فاجعه دانش آموزی در ایران
در چندماه گذشته بارها شاهد گزارشهایی بینالمللی در این زمینه بودهایم که آخرین مورد همان آزمون «پرلز» است. پیش از پرداخت به تحلیل این شرایط و جزییات مولفههای بینالمللی که از شرایط بغرنج سواد دانشآموزان ایرانی میگویند خوب است نگاهی به دادههای تازه درباره معدل دانشآموزان داشته باشیم؛ اعداد چه میگویند و شرایط مناطق مختلف ایران چگونه است؟ نسبت بین شرایط اقتصادی و وضعیت توسعه استانها با معدل دانشآموزان به چه صورت است؟
معدل زیر ۱۰ در چندین استان ایران
اعداد رسمی تازه به ما میگویند که معدل امسال دانشآموزان ایرانی نسبت به سالهای گذشت افت کرده و در یک دهه گذشته شاهد روندی نزولی بودهایم. براساس این اطلاعات میانگین معدل دانشآموزان سال ۱۳۹۸ در رشته علوم تجربی، ۱۳.۷۷ بود که در سال ۱۴۰۲ به ۱۱.۲۳ رسیده است. در رشته علوم ریاضی، میانگین معدل دانشآموزان سال ۱۳۹۸، ۱۳.۲۸ و در سال ۱۴۰۲، ۱۰.۷۹ است. در رشته علوم انسانی، میانگین معدل دانشآموزان سال ۱۳۹۸، ۱۰.۷۶ بود که در سال ۱۴۰۲ به ۸.۷۵ رسید. در رشته علوم و معارف اسلامی، میانگین معدل دانشآموزان سال ۱۳۹۸، ۱۲.۸۸ بود که در سال ۱۴۰۲ به ۱۰.۵۶ رسیده است. این اعداد و ارقام رسمی همچنین نشان میدهد که در بسیاری از استانهای ایران وضعیت معدل در سال ۱۴۰۲ قرمز و نارنجی است، یعنی میانگین معدل دانشآموزان 10 و کمتر از 10 است.
این آمار درحالی است که همین هفته پیش «محسن زارعی»، رییس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزش و پرورش با اشاره به اینکه در امتحان نهایی امسال فقط یک دانشآموز پسر رشته تجربی در کشور موفق به کسب معدل ۲۰ شد، گفته بود: «در مجموع افت نمرات دانشآموزان را شاهد بودیم، سال گذشته میانگین نمرات در شاخه نظری ۱۱.۶۲ و امسال به ۱۰.۰۲ رسید. »
این مقام مسوول در وزارت آموزش و پرورش ایران درباره دلایل افت نمرات امتحانات نهایی خرداد ۱۴۰۲ هم گفته بود: «راهبرد مطالعه دانشآموزان صحیح نیست و در مطالعه دروس به مفاهیم مهم، کلیدواژهها و حفظ کردن توجه داشتند. متاسفانه نظام ارزشیابی چهارگزینهای، روش مطالعه دانشآموزان را به سمت حافظهمحوری سوق داده و شرایط به گونهای شده است که دانشآموز میگوید من دروس را مطالعه کردم، اما در حقیقت به حفظ مطالب اکتفا کرده و یادگیری مبنا نبوده، این روند باعث شده است عملکرد او خوب نباشد.
در حالی که در خرداد ۱۴۰۲ سوالات امتحانات نهایی استنباطی بود. » این سخنان درحالی است که بسیاری از تحلیلگران و کارشناسان ریشه وضعیت بغرنج سواد را به موارد دیگری از جمله شرایط اقتصادی و اجتماعی کلی کشور نسبت میدهند. ماجرای آب رفتن سواد دانشآموزان ایرانی اما نه تنها به همین مولفه معدل برنمیگردد و پیشتر نتایج چندین معیار و آزمون بینالمللی هم چنین شرایطی را نشان میدهد که یکی از معتبرترین و معروفترین آنها آزمون پرلز است.
