نشست مقامات سابق ایران و آمریکا
دیدگاه اندیشکده های آمریکایی درباره توافق هسته ای
ساعت24- مقامات سابق ایران و آمریکا در نشستی که به میزبانی هشت اندیشکده آمریکایی برگزار شد، چهارچوب توافق هستهای ایران و وضعیت مذاکرات را مورد بررسی قرار دادند.
به گزارش ساعت24، اندیشکده صلح آمریکا در مقالهای نوشت: ایران و شش قدرت جهان اکنون برای تبدیل طرح اولیه به توافق هستهای نهایی، ضربالاجل ۳۰ ژوئن را در پیش دارند. در هفتههای اخیر تعبیرهای متناقضی از شرایط چهارچوب پیشنهادی که در ۲ آوریل اعلام شد شکل گرفته است. ظاهراً واشنگتن و تهران دیدگاههای مختلفی در مورد حذف تحریمها، بازرسی سایتهای هستهای و تحقیق و توسعه دارند. با ادامه مذاکرات در این هفته، مذاکرهکنندگان هفت کشور با سه ماه گفتگوی احتمالاً سخت روبرو هستند که اختلافات خود را حل کنند.
■ تمرکز هشت اندیشکده آمریکایی بر موضوع هستهای ایران■
در ۲۰ آوریل، یک هیئت منحصر به فرد از مقامات سابق آمریکا و ایران وضعیت مذاکرات و محرکهای سیاسی را که سرنوشت هرگونه توافق را در واشنگتن و تهران تعیین خواهند کرد مورد بررسی قرار دادند. مطالب زیر نکات اصلی بحثی است که در موسسه صلح آمریکا با مدیریت «استفان هادلی»، مشاور سابق امنیت ملی و در حال حاضر مدیر هیئت مدیره موسسه صلح آمریکا، انجام شد. این چهارمین نشست در مورد ایران بود که به میزبانی ائتلاف بیسابقه هشت اندیشکده آمریکایی – اندیشکده صلح آمریکا، اندیشکده وودرو ویلسون، اندیشکده رند، اندیشکده انجمن کنترل تسلیحات، اندیشکده امنیت نوین آمریکا، اندیشکده استیمسون، مشارکت برای یک آمریکای امن، و صندوق پلاشرز- برگزار میشد.
■ توافق هستهای یک موفقیت تاریخی است ■
- در ایران، دولت روحانی، مجلس، رهبری و اکثریت گسترده مردم به این اجماع رسیدهاند که خواستار توافق هستهای هستند. به هر حال، چنین اجماعی در آمریکا وجود ندارد.
- اگر مذاکرات شش ماه یا بیشتر تمدید شود، سیاستهای داخلی ایران میتواند مخل مذاکرات شود. ایران دو انتخابات مهم در فوریه ۲۰۱۶، یکی برای مجلس و دیگری برای مجلس خبرگان دارد.
- برای اولین بار، رهبری اشاره کرده که در صورت اجرای موفق توافق هستهای، ایران میتواند در مورد مسائل دیگر با جامعه بینالمللی به بحث بنشیند. مسائل منطقهای مربوط به داعش، یمن، عراق و افغانستان احتمالاً اولین موضوع مذاکرات خواهد بود.
- اگر آمریکا و ایران به توافق برسند، در نهایت میتوانند روابط خود را عادی سازند. در آینده، واشنگتن حتی ممکن است بتواند در مسئله حقوق بشر با ایران به بحث بنشیند.
- ایران در بیرون راندن طالبان از افغانستان با آمریکا همکاری کرد. اما وقتی رئیسجمهور «جرج دبلیو بوش» گفت که ایران بخشی از «محور شرارت» است، فرصت تعامل بیشتر را از دست داد.
- هم آمریکا و هم ایران در زمینه درک سیاستها و فرهنگ یکدیگر دچار ضعف هستند. در این بین نیاز به گفتگوی بیشتری وجود دارد.
