آیا ایران اقتصاد فرانسه را نجات میدهد؟
اقتصاد فرانسه در سالهای اخیر همانند اكثریت كشورهای اروپایی با رشدهای كم یا منفی مواجه شده است و برای عبور از این وضع در چهار گوشه جهان مشتریان نیرومند و نیازمند را پیدا میكند تا با آنها تجارت كند. فرانسویها در جستوجوی مشتری اما به ایران رها شده از تحریمها رسیده و معلوم است كه با استفاده از همه امكانات خود نیازهای ایران در بخشهای گوناگون را هدف فروش قرار داده و میدهد.
از طرف دیگر، اما ایران نیازهای گوناگونی برای جذب سرمایه دارد كه بخش هوایی ایران اتفاقا یكی از نیازمندترین بخشهاست. مشاور وزیر راه و شهرسازی درباره شرایط صنعت هوایی ایران و مقایسه آن با كشورهای همسایه مینویسد:
در سفر رییسجمهور و هیات همراه به اروپا چند موافقتنامه مهم در زمینه توسعه صنعت حمل و نقل هوایی امضا شد كه مهمترین آنها خرید ۱۱۸ فروند هواپیمای ایرباس در ظرفیتهای متفاوت به ارزش تقریبی ۲۵ میلیارد دلار و توسعه فرودگاه امام خمینی و ارتقاء ظرفیت پذیرش مسافر از ۶ میلیون به ۴۵ میلیون نفر بود.
همچنین قبل از این سفر نیز دو تصمیم مهم دیگر توسط وزارت راه و شهرسازی در رابطه با صنعت حمل و نقل هوایی اتخاذ شد كه اهمیت آنها كمتر از توافقات انجام شده نیست. این دو تصمیم عبارتند از:
آزادسازی نرخ بلیت هواپیما در اجرای مفاد قانون برنامه پنجم توسعه.
حداقل میزان سرمایه (حقوق صاحبان سهام) در شركتهای فعال در حمل و نقل هوایی.
از این میان آزادسازی نرخ بلیت هواپیما انتقادهایی را متوجه وزیر راه و شهرسازی كرده است؛ انتقادهایی از این دست نشاندهنده بیاطلاعی منتقدین از عمق نابسامانی صنعت حمل و نقل هوایی كشور (و اصولا حمل و نقل كشور) است به طور قطع و یقین عامل اصلی در این نابسامانی (مانند نابسامانیهای دیگر اقتصادی) دخالت دولت در امر قیمتگذاری كالاها و خدمات است، برای روشن شدن مطلب فقط نمونهای از آمار مقایسهای بین ایران و كشورهای منطقه در صنعت حمل و نقل هوایی ارائه میشود كه امید است به جای ایجاد شوك، تحولی ژرف در رویكردهای مسوولان و منتقدان به وجود آورد:
متوسط سن ناوگان هوایی ایران ۲۵ سال و متوسط سن ناوگان هواپیماهای كشورهای رقیب در منطقه ۱۰ سال است.
متوسط سوخت مصرفی هر مسافر در جهان ۲۲ لیتر و متوسط سوخت مصرفی ناوگان داخلی (به دلیل فرسودگی بیشتر) ۳۸ لیتر است.
قیمت دو فروند هواپیمای پهن پیكره A-۳۸۰ شركت هواپیمایی امارات برابر است با كل ارزش هواپیماهای ناوگان هوایی ایران. این در حالی است كه شركت هواپیمایی امارات كه حداقل ۲۰ سال پس از «ایرانایر» شروع به فعالیت كرد در حال حاضر دارای ۵۰ هواپیمای A-۳۸۰ است و قرارداد خرید ۴۰ هواپیمای دیگر از این نوع را نیز منعقد كرده است.
جمع مسافر حمل شده توسط ۳ شركت امارات، سعودی ایرلاینر، قطر ارویز در سال ۲۰۱۳ حدود ۸۸ میلیون نفر بوده است در حالی كه این تعداد درباره بزرگترین خط هوایی ایران یعنی «هما» ۶/۴ میلیون نفر است. جالب اینجاست كه كل جمعیت سه كشور فوق به سختی به یكچهارم جمعیت كشور ما میرسد و كل جمعیت جانبی این كشورها هم از یكدهم جمعیت كشورهای جانبی ایران كمتر است.
كل بار حمل شده توسط دو كشور امارات و تركیش ایرلاینز حدود ۵ میلیون تن در سال است كه در مقایسه هواپیمایی جمهوری اسلامی چیزی حدود ۳۰۰ برابر است.
از ۲۵۰ هواپیمای متعلق به خطوط هوایی ایران حداقل ۱۰۰ فروند آن بع دلیل قدمت و فرسودگی زمینگیر است و بقیه نیز كمكم قابلیت پرواز به فرودگاههای كشورهای با استاندارد بالا را از دست میدهند.
ظرفیت فرودگاه دوبی در حال حاضر ۶۶ میلیون مسافر است و قرار است این ظرفیت به زودی به ۹۰ میلیون مسافر ارتقا پیدا كند. علاوه بر آن امارات متحده عربی در حال ساخت شهر جدید فرودگاهی خود (به نام آل مكتوم) با ظرفیت سالی ۱۶۰ میلیون مسافر است. این در حالی است كه ظرفیت مسافر در فرودگاه بینالمللی امام خمینی(ره) در حال حاضر فقط ۶ میلیون نفر است و آن هم با مشكلات عدیده حاكم بر آن.