وضعیت بحرانی سواد خواندن و نوشتن
اوایل تابستان همین امسال بود که نتایج آزمون پرلز ۲۰۲۱ منتشر شد و شرایط دانشآموزان ایرانی بسیاری از مسوولان و کارشناسان را حیرتزده کرد؛ نتایجی که نشان میداد ایران یکی از ضعیفترین کشورها در منطقه است. آزمون پرلز که پیشرفت سواد خواندن را میسنجد چندین معیار سنجش دارد و در آزمون سال ۲۰۲۱، معیار بینالمللی پیشرفته (امتیاز ۶۲۵)، معیار بینالمللی بالا (امتیاز ۵۵۰)، معیار بینالمللی متوسط (امتیاز ۴۷۵) و معیار بینالمللی پایین (امتیاز ۴۰۰) بوده است.
در این آزمون دانشآموزان ایرانی در توانایی خواندن، نمره ۴۱۳ را کسب کردند که در حد معیار بینالمللی پایین است و به عبارتی دیگر ایران یکی از کشورهای انتهای جدول در آزمون پرلز بوده است. در این آزمون که با مشارکت 57 کشور انجام شده و دادههای آن طی دو سال (2022-2021) در طول همهگیری کرونا جمعآوری شده بود، ایران به نسبت سالهای پیش شرایط نامناسبی پیدا کرده بود. عملکرد ایران در سال 2001 از میان 35 کشور شرکتکننده با کسب نمره 414، رتبه 32 پرلز؛ در سال 2006 از بین 45 کشور با کسب نمره 421، رتبه 40؛ در سال 2011 از بین 48 کشور رتبه 38 بود.
کشورمان در سال 2016 از بین 50 کشور رتبه 45 را کسب کرد که با کاهش تقریبا 29 نمرهای در آن سال به شرایط سال 2006 در مقایسه با خودش تنزل کرد و نهایتا در سال 2021 از بین 57 کشور شرکتکننده که شامل 43 کشور مذکور و 14 کشور دیگری که جمعآوری دادهها را تا «آغاز پایه پنجم» به تاخیر انداختند رتبه 53 را کسب کرد؛ ایران در این سال و با کسب نمره 413 و کاهش 15 نمرهای نسبت به سال 2016 به شرایط خود در آزمون پرلز سال 2001 تنزل پیدا کرد.
این نمره در چهار مقیاس عملکردی خواندن (پایین- نمره 400؛ متوسط- نمره 475؛ بالا- نمره 550 و پیشرفته- نمره 625) به دست آمد که در مقایسه با کشور سنگاپور به عنوان دارنده بالاترین نمره عملکردی، کاهش عملکردی 174 نمرهای و در مقایسه با سال 2016 ایران، کاهش 15 نمرهای را نشان داده است. درصد دستیابی به نقاط معیار بینالمللی خواندن دانشآموزان ایران در قیاس با سنگاپور، میانه بینالمللی و پرلز 2016 ایران. براساس نتایج پرلز 2021 متاسفانه تنها یکدرصد از مجموع دانشآموزان ایرانی به «نقطه معیار عملکردی پیشرفته» که دربردارنده اهداف مترقی و عالی سواد خواندن است، دست یافتند. پیشتر
«علیاصغر سورتیجیاوکرکایی» درباره این آزمون در «اعتماد» نوشته بود که «در مقام مقایسه با پرلز 2016 و پیش از کووید 19درصد دستیابی به این سطح از سواد خواندن، همان یکدرصد بود. این درحالی است که 35درصد دانشآموزان سنگاپوری در 2021 به این نقطه دست یافتند. از طرفی نیز میانه بینالمللی عملکردی این نقطه معیار، 7درصد است. در نقطه معیار بعدی قابلیتهای خواندن، یعنی «نقطه معیار عملکردی بالا» با کاهش 4درصدی در قیاس با سال 2016، فقط 7درصد از کل دانشآموزان ایران در 2021 به این سطح دست یافتند. درحالی که درصد عملکردی دانشآموزان سنگاپوری 71درصد از مجموع دانشآموزان پسر و دختر آن کشور و میانه بینالمللی هم در این مورد 36درصد بوده است.» ایران در مقایسه با کشورهای همسایه هم شرایط بدتری در این آزمون داشت و ترکیه با نمره ۴۹۶، قطر ۴۸۵، امارات ۴۸۳، بحرین ۴۵۸، عربستان ۴۴۹، آذربایجان، ۴۴۰، ازبکستان ۴۳۷ و عمان ۴۲۹ در مقایسه با ایران وضعیت بهتری دارند.
روزنامه اعتماد