■ ایران از نظر انرژی و انسانی یک ابرقدرت منطقهای است ■
- جیم اسلاتری نماینده سابق کنگره (دموکرات –کانزاس، ۱۹۸۳-۱۹۹۵)، که به تازگی نیز از ایران دیدار کرده است طی سخنان خود گفت:
- آمریکا و ایران به لحظهای تاریخی رسیدهاند؛ تراژدی بزرگ آن است که نیروهای سیاسی داخلی ممکن است از این پیشرفت جلوگیری کنند.
- در طول دیدار از تهران در ماه دسامبر، بسیاری از مردم سؤال یکسانی را مطرح میکردند: آیا رئیسجمهور «اوباما» میتواند توافقی را به سرانجام برساند؟
- آینده سیاسی برخی از مقامات ایران به توافق با آمریکا بستگی دارد. نگرانی آنها آن است که بعد از رسیدن به نتیجه، کنگره هرگونه توافقی را رد کند.
- بر اساس ده سال تعامل با تجّار، رهبران مذهبی و سیاستمداران ایرانی، واضح است که ایران میخواهد روابطش با آمریکا را با قدری محدودیت بازسازی کند.
- حل مسئله هستهای میتواند زمینهای برای بحث آمریکا و ایران در زمینه منافع مشترک، مانند مبارزه با دولت اسلامی یا داعش ایجاد کند.
- ایران از نظر انرژی و انسانی یک ابرقدرت منطقهای است. جمعیت ۸۰ میلیونی ایران تقریباً سه برابر جمعیت عربستان سعودی یا عراق است. ایران چهارمین ذخیره نفتی اثباتشده جهان و دومین ذخیره بزرگ گاز طبیعی جهان را دارا است. نرخ سواد در جمعیت بالای ۴۵ سال ۹۰ درصد است و ۶۰ درصد دانشجویان آن دختران هستند و میانگین سن شهروندان آن ۲۸ سال است.
- واشنگتن باید اطمینان یابد که متحدانش در منطقه میدانند که توافق هستهای موجب سلب حمایت آمریکا از آنها نخواهد شد. برای اطمینان بخشیدن به آنها نیاز به اقدامات دیپلماتیک گستردهای است.
■ مسئله توسعه موشکی ایران باید در مذاکرات مطرح شود■
- مایکل سینگ مدیر ارشد سابق امور خاورمیانه در شورای امنیت ملّی (۲۰۰۵-۲۰۰۸) و مدیرعامل کنونی اندیکشده واشنگتن نیز خواستههای خود از توافق را اینطور مطرح کرد:
- سؤالات پیرامون ابعاد نظامی احتمالی برنامه هستهای ایران باید صادقانه پاسخ داده شود. این پاسخها برای طراحی نظام راستیآزمایی مناسب حیاتی هستند.
- مسئله توسعه موشکی ایران باید در مذاکرات مطرح شود، زیرا با مسئله هستهای مرتبط است.
- در صورت عدم حصول توافق، آمریکا باید به دقت گزینههای خود را بررسی کند.
- واشنگتن باید ایران را تضمین کند که گزینههای پیش روی تهران بدتر از توافق هستند، تا ایران انگیزه داشته باشد شرایطی را بپذیرد که برای منافع آمریکا مناسبتر هستند.
- ایران توان شش ماه مذاکره بیشتر را ندارد. اما آمریکا برای شش ماه یا حتی یک سال مذاکره بیشتر مهلت دارد.
- ظاهراً طرح توافق از چند نظر مشکل مفهومی دارد. ابتدا، احتمالاً این مسئله را ضروری میسازد که رئیسجمهورهای آینده نیز هر شش ماه تحریمها را لغو کنند، و برخی از دشوارترین تصمیمات باید در آینده اتخاذ شوند.
- دوم، توافق ایران را ملزم به برچیدن هیچ چیزی نمیکند. اساساً برنامه هستهای ایران کاملاً دست نخورده باقی میماند. حتی اگر توافق موجب تغییرات مثبتی در راهبرد منطقهای ایران شود، همسایگان ایران همچنان برنامه هستهای این کشور را به عنوان یک تهدید میبینند.
- حتی اگر تحریمهایی که به مسئله هستهای مرتبط نیستند پابرجا بمانند، حذف تحریمهای دیگر موجب کاهش فشار بر تهران برای مذاکره در مورد موضوعات دیگر میشود.
