پیامدهای نوسان اقتصادی چین در خاورمیانه
ساعت 24 - نوسان اخیر در بازار سهام چین نشاندهنده بدبینی کلی سرمایهگذاران نسبت به چشم انداز اقتصاد است. اگر مصرف نفت چین به سرعت کاهش یابد، صادرکنندگان نفت چین بیش از دیگران زیان خواهند کرد.
به نوشته سایت گلوبال ریسک، پیوندهای عمیق اقتصادی با خاورمیانه همواره اولویت بالایی برای رهبران چین در سالهای اخیر داشته است. بر اساس گزارش اکونومیست، ارزش تجارت بین چین و خاورمیانه در خلال یک دهه گذشته بیش از ۶۰۰ درصد افزایش یافت و به حدود ۲۳۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴ رسید. با وجودی که این رابطه تا حد زیادی مبتنی بر تجارت نفت است، چین همچنین به بازار بزرگی از مصرفکنندگان نسبتا مرفه در کشورهایی همچون عربستان سعودی، بحرین و مصر دسترسی دارد.
اما روابط نزدیکتر برای شرکای تجاری چین مخاطره دارد. هفته گذشته که سهام بازار چین ۱۶ درصد کاهش یافت، این امر با فروش گسترده سهام در بازارهای سراسر منطقه همراه شد. جان سفاکیاناکیس کارشناس تجاری خاورمیانه در گروه اشمور گفت ارزش بازار سهام در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در خلال ۲ هفته گذشته ۳۰ درصد کاهش یافت. همچنین، کاهش سرمایهگذاری و ساخت و ساز در چین باعث کاهش شدید بهای مواد خام شد.
باور همگانی بر این است که نوسان در بازار سهام چین به نگرانیهای واقعی درباره عملکرد اقتصادی کشور در آینده ارتباط دارد. تحلیلگران پیشبینی میکنند که تقاضای مصرفکنندگان چینی برای نفت با آهنگ کندتری رشد کند. با توجه به وجود مازاد عرضه در بازار، این امر همچنان باعث فشار نزولی بر بهای نفت خام خواهد شد. حجم تجارت دوجانبه بین چین و شرکای عمده آن در خاورمیانه نسبت به سال گذشته کاهش یافته است.
در سال ۲۰۱۴، بیش از نیمی از واردات نفت چین از خاورمیانه بود. اما جدا از تاثیر کاهش رشد چین بر بهای نفت، علایم دیگری از آن وجود دارد که بازار انرژی به گونهای در حال تغییر است که تاثیر منفی بر شرکای تجاری آن در خاورمیانه خواهد داشت. امروز، چین میزان بیسابقهای نفت وارد میکند – به طور میانگین ۶۴۰ هزار بشکه در روز بیش از سال گذشته – اما بیشتر آن نفت خامی است که پالایش و مجددا صادر میشود و به مصرف داخلی نمیرسد. این کشور بیش از هر زمانی نفت استخراج میکند، هر چند که کاهش بهای نفت چه بسا سبب شود شرکتهای دولتی درباره حفظ کردن سطح جاری تولید، تجدید نظر کنند.
بازندگان آشکار این وضع کشورهای صادرکننده نفت خاورمیانه خلیج فارس به خصوص عربستان سعودی هستند. انتظار میرود امسال حدود ۱۵۰ میلیارد دلار یعنی معادل ۲۰ درصد تولید ناخالص داخلی کسر بودجه داشته باشد. چین بزرگترین واردکننده نفت سعودی است. کاهش رشد یا تقاضا برای نفت باعث مشکلات بیشتری برای اقتصاد نفتی عربستان خواهد شد. دیگر صادرکنندگان نیز دچار مشکل خواهند شد. عمان نیمی از نفت خود را به چین صادر میکند که در سال ۲۰۱۴ حدود ۱۰ درصد واردات نفت خام این کشور در سال ۲۰۱۴ بود. چین همچنین بزرگترین بهرهبرنده از رونق نفتی در دوره پس از جنگ در عراق بود. چین سالی بیش از ۲ میلیارد دلار در عراق سرمایهگذاری کرد و در سال ۲۰۱۴، ۹ درصد نیاز نفتی خود را از این کشور تامین کرد. کاهش تقاضای چین میتواند ضربه بزرگی به کشوری باشد که با بحران اقتصادی ناشی از افت بهای نفت و مبارزه با داعش دست و پنجه نرم میکند.
