چالش دولت و شهروندان با گشت نامحسوس
درست از همان روزی که فرمانده پلیس پایتخت خبر داد که حدود 7 هزار مأمور پلیس در میان شهروندان به صورت نامحسوس مشغول به کار خواهند شد تا با «بد حجابی، کشف حجاب داخل خودرو، مزاحمت برای نوامیس و سگگردانی» برخورد کنند، شخصیتها و گروههای مختلف با واکنش به این موضوع اظهار نظرهای مختلفی داشتند. نخستین واکنش البته از سوی رئیس جمهوری بود. حسن روحانی روز چهارشنبه در جلسه هیأت دولت، با اشاره به اینکه، چنین نیست که هر کس یا نهاد و ارگانی بخواهد با اقداماتی بهدنبال کنترل مردم باشد، تأکید کرد: «آزادی مردم با آیین نامه و سلیقه افراد و برخی دستگاهها نمیتواند محدود شود. آزادی مردم به غیر از قانون با هیچ چیز دیگری محدود نمیشود و حتی دولت و قوهقضائیه هم نمیتوانند مردم را محدود کنند و فقط قانون میتواند چارچوبهایی در این زمینه داشته باشد. ما حق نداریم در زندگی خصوصی و عمومی مردم دخالت کنیم جز در زمینه اجرای قانون.»
درست بعد از همین سخنان بود که پلیس اعلام کرد این «نیروهای نامحسوس» بهشیوه «پیامکی» فعالیت خواهند کرد و آنها حق برخورد با شهروندان را ندارند و در حقیقت راهاندازی این گشتها به خواست مردم بوده است. در حقیقت مأموران نامحسوس گشت امنیت اخلاقی بلافاصله با مشاهده موارد تخلف، پلاک خودرو را با سیستم پیامکی به مأموران پلیس اطلاع داده و این مرکز بلافاصله با فرد خاطی تماس گرفته و به وی اعلام میکنند که در چه روزی به پلیس مراجعه کند. همین اظهارنظرها موجب شد تا برخی از شهروندان در گفتوگو با خبرنگار «ایران» این سؤالها را مطرح کنند که این مأموران با چه معیارهایی شناخته میشوند؟ آنها چگونه میتوانند بدحجابی فرد را تشخیص دهند؟کدام ماده قانونی به پلیس این اجازه را میدهد که چنین نیروهایی را تربیت کند؟ این گشتها آیا احساس ناامنی در جامعه را ایجاد نمیکند؟ و اینکه این گشتها احساس بیاعتمادی شهروندان را نسبت به هم افزایش نمیدهد؟
مردم چه میگویند؟
یکی از شهروندان زن تهرانی درباره حضور گشتهای نامحسوس در کشور میگوید: «نخستین باری است که این موضوع را میشنوم. با این کار دیگر خودمان هم از خودمان میترسیم.» دختر دانشجویی هم بیاطلاع از این طرح، میگوید: «این کار پلیس در حقیقت نوعی مچگیری است. خانمها میترسند در خیابان حاضر شوند.» یکدختر دیگر هم میگوید: «اصلاً چیزی در این باره نشنیدم. اما برایم جالب است که مردها باید بفهمند که یک زن حجاب دارد یا ندارد.»
آقای سن و سال داری هم تا حرف گشتهای نامحسوس میشود، میگوید: «به نظرم راهنمایی و رانندگی کار خیلی خوبی میکند باید در اتوبانها گشتهایی وجود داشته باشد تا جلوی سبقت خودروها گرفته شود. «وقتی به او درباره کارکرد گشتهای نامحسوس میگویم متعجب میشود و تأکید میکند: «این اصلاً خوب نیست که مردها دنبال زنان راه بیفتند و حجابشان را بررسی کنند. خانمهای ما خوب لباس میپوشند و خوش لباس هستند.» شهروند مرد دیگری هم موافق این گشتها است و موضوع را به امنیت کشور پیوند میدهد و میگوید: «این گشتها حتی میتوانند جلوی فعالیت داعش را هم در کشور بگیرند. خب اگر کسی درست لباس بپوشد که مشکلی با این گشت نخواهد داشت.» برخی دیگر از شهروندان هم مطرح میکردند که میزان صداقت این افراد چگونه سنجیده میشود؟ برخی دیگر هم نگاه حقوقی به موضوع داشتند. براستی استفاده از شهروندان عادی در مقام مأمور علیه گروه دیگری از شهروندان چه تبعاتی میتواند داشته باشد؟ چه کسی صلاحیت مأموران نامحسوس را تشخیص داده است؟ آیا امکان آن وجود ندارد که در این میان فردی با مقاصد شخصی خود که در مقام امر به معروف برآمده مرتکب منکری بزرگ شود؟
تحلیل یک حقوقدان
بهمن کشاورز حقوقدان در این باره معتقد است: «اینکه به طور ناگهانی 7 هزار نفر استخدام شوند و مأموریت بررسی اعمال شهروندان را برعهده بگیرند موضوعی عجیب و غریب است. زیرا به نظر میرسد افرادی در موضع ضابط دادگستری قرار گرفتهاند که در قانون جدید آیین دادرسی کیفری وضعیت ضابطان کاملاً مشخص و منضبط شده و حتی تصریح شده است که کارکنان وظیفه نمیتوانند ضابط دادگستری باشند و ضابطان باید کارت مخصوصی داشته باشند که بدون آن حق اقدام ندارند و دادستان مکلف است بهطور مداوم آنها را از نظر آموزشی و کسب مهارتهای لازم تحت نظر داشته باشد.»
وی میگوید: «سؤال بسیار مهم این است که آیا این افراد آموزشهای لازم را دیدهاند؟ موضوعی که تاکنون هیچ مقام قضایی نسبت به آن واکنش نشان نداده است. نکته دیگر اینکه اصولاً تشخیص در مورد بدحجابی و ایجاد آلودگی صوتی چیزی است که در تشخیص مقام قضایی است چگونه میتوان از کسی که ممکن است حتی ضابط هم نباشد انتظار داشته باشیم در این مورد تشخیص دهد.»
علاوه بر آن محمد زینالی پژوهشگر اجتماعی هم بر این باور است که نباید زنان را با تهدید و اجبار محجبه کرد. او تأکید میکند: «این اصلاً درست نیست که زنان جامعه فکر کنند که یک نفر از صبح تا شب آنها را تحت نظر قرار داده است این چنین رفتارها با زنان آنها را منزوی خواهد کرد. البته این گونه برخوردها زیر سؤال بردن اخلاق در جامعه هم هست. ما قبول داریم که باید در جامعه اسلامی حجاب رعایت شود اما با چنین برخوردهایی نمیتوانیم توقع داشته باشیم که جامعه را به سمت حجاب برتر سوق دهیم.» «محمد قائم پور» جامعه شناس هم معتقد است: «چنین طرحهایی به اعتماد عمومی مردم ضربه می زند، گشت نامحسوس روی رفتارهای اجتماعی مردم با یکدیگر تأثیر میگذارد. در حقیقت حس بیاعتمادی مردم را بیشتر میکند و ارتباط شهروندی را هم زیر سؤال میبرد.»
او میگوید: «در زمینه حجاب و عفاف اقدامات ضربتی پاسخگو نیست. اگر طرحهای تنبیهی جواب میداد باید نیروی انتظامی همان زمان که گشت ارشاد را راهاندازی کرد در زمینه حجاب و عفاف موفق میشد.»
منبع: روزنامه ایران