- حذف تحریمها بدان معنا است که ایران درآمد بیشتری برای ادامه فعالیتهای منطقهای خود خواهد داشت که این فعالیتها موجب نگرانی آمریکا است.
- تحریمها ابزارهایی کُند هستند. اما بدون آنها، آمریکا ابزارهای کمتری برای مهار ایران دارد، و احتمال مداخله مستقیم آمریکا در درگیریهای منطقهای را افزایش میدهد.
- منافع ایران و آمریکا در بسیاری موضوعات اختلاف دارند، بنابراین پیشرفت قابل توجه در روابط بعد از توافق بعید است.
■ دیدگاه رهبر ایران در مورد توافق با دیدگاه شش کشور طرف مذاکرات متفاوت است ■
- هوارد برمان رئیس سابق کمیته روابط خارجی کنگره (دموکرات، کالیفرنیا، ۱۹۸۳-۲۰۱۳) و مشاور ارشد موسسه کووینگتون و برلینگ نیز معتقد بود:
- سخنان آیتالله خامنهای، رهبر ایران در مورد حذف تحریمها و عدم ارائه اجازه دسترسی به پایگاههای نظامی نشان میدهد که دیدگاه او در مورد توافق هستهای با دیدگاه شش قدرت بزرگ جهان در مورد توافقی که حاضر به امضای آن هستند، بسیار متفاوت است.
- وضع قوانین جدید، که مستلزم تأیید نهایی کنگره است، مانع هرگونه اقدام بیشتر در زمینه توافق هستهای با ایران، تا زمان نهایی نشدن توافق میشود. در صورتی که کنگره رأی به جلوگیری از اجرای توافق بدهد، برای رد وتوی رئیسجمهور نیاز به دو سوم رأی هر دو مجلس است.
- یک سؤال کلیدی برای کنگره آن است که آیا این توافق بهترین گزینه ممکن است؟ اگر یک سوم نمایندگان سنا و یک سوم نمایندگان مجلس نمایندگان اینطور فکر کنند، توافق اجرایی خواهد شد.
- برنامه تحریمها که جامعه بینالمللی را متحد ساخت در مورد برنامه هستهای ایران بود. مطرح کردن مسائل دیگر در این مذاکرات میتواند حمایت جامعه بینالملل را به خطر بیندازد.
- توافق هستهای میتواند موجب نگرانی متحدان آمریکا، از جمله اسرائیل و کشورهای خلیجفارس که معتقدند ایران منافعی هژمونیک دارد شود.
منبع: مرکز رصد راهبردی اشراف
■ تمرکز هشت اندیشکده آمریکایی بر موضوع هستهای ایران■
در ۲۰ آوریل، یک هیئت منحصر به فرد از مقامات سابق آمریکا و ایران وضعیت مذاکرات و محرکهای سیاسی را که سرنوشت هرگونه توافق را در واشنگتن و تهران تعیین خواهند کرد مورد بررسی قرار دادند. مطالب زیر نکات اصلی بحثی است که در موسسه صلح آمریکا با مدیریت «استفان هادلی»، مشاور سابق امنیت ملی و در حال حاضر مدیر هیئت مدیره موسسه صلح آمریکا، انجام شد. این چهارمین نشست در مورد ایران بود که به میزبانی ائتلاف بیسابقه هشت اندیشکده آمریکایی – اندیشکده صلح آمریکا، اندیشکده وودرو ویلسون، اندیشکده رند، اندیشکده انجمن کنترل تسلیحات، اندیشکده امنیت نوین آمریکا، اندیشکده استیمسون، مشارکت برای یک آمریکای امن، و صندوق پلاشرز- برگزار میشد.
■ توافق هستهای یک موفقیت تاریخی است ■
- در ایران، دولت روحانی، مجلس، رهبری و اکثریت گسترده مردم به این اجماع رسیدهاند که خواستار توافق هستهای هستند. به هر حال، چنین اجماعی در آمریکا وجود ندارد.
