یقه بانکها از ۳۷ سال پیش در دست مهندسان است
شادروان عزتالله سحابی درباره این رفتار شورای انقلاب مینویسد: «در هیات دولت مهندس معینفر، مهندس كتیرایی و مهندس طاهری موافق ملی شدن بانكها بودند. در مقابل دكتر مولوی كه كارشناس باتجربه اقتصادی و بانكی بود مخالف این كار بود... تصویق این لایحه با اقبال همه گروههای سیاسی مواجه شد...»
مهندس علیاكبر معینفر در همین باره گفته بود: «ما برای به راه انداختن چرخهای اقتصادی كشور به هر طرف كه دست میزنیم و هر جا كه شروع میكنیم میبینیم یك سر آن به طرف بانكها ختم میشود...» روزنامه كیهان كه تحریریه آن روزها زیر نظر برخی چپها مدیریت میشد این كار دولت را بزرگترین گام انقلابی دولت موقت دانست.
بانکهای ملی شده دو نوع بودند: الف- بانکهای خصوصی که شامل بانکهای بازرگانی، صادرات، تهران، پارس، توسعه صنعتی و معدنی، توسعه سرمایهگذاری، شهریار، ایرانیان، داریوش، ساختمان، صنایع، ایرانشهر، اعتبارات، بانک سرمایهگذاری ساختمانی، تعاونی و توزیع، تجارت خارجی، عمران، کار و بینالملل میشدند. ب- بانکهای مختلط که شامل بانکهای ایران و خاورمیانه، ایران و عرب، ایران و ژاپن، ایران و هند، ایران و انگلیس، ایران و روس میشدند. در آن سالها البته چند بانک دولتی به نامهای ملی، فرهنگیان، رهنی و شرکتهای وابسته، اعتبارات صنعتی، کشاورزی ایران، تعاونی کشاورزی، رفاه کارگران، سپه، بیمه ایران و بانک کارگشایی نیز فعالیت میکردند. بدهی ارزی بانکهای خصوصی براساس آمار غیررسمی حدود ۸۰۰میلیون دلار شده بود و آنها در ماههای پس از پیروزی انقلاب تا روز ۲۰خرداد ۵ تا ۸میلیارد ریال نیز از بانک مرکزی وام گرفته بودند.
انعکاس جهانی
به نوشته روزنامه اطلاعات، تصمیم به ملی کردن بانکها با واکنش سریع و دامنهداری در محافل بینالمللی روبهرو شد. مفسر خبرگزاری فرانسه با خوشبینی بسیار درباره تصمیم دولت درباره بانکها اظهارنظر کرده و نوشته بود: این اقدام، اعتبار بانکی و اقتصادی ایران را در محافل بینالمللی بالا برده است ... ملی کردن بانکها در ایران اولین اقدام دولت در جهت ملی کردن بخشهای اقتصادی است. در زمینه بانکداری خصوصی، بانک صادرات از همه مهمتر و بزرگتر است ... در گروههایی که بانکهای بازرگانی، سپه و صادرات را شامل میشود، قسمت اعظم سرمایهها از بخش خصوصی است ... بانک ایران و روس تنها بانکی است که تمامی سرمایه آن به دولت شوروی تعلق دارد ... تصمیم دولت دو اثر و نتیجه مثبت خواهد داشت، نخست بالارفتن اعتبار اقتصادی ایران در محافل بینالمللی، دوم نزدیک کردن چپ ناسیونالیست با قدرت دولتی و مرکزی.
خبرگزاری یونایتدپرس گزارش داد: دولت ایران روز جمعه با ملی کردن بانکها در ایران کنترل کلیه دارایی بانکهای خارجی و وابستگان و مشاوران غایب محمدرضا پهلوی را در اختیار گرفت ... بانکداران خارجی از این اقدام تکان خوردند و بازرگانان ایرانی از این کار استقبال کردند. به اعتقاد بازرگانان این تصمیم برای بانکهای کوچک که بر اثر انقلاب ضربه شدیدی خوردهاند، کمک به موقعی است، اما آنها نسبت به اثرات این اقدام بر روی اعتبارهای آینده خارجی ایران ابراز نگرانی کردهاند.
به گزارش ساعت ۲۴، اكنون ۳۷ سال از آن روزها سپری شده است و بانكهای خصوصی با عنوانها و نامهای دیگر در اقتصاد ایران زاد و رشد كرده و برخی از آنها توانستند بانكداری مدرن دستكم در برخورد با مشتریان را انجام داده و طعم تازهای در این فضا منتشر كنند، اما به موازات آن هنوز مهندسان ایرانی نیز هستند.
مهندس محمدرضا نعمتزاده سرگروه و پرچمدار مهندسان هست كه یك شاخه آن در نهاد ریاست جمهوری به نام مهندس ویسه میخواهند دوباره بانكها را به اطاعت وادار كنند و برای چرخهای تولید پول بانكها را به شكل محترمانه مصادره كنند.
