تضعیف اقتصاد چین، کشورهای تولیدکننده نفت را تهدید میکند
ساعت 24 - کاهش بهای نفت که شریان حیاتی بسیاری از کشورهای تولیدکننده است، فشار چشمگیری بر اقتصاد این کشورها وارد میکند. یک سال پیش بهای یک بشکه نفت حدود 103 دلار بود. این رقم دیروز دوشنبه به حدود 42 دلار رسید که 6 درصد کمتر از بهای آن در روز جمعه بود.
به نوشته نیو یورک تایمز، در عراق که از پیش با تهدید داعش و سیاست از هم گسیخته روبرو است، اعتراض مردم به ناتوانی دولت برای تامین کردن برق و درخواست برای توضیح دادن در این زمینه که با پول نفت چه کار کرده است، به منبع جدید بیثباتی تبدیل شده است. در روسیه که از تولیدکنندگان بزرگ نفت است، مصرفکنندگان اکنون بهای بیشتری برای کالاهای وارداتی میپردازند، زیرا ارزش پول کشور کاهش یافته است. در نیجریه و ونزوئلا که تقریبا کاملا به صادرات نفت وابسته هستند، بیم از ناآرامی و بیثباتی اقتصادی رو به گسترش است. در اکوادور که درآمد نفت از سال گذشته تقریبا نصف شده است، دهها هزار نفر تظاهراتکنندگان خشمگین از سیاستهای اقتصادی دولت هر هفته به خیابانها میریزند.
حتی در عربستان سعودی ثروتمند که خانواده حاکم از پول نفت بذل و بخشش میکنند تا مشروعیت خود را حفظ کند، دولت ماهیانه حدود ۱۰ میلیارد دلار از ذخایر ارزی بر میدارد تا به پرداختهای ماهیانه کمک کند. به علاوه دولت برای اولین بار از سال ۲۰۰۷ دست به قرض گرفتن از بازارهای مالی زده است. دیگر کشورها عرب حوزه خیلج فارس که به صادرات نفت وابسته هستند، از جمله کویت، عمان و بحرین برای نخستین بار ظرف ۲ دهه گذشته با کسری بودجه مواجه هستند.
در حالی که بهای نفت ماههاست که رو به نزول دارد، پیشبینیها همواره با این انگاره همراه بود که بهای نفت بالاخره تثبیت می شود یا دست کم به مدت طولانی پایین باقی نمیماند. اما نگرانیهای جدید درباره ضعف اقتصاد چین باعث ایجاد این بیم شده است که چه بسا بهای نفت طولانیتر از آنچه خوشبینانهترین پیشبینیها گفته بودند، در سطح پایین باقی بماند و آسیب بیشتری به صادرکنندگان نفت وارد کند. بهای نفت اکنون نسبت به چند ماه پیش ۳۰ درصد پایین آمده است. رنه اورتیز دبیر کل سابق سازمان اوپک و وزیر سابق نفت اکوادور گفت این کشورها رنج فراوانی میبرند. آنها تصور میکردند بهای پایین موقتی باشد. برآورد وی نشان میدهد که کشورهای عمده صادرکننده نفت مجموعا یک تریلیون دلار به دلیل کاهش بهای نفت ظرف یک سال گذشته از دست دادهاند. اکنون تضعیف اقتصاد چین که خود را با کاهش بهای سهام در این کشور نشان داده است، فشار بیشتری بر بهای نفت وارد میکند. تحلیلگران میگویند شمار زیادی از تولیدکنندگان بیش از آنچه فکر میکردند، به رشد اقتصادی چین وابسته بودند.
اما با وجودی که بهای پایین نفت باعث بهبود رشد در اقتصاد کشورهای مصرفکننده میشود، کاهش در درازمدت پیامدهای پیشبینینشده زیادی دارد که از تضعیف اقتصادی کشورهای توسعهکننده ای آغاز میشود که مقادیر فزایندهای کالا از آمریکا و کشورهای صنعتی میخرند. مازاد عرضه جاری تا حدی ناشی از افزایش تولید عربستان و خودبسندگی فزاینده در بازار آمریکاست، است. نه فقط تولید عربستان به میزان بیسابقهای رسیده است، بلکه این کشور شمار دکلها حفاری را برای تولید در آینده افزایش داده است. امارات و کویت هم در مسیر مشابهی حرکت میکنند. تولید نفت عراق نیز به رغم حملات داعش از زمستان پارسال حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. از آنجایی که آمریکا اکنون کمتر از نفت خاورمیانه میخرد، صادرکنندگان این منطقه با هم برای حفظ کردن بازارهای خود در آسیا رقابت میکنند. برخی مقامات عربی میگویند حتی اگر کشورهای عربی تولید نفت خود را افزایش نمیدادند، سرازیر شدن نفت شیل از آمریکا و کانادا و حوزههای دیگر بهای نفت را تا حد امروز پایین میآورد.
