگبار در این دسته جای میگیرد. روسیه احتمالاً به این امید تهدید فروش موشکهای اس-۳۰۰ به ایران را در شرایط کنونی ایجاد کرده است که بتواند واشنگتن را از تجهیز کی یِف بازدارد. روسیه با این کار باعث شده است که اسرائیل هم پیام مشابهی ارسال کند و آن اینکه نباید پا را از گلیم خود درازتر کرد.
منبع: مرکز رصد راهبردی اشراف