- اگر مذاکرات شش ماه یا بیشتر تمدید شود، سیاستهای داخلی ایران میتواند مخل مذاکرات شود. ایران دو انتخابات مهم در فوریه ۲۰۱۶، یکی برای مجلس و دیگری برای مجلس خبرگان دارد.
- برای اولین بار، رهبری اشاره کرده که در صورت اجرای موفق توافق هستهای، ایران میتواند در مورد مسائل دیگر با جامعه بینالمللی به بحث بنشیند. مسائل منطقهای مربوط به داعش، یمن، عراق و افغانستان احتمالاً اولین موضوع مذاکرات خواهد بود.
- اگر آمریکا و ایران به توافق برسند، در نهایت میتوانند روابط خود را عادی سازند. در آینده، واشنگتن حتی ممکن است بتواند در مسئله حقوق بشر با ایران به بحث بنشیند.
- ایران در بیرون راندن طالبان از افغانستان با آمریکا همکاری کرد. اما وقتی رئیسجمهور «جرج دبلیو بوش» گفت که ایران بخشی از «محور شرارت» است، فرصت تعامل بیشتر را از دست داد.
- هم آمریکا و هم ایران در زمینه درک سیاستها و فرهنگ یکدیگر دچار ضعف هستند. در این بین نیاز به گفتگوی بیشتری وجود دارد.
■ ایران از نظر انرژی و انسانی یک ابرقدرت منطقهای است ■
- جیم اسلاتری نماینده سابق کنگره (دموکرات –کانزاس، ۱۹۸۳-۱۹۹۵)، که به تازگی نیز از ایران دیدار کرده است طی سخنان خود گفت:
- آمریکا و ایران به لحظهای تاریخی رسیدهاند؛ تراژدی بزرگ آن است که نیروهای سیاسی داخلی ممکن است از این پیشرفت جلوگیری کنند.
- در طول دیدار از تهران در ماه دسامبر، بسیاری از مردم سؤال یکسانی را مطرح میکردند: آیا رئیسجمهور «اوباما» میتواند توافقی را به سرانجام برساند؟
- آینده سیاسی برخی از مقامات ایران به توافق با آمریکا بستگی دارد. نگرانی آنها آن است که بعد از رسیدن به نتیجه، کنگره هرگونه توافقی را رد کند.
- بر اساس ده سال تعامل با تجّار، رهبران مذهبی و سیاستمداران ایرانی، واضح است که ایران میخواهد روابطش با آمریکا را با قدری محدودیت بازسازی کند.
- حل مسئله هستهای میتواند زمینهای برای بحث آمریکا و ایران در زمینه منافع مشترک، مانند مبارزه با دولت اسلامی یا داعش ایجاد کند.
- ایران از نظر انرژی و انسانی یک ابرقدرت منطقهای است. جمعیت ۸۰ میلیونی ایران تقریباً سه برابر جمعیت عربستان سعودی یا عراق است. ایران چهارمین ذخیره نفتی اثباتشده جهان و دومین ذخیره بزرگ گاز طبیعی جهان را دارا است. نرخ سواد در جمعیت بالای ۴۵ سال ۹۰ درصد است و ۶۰ درصد دانشجویان آن دختران هستند و میانگین سن شهروندان آن ۲۸ سال است.
- واشنگتن باید اطمینان یابد که متحدانش در منطقه میدانند که توافق هستهای موجب سلب حمایت آمریکا از آنها نخواهد شد. برای اطمینان بخشیدن به آنها نیاز به اقدامات دیپلماتیک گستردهای است.
■ مسئله توسعه موشکی ایران باید در مذاکرات مطرح شود■
- مایکل سینگ مدیر ارشد سابق امور خاورمیانه در شورای امنیت ملّی (۲۰۰۵-۲۰۰۸) و مدیرعامل کنونی اندیکشده واشنگتن نیز خواستههای خود از توافق را اینطور مطرح کرد:
- سؤالات پیرامون ابعاد نظامی احتمالی برنامه هستهای ایران باید صادقانه پاسخ داده شود. این پاسخها برای طراحی نظام راستیآزمایی مناسب حیاتی هستند.