با تصویب توافق هستهای ایران، وضعیت مازاد نفت در بازار بدتر میشود. ایران میتواند یک میلیون بشکه نفت دیگر در روز به بازار ۹۴ میلیون بشکهای نفت اضافه کند. بیژن نامدار زنگنه وزیر نفت ایران گفت ما به هر بهایی تولید نفت را افزایش خواهیم داد و هیچ راه دیگری نداریم. مهمترین تغییری که در سالهای اخیر رخ داده است، اضافه شدن نفت آمریکا به بازار بوده است که روزانه ۴ میلیون بشکه بر حجم آن افزوده است. اما در ماههای اخیر این عربستان سعودی بوده است که تولید را بالا برده تا تولیدکنندگان پرهزینه به خصوص آمریکاییها را از میدان خارج کند. اما حالا تولید نفت در آمریکا به اندازهای که سعودیها پیشبینی میکردند، کاهش نیافته است. آنان فکر میکردند بهای نفت حول و حول بشکهای ۵۰ دلار تثبیت میشود. این در حالی است که بهای نفت اکنون در سراشیبی رسیدن به ۳۰ دلار است.
بیاعتنایی عربستان به درخواست دیگر اعضای اوپک برای کاهش تولید سبب شده است تا آنها نیز با تمام توان نفت تولید کنند. لوی خطیب تحلیلگر شعبه موسسه بروکینگز در دوحه گفت اگر بهای نفت به حول و حوش ۶۰ دلار برنگردد و وابستگی کشورهای عربی به نفت ادامه یابد، چند دهه نزول اقتصادی گریبانگیر آنها خواهد شد. دیوید گلدوین که فرستاده ویژه وزرات خارجه آمریکا در دوره اول ریاست جمهوری اوباما بود، میگوید اگر بهای هر بشکه نفت برنت کمتر باقی بماند، این چراغ خطر قرمز برای کشورهای تولیدکننده نفت است. به گفته وی، کاهش بودجه کشورهای وابسته به نفت باعث کاهش شدید هزینهها یا افزایش بدهی یا هر دو خواهد شد. کشورهای فاقد ذخیره چشمگیر ارزی شامل نیجریه، آنگولا، الجزایر، ونزوئلا و عراق بیش از دیگران در معرض خطر هستند. کشورهایی مانند روسیه، برزیل و ایران هم باید نگران باشند. مگان سالیوان مدیر برنامه ژئوپلیتیک در دانشگاه هاروارد گفت عراق به دلیل درگیری با داعش وضعیت شکنندهای دارد. اما شاید محاسبه نادرست عربستان در پیشبینی ابعاد و مدت کاهش بهای نفت، بقای قرارداد اجتماعی بین خانواده سلطنتی و شهروندان این کشور را دشوار کند.
حتی در عربستان سعودی ثروتمند که خانواده حاکم از پول نفت بذل و بخشش میکنند تا مشروعیت خود را حفظ کند، دولت ماهیانه حدود ۱۰ میلیارد دلار از ذخایر ارزی بر میدارد تا به پرداختهای ماهیانه کمک کند. به علاوه دولت برای اولین بار از سال ۲۰۰۷ دست به قرض گرفتن از بازارهای مالی زده است. دیگر کشورها عرب حوزه خیلج فارس که به صادرات نفت وابسته هستند، از جمله کویت، عمان و بحرین برای نخستین بار ظرف ۲ دهه گذشته با کسری بودجه مواجه هستند.
در حالی که بهای نفت ماههاست که رو به نزول دارد، پیشبینیها همواره با این انگاره همراه بود که بهای نفت بالاخره تثبیت می شود یا دست کم به مدت طولانی پایین باقی نمیماند. اما نگرانیهای جدید درباره ضعف اقتصاد چین باعث ایجاد این بیم شده است که چه بسا بهای نفت طولانیتر از آنچه خوشبینانهترین پیشبینیها گفته بودند، در سطح پایین باقی بماند و آسیب بیشتری به صادرکنندگان نفت وارد کند. بهای نفت اکنون نسبت به چند ماه پیش ۳۰ درصد پایین آمده است. رنه اورتیز دبیر کل سابق سازمان اوپک و وزیر سابق نفت اکوادور گفت این کشورها رنج فراوانی میبرند. آنها تصور میکردند بهای پایین موقتی باشد. برآورد وی نشان میدهد که کشورهای عمده صادرکننده نفت مجموعا یک تریلیون دلار به دلیل کاهش بهای نفت ظرف یک سال گذشته از دست دادهاند. اکنون تضعیف اقتصاد چین که خود را با کاهش بهای سهام در این کشور نشان داده است، فشار بیشتری بر بهای نفت وارد میکند. تحلیلگران میگویند شمار زیادی از تولیدکنندگان بیش از آنچه فکر میکردند، به رشد اقتصادی چین وابسته بودند.