یک استثنا ممکن است ایران باشد که اخیرا با گروه ۱+۵ به توافق رسید. ایران به سرمایهگذاری چشمگیر خارجی برای نوسازی صنعت نفت و گاز نیاز دارد. چین و شرکتهای انرژی دولتی آن موقعیت خوبی برای حضور در ایران دارند، زیرا حتی در دوران تحریمها، روابط اقتصادی و دیپلماتیک نزدیکی با ایران ایجاد کردند.
هر چه پیش آید، کشورهای عربی همچنان از کالاهای مصرفی ارزان و فراوان چینی بهرهمند خواهند شد. اما اقتصاد بدون تنوع خاورمیانه بر اثر کاهش رشد چین ممکن است دچار مشکلات جدی شود.
اما روابط نزدیکتر برای شرکای تجاری چین مخاطره دارد. هفته گذشته که سهام بازار چین ۱۶ درصد کاهش یافت، این امر با فروش گسترده سهام در بازارهای سراسر منطقه همراه شد. جان سفاکیاناکیس کارشناس تجاری خاورمیانه در گروه اشمور گفت ارزش بازار سهام در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در خلال ۲ هفته گذشته ۳۰ درصد کاهش یافت. همچنین، کاهش سرمایهگذاری و ساخت و ساز در چین باعث کاهش شدید بهای مواد خام شد.
باور همگانی بر این است که نوسان در بازار سهام چین به نگرانیهای واقعی درباره عملکرد اقتصادی کشور در آینده ارتباط دارد. تحلیلگران پیشبینی میکنند که تقاضای مصرفکنندگان چینی برای نفت با آهنگ کندتری رشد کند. با توجه به وجود مازاد عرضه در بازار، این امر همچنان باعث فشار نزولی بر بهای نفت خام خواهد شد. حجم تجارت دوجانبه بین چین و شرکای عمده آن در خاورمیانه نسبت به سال گذشته کاهش یافته است.
در سال ۲۰۱۴، بیش از نیمی از واردات نفت چین از خاورمیانه بود. اما جدا از تاثیر کاهش رشد چین بر بهای نفت، علایم دیگری از آن وجود دارد که بازار انرژی به گونهای در حال تغییر است که تاثیر منفی بر شرکای تجاری آن در خاورمیانه خواهد داشت. امروز، چین میزان بیسابقهای نفت وارد میکند – به طور میانگین ۶۴۰ هزار بشکه در روز بیش از سال گذشته – اما بیشتر آن نفت خامی است که پالایش و مجددا صادر میشود و به مصرف داخلی نمیرسد. این کشور بیش از هر زمانی نفت استخراج میکند، هر چند که کاهش بهای نفت چه بسا سبب شود شرکتهای دولتی درباره حفظ کردن سطح جاری تولید، تجدید نظر کنند.
بازندگان آشکار این وضع کشورهای صادرکننده نفت خاورمیانه خلیج فارس به خصوص عربستان سعودی هستند. انتظار میرود امسال حدود ۱۵۰ میلیارد دلار یعنی معادل ۲۰ درصد تولید ناخالص داخلی کسر بودجه داشته باشد. چین بزرگترین واردکننده نفت سعودی است. کاهش رشد یا تقاضا برای نفت باعث مشکلات بیشتری برای اقتصاد نفتی عربستان خواهد شد. دیگر صادرکنندگان نیز دچار مشکل خواهند شد. عمان نیمی از نفت خود را به چین صادر میکند که در سال ۲۰۱۴ حدود ۱۰ درصد واردات نفت خام این کشور در سال ۲۰۱۴ بود. چین همچنین بزرگترین بهرهبرنده از رونق نفتی در دوره پس از جنگ در عراق بود. چین سالی بیش از ۲ میلیارد دلار در عراق سرمایهگذاری کرد و در سال ۲۰۱۴، ۹ درصد نیاز نفتی خود را از این کشور تامین کرد. کاهش تقاضای چین میتواند ضربه بزرگی به کشوری باشد که با بحران اقتصادی ناشی از افت بهای نفت و مبارزه با داعش دست و پنجه نرم میکند.
یک استثنا ممکن است ایران باشد که اخیرا با گروه ۱+۵ به توافق رسید. ایران به سرمایهگذاری چشمگیر خارجی برای نوسازی صنعت نفت و گاز نیاز دارد. چین و شرکتهای انرژی دولتی آن موقعیت خوبی برای حضور در ایران دارند، زیرا حتی در دوران تحریمها، روابط اقتصادی و دیپلماتیک نزدیکی با ایران ایجاد کردند.
هر چه پیش آید، کشورهای عربی همچنان از کالاهای مصرفی ارزان و فراوان چینی بهرهمند خواهند شد. اما اقتصاد بدون تنوع خاورمیانه بر اثر کاهش رشد چین ممکن است دچار مشکلات جدی شود.
