بانک های سرخورده ما را جلو نمیبرند!
برای روشن شدن ابعاد پیچیده بانکداری مستاصل امروز ایران از موضوع «نرخ بهره» شروع میکنیم. در هر جامعهای نرخ بهره بانکی با نرخ تورم موجود و نرخ تورم انتظاری رابطه مستقیم دارد و تحولات کمی آن با این متغیر تنظیم میشود. در شرایطی که نرخ تورم در ایران روندی کاهنده دارد و دولت و بانک مرکزی با همدستی صدها کارخانهدار کوچک و بزرگ از بانکها میخواهند نرخ بهره را کاهش دهند، چرا این اتفاق نمیافتد؟ مدیران بانکها بهدرستی میگویند که آنها برای تجهیز منابع، نرخ سود بالا به سپردهگذاران میدهند و نمیتوانند نرخ تسهیلات اعطایی را با فاصلهای دور از این متغیر تعیین کنند.
وقتی از مدیران بانکها پرسیده میشود چرا نرخ سود سپردهگذاری بالایی به پساندازکنندگان داده میشود یادآوری میکنند که باید با موسسههای اعتباری غیرمجاز رقابت نابرابر کنند و اگر این کار را نکنند منابع کافی برای پرداخت پول پساندازکنندگان را که هر ماه سود میخواهند ندارند. علاوه بر این مدیران بانکها معتقدند ۳۰۰هزار میلیارد تومان از منابع آنها فقط در دو جا یکی دولت و دیگری بدهکاران عمده قفل شده و بانک مرکزی نیز ۱۳ درصد از منابع آنها را به عنوان حساب ذخیره قانونی حبس کرده است. با توجه به اینکه بانک مرکزی برای دیرکرد وام بانکها نرخ ۳۴ درصدی تعیین کرده است آیا بهتر نیست که از مردم با نرخ ۲۰ درصد قرض بگیریم؟
مدیران بانکها از سوی دیگر معتقدند که رکود پدیدار شده در بخش مسکن و ملک به دلیل سیاستهای دولتها بوده و منابع بانکها در جایی قفل شده است که در رکود آن نقش نداشتهاند. رکود بزرگ سالهای دهه ۱۳۹۰ نیز ربطی به بانکها نداشته است. اما دولت و بانک مرکزی به عنوان متحدان طبیعی معتقدند بانکها تنها نهادهای سودآور در همین شرایط هستند و در شرایطی که نرخ تورم به ۱۵ درصد رسیده است آنها همچنان با نرخهای ۲۵ تا ۳۰ درصد اعتبار میدهند و بخش قابل توجهی از منابع سپردهگذاران را نیز به شرکتهای تابعه خود وام میدهند که خلاف قانون است.
یکی دیگر از نشانههای شکست بازار اعتبارات بانکی فقدان نوآوری و رقابت در مجموعه بانکهای ایرانی با بانکهای خارجی است. این وضع موجب شده که بازار پول ایران که بسیار بزرگتر از بازار سرمایه است به حالت استیصال برسد و کل اقتصاد را از تعادل خارج کند و به مثابه سد راه اقتصاد پس از تحریم نمایان شود. برخی امیدواریها اما وجود دارد که پس از تحریم این نظام مستاصل را از حالت فعلی بیرون آورد. کاهش مداوم تورم، استفاده از ابزارهای تازه بانکی و تکنولوژی روزآمد و کاهش هزینههای بانکداری از امیدهای آتی است.