لازم به ذكر است كه ظرفیت فرودگاه استانبول در آینده نزدیك به ۱۵۰ میلیون مسافر در سال و فرودگاه دوحه به ۵۰ میلیون مسافر در سال افزایش خواهد یافت.
بدون تردید اعمال تحریمهای ظالمانه در به وجود آمدن این نابسامانی تاثیر فراوانی داشته است ولی دولتهای گذشته (و شاید در حال حاضر) با تحریم داخلی صنایع و بخش خدمات كشور از طریق سیاستهای غلط اقتصادی از جمله اصرار بر قیمتگذاری كالاها و خدمات و جلوگیری از ایجاد فضای رقابتی بزرگترین نقش را در این نابسامانی داشتهاند.
همانطور كه ملاحظه شد در كشورهای منطقه سرمایهگذاری عظیمی در صنعت حمل و نقل هوایی صورتگرفته است كه به طور قطع بخشی از آن متوجه جذب بازار ایران بوده است. شاید باور كردن آن عجیب باشد ولی این واقعیت تلخ كه در حال حاضر سالانه حدود ۵ میلیارد دلار سهم شركتهای تركیش ایرلاینز، قطر ایرویز و امارات از بازار ایران است در حالی كه ایران تقریبا هیچ سهمی از بازار این كشورها ندارد.
منتقدین آزادسازی قیمت بلیت هواپیما (یا قطار) چگونه انتظار دارند با قیمتگذاری خدمات شركتهای هواپیمایی، سرمایهگذاران بالقوه داخلی و خارجی اصولا تمایلی به سرمایهگذاریهای عظیم در این صنعت داشته باشند. چگونه میتوان انتظار داشت كه بازپرداخت تسهیلات دریافتی برای خرید ۱۱۸ فروند ایرباس مورد توافق از محل درآمد شركت هواپیمایی خریدار و با نرخهای مصوب دولت، صورت گیرد و مجددا مانند گذشته باری بر دوش دولت گذاشته نشود.
قابل توجه است كه فقط برای بازسازی ساختاری هواپیمایی جمهوری اسلامی كه روزی یكی از پیشروترین خطوط هوایی دنیا به شمار میآمد، هزینهای بالغ بر ۱۰ هزار میلیارد تومان به دولت تحمیل میشود و حداقل همین میزان منابع برای بازسازی چند شركت مطرح هواپیمایی داخلی، مورد نیاز است.
بدون تردید صنعت حمل و نقل هوایی در كشوری مانند ایران كه به طور طبیعی در بهترین مسیر بینالمللی ترانزیت كالا و مسافر قرار دارد، میتواند صنعتی سودده و تاثیرگذار بر رشد اقتصادی كشور قلمداد شود البته مشروط بر آنكه از استانداردهای ایمنی، امنیتی و بازرگانی و مدیریتی جهانی برخوردار باشد. روشن است كه یكی از مهمترین استانداردهای جهانی برای توسعه صنعت حمل و نقل هوایی، به وجود آمدن شركتهای بزرگ در این صنعت است. متاسفانه در حال حاضر شركتهای فعال در صنعت هوانوردی بسیار كوچك و از نظر سرمایه شدیدا ریسكپذیر و قابل حذف شدن هستند. ضوابط اعلام شده از طرف وزارت راه و شهرسازی برای تعیین حداقل سرمایه (حقوق صاحبان سهام) در شركتهای هواپیمایی هرچند با استانداردهای جهانی بسیار فاصله دارد ولی در مقایسه با وضعیت موجود میتواند قدمی به سوی آیندهای روشن باشد. این ضوابط كه حداقل سرمایه را برای شركتهای فول AOC مبلغ ۳۵۰ میلیارد تومان تعیین كرده است میتواند توان سرمایهگذاری این شركتها را (با منابع استقراضی) به حدود ۱۴۰۰ میلیارد تومان برساند یعنی چیزی معادل ۴۰۰ میلیون دلار كه معادل ارزش یك ایرباس A-۳۸۰ است.
حال با توجه به امراض متعدد و همزمان ایرلاینها در ایران، به نظر میرسد كه باید در تمام بخشها برای ادامه حیات آن ورود پیدا كرد و جراحی بزرگ را تجربه كنیم.
افراطیون منتقد دولت حسن روحانی در طفهای گوناگون اصولگرایی از شكست انتخابات ۱۳۹۲ غمگین، خشمگین و سراسیمه شده و میخواهند با هر ترفندی كه شده دولت برآمده از انتخابات یازدهم را ناكارآمد جلوه دهند. این افراطیون متاسفانه با تحلیلهای سرتاپا نادرست و اغراضآلود به سیاستهای خشمگینانه رفتار و گفتارهایی را به گوش و چشم شهروندان میرساند كه جز یأس و ناامیدی چیزی به آنها اضافه نمیكند. در حالی كه كل خریدهای ایران از ایرباس و سایر شركتهای فرانسوی در بهترین حالت ۳۰ میلیارد دلار برای چند سال است و كمتر از یكصدم تولید ناخالص داخلی آن است آیا ایران و دولت روحانی اقتصادی فرانسه را نجات میدهند؟
داوریهای خام و ناكارشناسی منتقدان افراطی گونهای است كه گویا دولت روحانی كه منتخب مردم است میخواهد منابع ایران را به اروپاییها دهد اما واقعیت این است كه آنها از شكست تابستان ۹۲ ناراحتند.