اما با وجودی که بهای پایین نفت باعث بهبود رشد در اقتصاد کشورهای مصرفکننده میشود، کاهش در درازمدت پیامدهای پیشبینینشده زیادی دارد که از تضعیف اقتصادی کشورهای توسعهکننده ای آغاز میشود که مقادیر فزایندهای کالا از آمریکا و کشورهای صنعتی میخرند. مازاد عرضه جاری تا حدی ناشی از افزایش تولید عربستان و خودبسندگی فزاینده در بازار آمریکاست، است. نه فقط تولید عربستان به میزان بیسابقهای رسیده است، بلکه این کشور شمار دکلها حفاری را برای تولید در آینده افزایش داده است. امارات و کویت هم در مسیر مشابهی حرکت میکنند. تولید نفت عراق نیز به رغم حملات داعش از زمستان پارسال حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. از آنجایی که آمریکا اکنون کمتر از نفت خاورمیانه میخرد، صادرکنندگان این منطقه با هم برای حفظ کردن بازارهای خود در آسیا رقابت میکنند. برخی مقامات عربی میگویند حتی اگر کشورهای عربی تولید نفت خود را افزایش نمیدادند، سرازیر شدن نفت شیل از آمریکا و کانادا و حوزههای دیگر بهای نفت را تا حد امروز پایین میآورد.
با تصویب توافق هستهای ایران، وضعیت مازاد نفت در بازار بدتر میشود. ایران میتواند یک میلیون بشکه نفت دیگر در روز به بازار ۹۴ میلیون بشکهای نفت اضافه کند. بیژن نامدار زنگنه وزیر نفت ایران گفت ما به هر بهایی تولید نفت را افزایش خواهیم داد و هیچ راه دیگری نداریم. مهمترین تغییری که در سالهای اخیر رخ داده است، اضافه شدن نفت آمریکا به بازار بوده است که روزانه ۴ میلیون بشکه بر حجم آن افزوده است. اما در ماههای اخیر این عربستان سعودی بوده است که تولید را بالا برده تا تولیدکنندگان پرهزینه به خصوص آمریکاییها را از میدان خارج کند. اما حالا تولید نفت در آمریکا به اندازهای که سعودیها پیشبینی میکردند، کاهش نیافته است. آنان فکر میکردند بهای نفت حول و حول بشکهای ۵۰ دلار تثبیت میشود. این در حالی است که بهای نفت اکنون در سراشیبی رسیدن به ۳۰ دلار است.
بیاعتنایی عربستان به درخواست دیگر اعضای اوپک برای کاهش تولید سبب شده است تا آنها نیز با تمام توان نفت تولید کنند. لوی خطیب تحلیلگر شعبه موسسه بروکینگز در دوحه گفت اگر بهای نفت به حول و حوش ۶۰ دلار برنگردد و وابستگی کشورهای عربی به نفت ادامه یابد، چند دهه نزول اقتصادی گریبانگیر آنها خواهد شد. دیوید گلدوین که فرستاده ویژه وزرات خارجه آمریکا در دوره اول ریاست جمهوری اوباما بود، میگوید اگر بهای هر بشکه نفت برنت کمتر باقی بماند، این چراغ خطر قرمز برای کشورهای تولیدکننده نفت است. به گفته وی، کاهش بودجه کشورهای وابسته به نفت باعث کاهش شدید هزینهها یا افزایش بدهی یا هر دو خواهد شد. کشورهای فاقد ذخیره چشمگیر ارزی شامل نیجریه، آنگولا، الجزایر، ونزوئلا و عراق بیش از دیگران در معرض خطر هستند. کشورهایی مانند روسیه، برزیل و ایران هم باید نگران باشند. مگان سالیوان مدیر برنامه ژئوپلیتیک در دانشگاه هاروارد گفت عراق به دلیل درگیری با داعش وضعیت شکنندهای دارد. اما شاید محاسبه نادرست عربستان در پیشبینی ابعاد و مدت کاهش بهای نفت، بقای قرارداد اجتماعی بین خانواده سلطنتی و شهروندان این کشور را دشوار کند.