- مسئله توسعه موشکی ایران باید در مذاکرات مطرح شود، زیرا با مسئله هستهای مرتبط است.
- در صورت عدم حصول توافق، آمریکا باید به دقت گزینههای خود را بررسی کند.
- واشنگتن باید ایران را تضمین کند که گزینههای پیش روی تهران بدتر از توافق هستند، تا ایران انگیزه داشته باشد شرایطی را بپذیرد که برای منافع آمریکا مناسبتر هستند.
- ایران توان شش ماه مذاکره بیشتر را ندارد. اما آمریکا برای شش ماه یا حتی یک سال مذاکره بیشتر مهلت دارد.
- ظاهراً طرح توافق از چند نظر مشکل مفهومی دارد. ابتدا، احتمالاً این مسئله را ضروری میسازد که رئیسجمهورهای آینده نیز هر شش ماه تحریمها را لغو کنند، و برخی از دشوارترین تصمیمات باید در آینده اتخاذ شوند.
- دوم، توافق ایران را ملزم به برچیدن هیچ چیزی نمیکند. اساساً برنامه هستهای ایران کاملاً دست نخورده باقی میماند. حتی اگر توافق موجب تغییرات مثبتی در راهبرد منطقهای ایران شود، همسایگان ایران همچنان برنامه هستهای این کشور را به عنوان یک تهدید میبینند.
- حتی اگر تحریمهایی که به مسئله هستهای مرتبط نیستند پابرجا بمانند، حذف تحریمهای دیگر موجب کاهش فشار بر تهران برای مذاکره در مورد موضوعات دیگر میشود.
- حذف تحریمها بدان معنا است که ایران درآمد بیشتری برای ادامه فعالیتهای منطقهای خود خواهد داشت که این فعالیتها موجب نگرانی آمریکا است.
- تحریمها ابزارهایی کُند هستند. اما بدون آنها، آمریکا ابزارهای کمتری برای مهار ایران دارد، و احتمال مداخله مستقیم آمریکا در درگیریهای منطقهای را افزایش میدهد.
- منافع ایران و آمریکا در بسیاری موضوعات اختلاف دارند، بنابراین پیشرفت قابل توجه در روابط بعد از توافق بعید است.
■ دیدگاه رهبر ایران در مورد توافق با دیدگاه شش کشور طرف مذاکرات متفاوت است ■
- هوارد برمان رئیس سابق کمیته روابط خارجی کنگره (دموکرات، کالیفرنیا، ۱۹۸۳-۲۰۱۳) و مشاور ارشد موسسه کووینگتون و برلینگ نیز معتقد بود:
- سخنان آیتالله خامنهای، رهبر ایران در مورد حذف تحریمها و عدم ارائه اجازه دسترسی به پایگاههای نظامی نشان میدهد که دیدگاه او در مورد توافق هستهای با دیدگاه شش قدرت بزرگ جهان در مورد توافقی که حاضر به امضای آن هستند، بسیار متفاوت است.
- وضع قوانین جدید، که مستلزم تأیید نهایی کنگره است، مانع هرگونه اقدام بیشتر در زمینه توافق هستهای با ایران، تا زمان نهایی نشدن توافق میشود. در صورتی که کنگره رأی به جلوگیری از اجرای توافق بدهد، برای رد وتوی رئیسجمهور نیاز به دو سوم رأی هر دو مجلس است.
- یک سؤال کلیدی برای کنگره آن است که آیا این توافق بهترین گزینه ممکن است؟ اگر یک سوم نمایندگان سنا و یک سوم نمایندگان مجلس نمایندگان اینطور فکر کنند، توافق اجرایی خواهد شد.
- برنامه تحریمها که جامعه بینالمللی را متحد ساخت در مورد برنامه هستهای ایران بود. مطرح کردن مسائل دیگر در این مذاکرات میتواند حمایت جامعه بینالملل را به خطر بیندازد.
- توافق هستهای میتواند موجب نگرانی متحدان آمریکا، از جمله اسرائیل و کشورهای خلیجفارس که معتقدند ایران منافعی هژمونیک دارد شود.
منبع: مرکز رصد راهبردی اشراف
